Zondag 09/05/2021

'Fukushima heeft geen levens gekost'

'Ik wil Fukushima niet minimaliseren. Op veiligheidsvlak was het een catastrofe. Maar de impact op mensenlevens was heel beperkt.' Het incident van maart 2011 in de Japanse kerncentrale doet Willy De Roovere, die binnenkort vertrekt als topman van nucleaire waakhond FANC, niet twijfelen aan het nut van nucleaire energie. Daarmee staat hij lijnrecht tegenover Groen-Kamerlid Kristof Calvo. Steven Samyn

De kerncentrale van Fukushima werd op 11 maart vorig jaar getroffen door een tsunami. Het duurde weken vooraleer de situatie onder controle was, terwijl de hele wereld toekeek. Tienduizenden gezinnen moesten hun huis verlaten. De ramp zette de discussie over de toekomst van kernenergie op scherp.

Een jaar na het incident kruipt Groen-Kamerlid Kristof Calvo in de huid van interviewer en legt hij Willy De Roovere, de topman van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), het vuur aan de schenen. Het contrast tussen de twee kan moeilijk groter zijn. De Roovere is een burgelijk ingenieur die al meer dan drie decennia in de nucleaire sector actief is. Hij werkte voor Electrabel, was verantwoordelijk voor de kerncentrale van Doel en leidt sinds 2006 met succes het FANC. Calvo staat aan het begin van zijn carrière. Hij studeerde politieke communicatie en werd in 2010 het jongste rechtstreeks verkozen Kamerlid ooit. De hyperkinetische praatvaar ontpopte zich in geen tijd tot een van de scherpste critici van de nucleaire lobby in ons land.

Kristof Calvo: na het incident in Fukushima heeft Groen heel bewust twee dagen gewacht om te communiceren. We wilden niet goedkoop scoren of de populistische toer opgaan, hoewel dit voor ons een zeer belangrijk thema is. Hoe hebt u gereageerd toen u vernam wat er was gebeurd?

Willy De Roovere: "Er zijn twee soorten mensen: er zijn er die naar het verleden kijken en anderen die naar de toekomst kijken. Ik behoor tot de laatste soort. Ik kijk vooruit en wil enkel leren uit het verleden. Mijn reactie was: het is gebeurd, wat kunnen en moeten wij nu doen?

"Wat ik wel zeer opmerkelijk vond, is dat de Japanners wisten dat het land kan getroffen worden door belangrijke tsunami's. Desondanks hebben ze niet het nodige gedaan om oude centrales aan te passen. Ik begrijp dat niet. Men heeft zich onvoldoende beschermd tegen zo'n natuurfenomeen."

Volgens mij was het probleem dat dit incident niet kon worden voorspeld, net zoals het volgende incident evenmin zal worden voorspeld.

De Roovere: "Die redenering kan je uitbreiden tot alle grote ongevallen. De gebeurtenissen in de golf van Mexico met het boorplatform Deep Water Horizon waren net hetzelfde. Je moet nu eenmaal accepteren dat er risico's zijn. Een risicoloos leven bestaat niet. Natuurlijk moet je alles doen om de risico's te beperken. Maar het blijven machines die door mensen worden gemaakt en bediend. Zeggen dat er geen nucleaire incidenten meer zullen gebeuren, gaat niet. Maar er kan ook een meteoriet van 100 meter doorsnede op aarde neerstorten. Daar kan je je niet tegen beschermen.

"Ik wil Fukushima niet minimaliseren. Op veiligheidsvlak was het een catastrofe. Maar de impact op mensenlevens was nihil of heel beperkt."

Nihil?

De Roovere: "Er is niemand gestorven als gevolg van acute bestraling. Er zijn natuurlijk wel werknemers die een dosis straling hebben gekregen. Een uitzondering niet te na gesproken bleef die echter binnen internationaal aanvaarde grenzen. Je kan niet uitsluiten dat die werknemers daar op lange termijn effecten van zullen ondervinden, maar dat zal zeer licht zijn. Mensenlevens heeft Fukushima dus niet gekost, maar het menselijk leed was heel groot. Dan heb ik het over mensen die niet terug kunnen keren naar de plek waar ze geboren zijn of altijd gewoond hebben."

