Maandag 24/06/2019

Gele hesjes

Franse gelehesjesbeweging deelt gretig nepnieuws

Demonstratie van gele hesjes in Bordeaux. Beeld AFP

De Franse belastingbetaler draait op voor de kosten van de nieuwe goudkleurige schoenen – 750 euro - van presidentsvrouw Brigitte Macron. Een opzienbarend bericht, als het waar zou zijn. Maar dat is het niet. Het is een van de vele gevallen van nepnieuws die circuleren in de Facebook-groepen van de gelehesjesbeweging.

Het internationale burgercollectief Avaaz bracht de honderd meest gedeelde nepnieuwsberichten op de Facebook-pagina’s van de gele hesjes in kaart en presenteert woensdag zijn bevindingen in een rapport. Alle berichten – 37 video’s en 63 foto- en tekstberichten – zijn gefactcheckt door gerenommeerde Franse of buitenlandse media.

De 37 video’s op de lijst van Avaaz werden in totaal 44 miljoen keer bekeken. Bij foto- en tekstberichten openbaart Facebook het aantal views niet. Avaaz maakte een schatting, gebaseerd op het aantal keren dat de posts werden gedeeld, wat wel openbaar is. Het collectief schat dat de honderd nepnieuwsberichten in totaal 105 miljoen keer zijn bekeken.

Maandenlang was Frankrijk in de ban van de gele hesjes, de protestbeweging die het land in de laatste maanden van 2018 en de eerste maanden van 2019 zaterdag na zaterdag wist plat te leggen met massale demonstraties. Gedwongen door het volksprotest moest president Macron zijn energietransitie afremmen en de lage middenklasse financieel tegemoetkomen.

De gele hesjes demonstreren nog altijd iedere zaterdag, maar de opkomst is drastisch teruggelopen. Toch leeft de beweging nog. Op de Facebook-groepen van de gele hesjes wordt nog dagelijks volop gediscussieerd en delen de hesjes foto’s, video’s, memes en berichten.

Al sinds de begindagen van de gelehesjesbeweging maakt de Franse regering zich grote zorgen over de enorme hoeveelheid desinformatie op die communicatiekanalen. In november stemde het Franse parlement voor een ‘wet tegen de manipulatie van informatie’, in de volksmond een antinepnieuwswet.

Antinepnieuwswet

Politieke kandidaten kunnen in de drie maanden voorafgaand aan verkiezingen naar de rechter stappen als ze het voorwerp zijn van “duidelijk onjuiste informatie die op een bewuste, massale en kunstmatige manier” is verspreid. Worden ze in het gelijk gesteld, dan moet de verspreiding van het betreffende bericht binnen 48 uur worden gestopt. Critici hekelen de in hun ogen vage definitie en spreken van symboolpolitiek.

Het is goed dat Frankrijk nepnieuws actief bestrijdt, maar het verwijderen van nepberichten is niet de juiste weg, zegt campagnedirecteur Christoph Schott van Avaaz. “Bij oproepen tot geweld wel, maar bij nepnieuws kan het averechts werken. Het neigt bovendien naar censuur.” Avaaz pleit ervoor om nepnieuws te corrigeren, en de lezer duidelijk te maken dat het bericht eerder incorrecte informatie bevatte.

In sommige gevallen doet Facebook dat zelf, al staat het correctiebeleid volgens Schott nog in de kinderschoenen. In Frankrijk werkt Facebook samen met factcheckafdelingen van Franse mediabedrijven. Maar volgens Schott worden die correcties te beperkt verspreid. “Alleen mensen die een nepbericht actief hebben gedeeld of geliket krijgen zo’n correctie te zien. Als je een nepnieuwsbericht alleen hebt gelezen, krijg je geen melding als het wordt gecorrigeerd.”

De Franse antinepnieuwswet schrijft ook voor dat platformen als Facebook en Twitter in verkiezingstijd verplicht zijn bij politieke promotieberichten te vermelden hoeveel ervoor betaald is, en door wie. Daarnaast krijgt de Franse mediaraad de bevoegdheid om “televisiezenders die worden gecontroleerd door een buitenlandse staat” en “bewust valse informatie verspreiden” te blokkeren.

Russia Today

Die laatste bepaling doet denken aan een van de voorstellen die president Macron vorige week deed in zijn brief aan alle EU-burgers. Macron pleitte in dat epistel voor de oprichting van een Europees agentschap ter bescherming van de democratieën. Zo’n instituut moet ervoor zorgen dat verkiezingen in de EU-lidstaten gevrijwaard blijven van cyberaanvallen en manipulaties van buitenaf.

Hoewel het niet expliciet in de antimanipulatiewet staat, lijkt het erop dat Macron één buitenlandse televisiezender in het bijzonder in gedachten heeft: Russia Today, een Russische staatszender met een filiaal in Frankrijk dat op YouTube razend populair is onder de gele hesjes. Zo populair dat actievoerders journalisten van RT tijdens de demonstraties geregeld bedanken en in een geval zelfs en masse ‘Merci RT’ scandeerden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden