Vrijdag 14/08/2020

Expo

Franse schandaalschrijver stelt deprimerend universum tentoon in Parijs

Schandaalauteur Houellebecq maakt graag uitstapjes naar andere artistieke takken. Hij dook onder andere op als acteur op het grote scherm en verfilmde zijn eigen roman 'La possibilité d'une île'.Beeld rv

Sterschrijver Michel Houellebecq betreedt nu ook de hedendaagse kunstscene. In een expo over achttien zalen in het Parijse Palais de Tokyo brengt hij nauwgezet zijn troosteloze wereld in kaart. Lege landschappen, naakt én een ereplek voor zijn overleden hond.

Gemor in de jonge Franse kunstenaarswereld. Waarom krijgt een notoire schrijver een forse 2.000 vierkante meter én achttien zalen ter beschikking in Palais de Tokyo, terwijl zij er slechts mondjesmaat aan de bak komen? Niet iedereen is opgezet met de inpalming van dit hippe epicentrum van de hedendaagse kunst door Michel Houellebecq.

Tot 11 september mag de überpessimist er zijn complete macrokosmos verbeelden, in een expo met "zijn obsessies en fantasmen". Opgevat als "een dichtbundel, met diverse poëtische kamers" én tot in de punten en komma's door hemzelf geregisseerd.

Palais de Tokyo-directeur Jean de Loisy verdedigt in Le Figaro zijn keuze: "Houellebecq is een cas unique. Hij is een totaalkunstenaar: dichter, romancier, cineast, fotograaf, acteur én performer. En zeker geen hobbyist: hij excelleert in al deze domeinen."

Wat niemand voor elkaar krijgt in een Frans museum, flikt de 60-jarige Houellebecq wél. Uitzonderlijk mag er gerookt worden in het Palais de Tokyo. De expo heeft een aparte rookkamer, met een bar waar een jukebox het door Houellebecq geschreven nummer 'La possibilité d'une île' van Carla Bruni door de ruimte schalt. Want zonder zijn sigaret is de schrijver compleet machteloos, onproductief én op de dool. De rookruimte is bedoeld als "een broederlijke gedachte aan mijn medeverslaafden", aldus Houellebecq.

Een beeld van buiten het Palais de Tokyo. Uitzonderlijk mag er nu ook binnen gerookt worden, in een aparte kamer. "Een broederlijke gedachte aan mijn medeverslaafden", aldus Houellebecq.Beeld Getty Images

Desolaat en verweerd

Dat de hyperintelligente schandaalauteur graag uitstapjes maakt naar andere artistieke takken is bekend. Hij dook de laatste jaren op in films, als sloom, zij het niet meteen begenadigd acteur. Hij draaide het softerotische La rivière (te zien in de expo) en verfilmde zijn eigenste roman La possibilité d'une île, wat uitdraaide op een complete flop.

Maar sinds kort flirt Houellebecq volop met de kunstscene, die hij in het satirische De kaart en het grondgebied (2010) weliswaar de mantel uitveegde. Vooral als fotograaf is de eenzelvige Houellebecq méér dan verdienstelijk. Daarbij legt hij een uitgesproken voorkeur aan de dag voor desolate, verweerde landschappen, nietszeggende gebouwen, zielloze banlieues of troosteloze transitplekken zoals Calais. Biotopen waar mensen slechts een storende voetnoot lijken.

"Ik ben geobsedeerd door wat er overblijft van de menselijke aanwezigheid na zijn verdwijning", zegt Houellebecq in Les Inrockuptibles. "In het algemeen functioneert de wereld in een verschrikkelijke stilte."

Rester vivant luidt de nochtans hoopgevende titel van de expo, "een megalomaan allegaartje van al wat mogelijk is", aldus Houellebecq. Maar euforie of grootscheepse levensvreugde valt er uiteraard niet te rapen onder het commando van de cassante onheilsprofeet, die onlangs in Soumission de hegemonie van de islam in Frankrijk voorspelde.

Houellebecq hult de meeste zalen van het Palais de Tokyo in een spookachtige, neongetinte duisternis en laat bizarre geluidsfragmenten op de toeschouwers los. "Het is een reis naar het binnenste van mijn brein. Ik wil de zenuwen van de bezoekers niet ontzien", bezweert hij in Der Spiegel.

Zijn kale foto's gaan vergezeld van zinnetjes als "We bewonen de afwezigheid", "Ik had, niet meer dan de meesten van deze mensen, een echte reden om zelfmoord te plegen" of "Il est temps de faire vos jeux".

Houellebecq documenteert de ondergang van de westerse cultuur en de onzin van "de Europese expertocratie". Als tegengewicht toont hij de Franse idylle: de heuvels van de Dordogne of goeddoorvoede koeien in een wei.

Natuurlijk krijgt ook het massatoerisme - een Houellebecq-thema par excellence - een ironische rol toebedeeld, in toeristische tafelsets én over de vloer verspreide ansichtkaarten. Gastkunstenaar Robert Combas, röntgenopnames van Houellebecqs lichaam én Iggy Pop krijgen ook hun plaats in deze "bric-à-brac van een superster", zoals Libération de expo meesmuilend noemde.

Vrouwen en honden

Levende wezens? Die duiken slechts op in de vorm van jonge, naakte vrouwen. Logisch voor hedonist Houellebecq die graag mocht 'partouzeren' én bekent dat hij op zijn zestigste nog steeds veel erotische dromen heeft. Gefotografeerd in de stijl van het Franse blootmagazine Lui of een ouderwetse Playboy hebben de vrouwenlichamen iets aandoenlijks anachronistisch. Ze knipogen naar personages uit zijn boeken, zoals Annabelle uit Elementaire deeltjes.

Vrouwen en honden liggen Houellebecq het nauwst aan het hart. Een hond biedt zuivere liefde, als "een kind dat nooit volwassen wordt". Precies daarom schenkt hij zijn in 2011 overleden corgi Clément een kitscherig eerbetoon: een vitrinekast vol speelgoedjes en een bot, hondenaquarellen van ex-vrouw Marie-Pierre of een diashow over de betreurde metgezel. En zo laveert Houellebecq in deze expo "met een seventies-tintje", zo schrijft Le Monde, voortdurend tussen ernst en ironie, vrolijke wanhoop én misantropie voor gevorderden.

Rester vivant, Palais de Tokyo, Parijs, tot en met 11/9 Info: palaisdetokyo.com

De auteur en zijn in 2011 overleden corgi Clément, die op kitscherige wijze geëerd wordt in de expo.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234