Hebt u er geen problemen mee dat de samenleving moet betalen als er iets grondigs fout loopt? In België is de aansprakelijkheid van de nucleaire producenten beperkt tot 1,2 miljard euro. Alle schade daarboven is voor de gemeenschap. De lusten zijn dus voor een privéproducent, de lasten kunnen op de rug van de belastingbetaler terechtkomen.

De Roovere: "Dat geldt ook op andere domeinen. Op een bepaald moment kom je op een hoger niveau terecht. De Griekse crisis wordt ook niet door één land gedragen, maar door de landen van de eurozone. De situatie van de nucleaire sector is niet uitzonderlijk. Toen er een chemische ramp was in het Indiase Bhopal was er in de Antwerpse haven een gelijkaardig reservoir aanwezig."

Volgens de Duitse EU-commissaris voor Energie Günther Oettinger, die nochtans een pronucleair politicus was, heeft de ramp in Fukushima een grotere impact op ons denken dan die van Tsjernobyl in 1986. Ik ben nog jong en mis misschien wat historisch perspectief, maar wat er vorig jaar gebeurd is, heeft het debat over nucleaire energie fundamenteel omgegooid. Het zegt iets over de intrinsieke risico's van die technologie.

De Roovere: "Fukushima heeft een grote impact gehad. Net zoals de ongelukken in het Russische Tsjernobyl of het Amerikaanse Tree Mile Island. Alleen is er sindsdien veel veranderd. De tijd dat ingenieurs beslissingen namen zonder veel inspraak van de bevolking ligt achter ons."

In de jaren 70 zijn er kerncentrales gebouwd zonder parlementair debat. Het vooruitgangsoptimisme regeerde en alles was mogelijk. Ingenieurs deden ontdekkingen en konden die zonder veel problemen realiseren. Vandaag zitten we toch in een volledig ander denkkader. Via sociale media kan je razendsnel mensen inlichten en mobiliseren. Er zijn vervelende groene parlementsleden die vragen stellen...

De Roovere: "De groene gedachte heeft heel wat verdiensten. Er zitten veel positieve dingen in. Ik ben er wel niet helemaal van overtuigd dat de politieke invulling van die gedachte niet een beetje eenzijdig gebeurd."

Zelfs Siemens heeft onlangs beslist niet langer op nucleaire energie in te zetten, maar volledig voor hernieuwbare energie te kiezen. Die onderneming doet dat niet omdat de topmanagers een lidkaart van Groen hebben.

De Roovere: "Bedrijven houden altijd rekening met de vraag of ze ergens geld aan kunnen verdienen. Als dat niet het geval is, zullen ze het ook niet langer doen en dan zal het nucleaire verdwijnen."

Hebt u dan nooit getwijfeld aan het nut van kernenergie?

De Roovere: "Niet aan het feit dat er nood is aan verschillende manieren om elektriciteit op te wekken en daar allerlei risico's aan verbonden zijn. Je kan niet zeggen: het is alleen gas, steenkool, windmolens of nucleair. Het is altijd een 'en'-verhaal. Als je het slim aan boord wil leggen, moet je plannen waar je over 30 of 50 jaar wil staan. Het probleem is dat dat een zeerlangetermijnanalyse is en de politiek nogal vaak op de korte termijn werkt. Het is niet vanzelfsprekend om de korte en lange termijn met elkaar te verzoenen."

Komaan. Het regent plannen over een samenleving die tegen 2050 volledig op hernieuwbare energie draait. Beslissen politici volgens u eigenlijk met kennis van zaken over kernenergie?

