Maandag 14/10/2019

Reportage

Franse herders zijn geïmporteerde beren beu

Een protestactie tegen het vrijlaten van de beren in de Pyreneeën. Beeld AFP

Vanwege Europese richtlijnen zetten de Franse autoriteiten bruine beren uit in de Pyreneeën. Tot ontzetting van schaapsherders, wier kuddes worden belaagd. "Ze denken dat ze kunnen uitmaken hoe wij hier moeten leven."

Zelden vangt iemand in de bergen een glimp op van de grote bruine beer. Maar afdrukken van klauwen in de modder, resten van een half opgegeten schaap en korrelige video-opnamen getuigen van zijn aanwezigheid.

De bijna onzichtbare beer is uitgegroeid tot een obsessie voor de herders die hun kudden hoog in de Pyreneeën laten grazen. De schapen, die Frankrijk voorzien van smakelijke kazen en mals lamsvlees, steken met hun witte vacht scherp af tegen de donkergroene heuvels. Ergens vlakbij, verborgen door de altijd aanwezige mist, verliest de beer zijn prooi niet uit het oog.

Na tal van slachtingen besloten schaapherders hun kuddes niet meer naar de hooggelegen gebieden te brengen. Ze keren niet terug zolang beren er in alle vrijheid mogen rondzwerven.

"Ik heb de kadavers gezien, voortaan blijven mijn schapen beneden", zegt schapenfokker Christian Marrot terwijl hij zijn kudde door de straten van het dorp Saint-Girons leidt.

Beren, schapen en mensen vormen in dit berggebied een snel ontvlambaar mengsel. In dit typisch Franse conflict staat 'Parijs' – de alwetende Franse staat die ook rekening moet houden met de eisen van de Europese Unie – tegenover bewoners van regio's die hun cultuur en tradities met hand en tand verdedigen.

Bijna uitgestorven

Opeenvolgende Franse regeringen hebben getracht de bruine beer terug te brengen naar delen van de Pyreneeën waar ze eeuwenlang hadden geleefd, maar aan het begin van de jaren 90 bijna waren uitgestorven. De jacht en de steeds verder oprukkende aanwezigheid van de mens hadden daaraan flink bijgedragen.

Maar de herders beschouwen de beer niet als een 'element van het natuurlijke erfgoed van de Pyreneeën', volgens de omschrijving in een prospectus van de Franse regering. Zij constateren slechts dat aanzienlijke aantallen van hun schapen worden opgegeten.

Hier in het departement Ariège leven de meeste beren. Schaapherders drijven er elk jaar in juni hun kuddes door dorpen als Saint-Girons, tot groot genoegen van de bewoners. De hoofdstraat is een zee van witte wol als de ongeveer 800 schapen er blatend doorheen trekken. Kinderen kijken met open mond toe. "Ah-to!" maant een herder zijn honden die te weinig doen om de schapen in het gareel te houden.

In cijfers

43 Komende herfst wil de regering nog twee beren loslaten, boven op de berenbevolking van 43.

464 Beren doodden of verwondden in 2017 zeker 464 schapen, het hoogste aantal sinds de invoer van Sloveense beren begon.

46% Vorig jaar steeg het aantal aanvallen van beren op schapen met 46 procent vergeleken met 2016.

260 Zo'n 260 schapen stierven toen ze uit doodsangst voor de plunderend rondtrekkende beren van hoge rotsen sprongen
      

Volgens de herders hebben de beren ervoor gezorgd dat de bureaucraten in het verre Parijs en de plattelandsbewoners tegenover elkaar zijn komen te staan. "Ze denken dat ze met onderzoeken in Parijs kunnen uitmaken hoe wij hier in de Ariège moeten leven", moppert schapenhouder Pierre Fort (74) in Saint-Girons. Zijn initialen staan op alle dieren van zijn kudde. Fort, zijn alpinopet strak over het hoofd getrokken: "Niemand heeft ons gevraagd of we hier die beren willen." Vorig jaar doodden ze 35 van zijn schapen. "Zo gaat het echt niet meer."

Biodiversiteit

Komende herfst wil de regering nog twee beren loslaten, boven op de berenbevolking van 43. Het verzet in de regio blijft krachtig, maar een gerechtelijke uitspraak in maart liet de regering, na jarenlang talmen, geen andere keus. Frankrijk, aldus de uitspraak, kwam zijn belofte niet na om de berenpopulatie te laten groeien. Evenmin gaf het gehoor aan een oproep van de Europese Unie de biodiversiteit te bevorderen.

"Richtlijnen van de Europese Unie verplichten Frankrijk nu eenmaal te handelen", aldus Alain Reynes, de leider van een groepering die zich heeft ingezet voor de komst van de beren.

Beeld AFP

Gedurende meer dan 20 jaar zijn beren uit Slovenië onder verdoving overgebracht naar de Franse kant van de Pyreneeën. Ze worden in de hogere gedeelten losgelaten. Experts beschrijven in dikke rapporten hoe de beren zich aanpassen aan hun omgeving, terwijl professionele natuurbeschermers over hen waken, waar mogelijk filmen en voorzien van snoezige namen als Callisto, Cannellito of Caramellito. Ook dat ergert de schaapherders en andere betrokkenen. Vroeger werd een beer eenvoudigweg, met respect, aangeduid als 'lo moussu', plaatselijk dialect voor le monsieur.

De Sloveense beren hebben zich zo goed en kwaad als het gaat aangepast aan hun nieuwe omgeving. Maar volgens de herders houden ze zich niet aan dezelfde regels als de beschaafdere Franse beren van weleer. De Sloveense beren zijn eerder geneigd de schapen op te eten dan hun Franse soortgenoten. Streekbewoners zijn het zat te knielen bij de bebloede resten van dieren die ze beschouwen als familieleden van de eigenaren.

Robert Cazalé, een boer die vorige maand drie schapen verloor: "Die Sloveense beren zijn veel opportunistischer."

Ze vormen een steeds grotere bedreiging. Vorig jaar steeg het aantal aanvallen van beren op schapen met 46 procent vergeleken met 2016. Beren doodden of verwondden zeker 464 schapen, het hoogste aantal sinds in 1996 de invoer van Sloveense beren begon. Zo'n 260 schapen stierven toen ze uit doodsangst voor de plunderend rondtrekkende beren van hoge rotsen sprongen.

"Ik ben de helft van mijn kudde kwijt", zegt Christian Marrot, de schapenhouder die niet langer met zijn dieren hoog de bergen ingaat. "Het is het niet waard. Laat ons toch gewoon werken."

In de Pyreneeën lopen de gemoederen hoog op, met demonstraties, arrestaties en schoten in de lucht. De spanning zal naar verwachting nog toenemen voordat de twee nieuwe beren in september in het gebied worden uitgezet. Sinds 1962 is de berenjacht verboden, maar de herders dreigen zich daar niets van aan te trekken.

De prefect van de Ariège, de hoogste vertegenwoordiger van het centrale gezag in Parijs, was woedend over een clandestiene video waarin gemaskerde en gewapende mannen dreigen dat de berenjacht weldra begint. En vorige maand hield de politie drie schapenhouders aan voor verhoor, nadat schoten waren gelost niet ver van de plek waar ambtenaren van natuurbeheer dode schapen onderzochten, een kleine 100 kilometer hiervandaan. De beambten moesten vaststellen of dit het werk was van beren.

Machteloos

"Die beesten zijn als een zwaard van Damocles boven onze hoofden", aldus François Thibaut, een voormalige herder. Hij zegt dat hij jaarlijks 40 tot 50 schapen aan de beren verloor voordat hij een paar jaar geleden besloot de kuddes niet meer hoog in de bergen te laten grazen. Thibaut voelde zich machteloos.

"Dat bezorgde me veel, veel stress. Ik kreeg een depressie. De beren weten altijd hoe ze de beste schapen te grazen moeten nemen." Inmiddels is hij aangesloten bij een coöperatie in een dal.

Beeld AFP

Van tijd tot tijd verzekeren de Franse regering, natuurbeheerders en voorstanders van de komst van de beren dat slechts een minderheid van de schapenhouders en andere belanghebbenden zich verzet. De meerderheid van de bevolking verwelkomt de beren, de schade is relatief gering en de eigenaren van de gedode schapen worden altijd volledig gecompenseerd. Nooit hebben beren, die tussen 160 en 225 kilo wegen, mensen aangevallen sinds de invoer uit Slovenië begon.

Al die argumenten houden geen rekening met de psychologische schade die de beren aanrichten onder de herders en anderen die leven van de schapenteelt. Ze voelen zich overgeleverd aan de genade van de mist die de hooggelegen delen van de bergen urenlang omsluit, waardoor de kudde aan het oog wordt onttrokken en de beer onopgemerkt kan toeslaan.

Berghelling

Boer Robert Cazalé zag ooit hoe een beer op een berghelling op z'n dooie gemak een van zijn schapen zat te verorberen. "Het was alsof ik moest toekijken hoe mijn hond werd opgegeten." Cazalé had de indruk dat de beer hem niet alleen zag, maar ook nog bespotte.

Daar komt bij dat de manier waarop de beren met hun prooi omgaan de boeren extra van streek maakt. Robert Cazalé: "Het is te gek voor woorden. Ze eten maar een klein deel op en maken de schapen niet eerst helemaal dood. Dat is vreselijk, zeker als je de schapen kent." François Thibaut: "Als je dat ziet, het is zo afschuwelijk gewelddadig. De schapen leven nog!"

Herders en schapenhouders vrezen dat de beren uiteindelijk niet alleen hun kuddes aanvallen, maar hun hele manier van leven in de Pyreneeën. Cazalé: "De staat moet met een oplossing komen, want binnen niet al te lange tijd zullen ze geen beren, maar mensen in de bergen moeten loslaten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234