De Roovere: "Nucleaire energie is een gevoelig thema. Beslissen over gevoelige thema's ligt altijd moeilijk. Een parlement en een regering zoeken naar compromissen waarbij hier en daar wat naar links en rechts wordt getrokken. In onze parlementaire democratie met veel partijen duurt het even vooraleer beslissingen worden genomen."

Soms hoor ik toch nog een Electrabelwoordvoerder spreken. Ik hoor in alles wat u zegt dat u het nucleaire in de energiemix wil houden. Dat is toch niet de rol van de directeur-generaal van het FANC?

De Roovere: "Ik zeg alleen dat je moet kijken waar we over 30 of 50 jaar wil staan. Als nucleaire energie daarbij hoort, dan moeten wij alles doen om dat zo veilig mogelijk te maken. Zit dat er niet bij, dan heb ik daar geen enkel probleem mee. Ik ben niet voor of tegen het nucleaire in deze job. Ik mag dat niet zijn. Maar als individu denk ik dat puur alles gaan proberen regelen met steenkool of gas geen goede zaak is.

"Als de politiek iets beslist met betrekking tot 2050 dan is dat zo, maar men zal de gevolgen ervan moeten ondergaan. Zo is het nu eenmaal. Gaat men technieken gebruiken waardoor men zich internationaal uit de markt duwt omdat de rest van de wereld er anders over denkt, dan moet men de gevolgen daarvan accepteren."

Het ongebreidelde optimisme over kernenergie is toch achterhaald? Econoom Paul De Grauwe is na de financiële crisis tot het inzicht gekomen dat bepaalde zaken in het systeem fundamenteel fout waren. Wat ik in de nucleaire sector mis, zijn mensen die een gelijkaardige redenering maken. Ik zie geen De Grauwes in de nucleaire sector. The sky is nog steeds the limit, ondanks alle problemen en incidenten.

De Roovere: "Wie zegt dat die critici er niet zijn? Ze zijn er wel degelijk, maar volgens u is hun De Grauwegehalte waarschijnlijk onvoldoende. De toekomst zal trouwens uitwijzen of De Grauwe het bij het rechte eind heeft over de financiële sector."

Het is een publiek geheim dat Jan Bens, de gewezen directeur van Doel en ex-adviseur van Electrabel, topkandidaat is om u op te volgen.

De Roovere: "De raad van bestuur van het FANC heeft alle kandidaten geëvalueerd en men vond dat zijn kandidatuur de beste was. Het is de regering die uiteindelijk zal beslissen."

Een andere kanshebber is de voorzitter van het Nucleair Forum, de medialobby van de kernindustrie. Dat kan je toch niet maken?

De Roovere: "Je kan vragen stellen bij de campagnes van het Nucleair Forum. Maar dat kan je ook zeggen over wat een groene partij zegt. Ik bekijk dat allemaal heel koud. Je moet je principes aanhouden. Als je dat doet, is er geen probleem. Als ik een beslissing niet kan verdedigen, neem ik ze niet."

Ik heb nog altijd contact met ex-collega's. Sommigen zijn vrienden, anderen nodig ik uit op barbecues. Dat is ook normaal. Maar u bent vandaag als ex-werknemer van Electrabel wel hun controleur. Dat vereist toch een bijna bovenmenselijke onafhankelijkheid?

De Roovere: "Waarom zou dat een probleem zijn? De baas van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle moet zich onafhankelijk gedragen en niemand bevoordelen. Ik ben niet rechtstreeks van Electrabel naar het FANC getrokken. Er zat een periode tussen die twee jobs. En zoals ik zei, heb ik de gewoonte de bladzijde om te draaien als een periode voorbij is.

"Ik ben een 65-plusser, maar als men mij morgen vraagt voor een boeiende, uitdagende job, doe ik dat misschien. Ook als dat voor een milieuvereniging is. Dan draai ik de bladzijde om."

Dus Greenpeace mag u bellen?

De Roovere: "Wie weet. Ik heb ooit al lachend gezegd dat ik zoiets wel zou willen doen. You never know."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234