Woensdag 23/06/2021

Frankrijk staakt, president Sarkozy verdeelt en heerst

Het spoor staakt, de universiteiten zijn bezet. Maar ook in Rijsel vinden de studenten maar moeilijk de weg naar de arbeiders. Of hoe Nicolas Sarkozy verdeelt en heerst - met een gretige publieke opinie als scheidsrechter.

Van onze verslaggever in Rijsel

Lode Delputte

Rijsel l 'Hazebrouck! Hazebrouck!', schreeuwt een niet-stakende SNCF-medewerker zich schor. Een duwende en trekkende, maar door de novemberkou net zo goed verkleumde massa pendelaars stort zich op de vervangingsbus.

De spoorbedienden die de tussen vertwijfeling en berusting aarzelende passagiers naar de bussen begeleiden, hebben het niet onder de markt. Op sommige reizigers heeft hun rode jas het effect van een rode lap. "Hazebrouck? Alweer?! Dit is al de vijfde bus naar Hazebrouck! Mag die naar Calais niet ook eens komen? Doe toch wat, putain!"

Alain Lemêsre, een keurige man die als kaderlid in Rijsel werkt, op een steenworp van het grote station Lille Flandres, blijft er kalm bij. Al kost hem dat naar eigen zeggen moeite. "Morgen is het weer van dat. Als ik om zes uur de deur van mijn kantoor dichttrek, ben ik normaal om zeven uur thuis, in Calais. Vanavond zal het net als gisteren acht, misschien wel negen uur worden."

Kalm, ja, maar hij kookt van innerlijke woede. "Het Franse volk heeft voor Sarkozy gestemd. Het steunt zijn president", bootst Lemêsre het staatshoofd na. "De conservatieve bende die de syndicaten zijn, gijzelen het land. En dat om privileges te behouden die niemand hier nog heeft. Het zijn moeilijke tijden. Iedereen moet offers brengen."

Maar heeft uitgerekend Nicolas Sarkozy zijn eigen salaris onlangs niet met 200 procent verhoogd? "Dat vond ik dom van hem", haalt de man de schouders op. "Al moeten de vakbonden daar niet meteen munt uit denken te slaan."

"Je! N'en! Veux! Pas!" Een syllabisch fulminerende vrouw trekt haar handen terug alsof het pamfletje dat enkele actievoerders haar willen overhandigen, besmettelijk is. Nochtans hoopt dit groepje betogers "een belangrijke minderheid te vertegenwoordigen" - de 47 procent Fransen die Sarkozy niet onvoorwaardelijk steunt in zijn krachtmeting met de vakbonden.

Zegt een van de leden van het Collectif Lillois d'Usagers Solidaires des Cheminots en Lutte (of hoe een deel van links Frankrijk nog steeds een patent heeft op overjaarse namen): "De spoormannen kunnen inderdaad vroeger met pensioen dan in de privésector het geval is. Maar daar staat tegenover dat ze op hun zestigste minder pensioen uitgekeerd krijgen dan mensen met gelijke kwalificaties in de privé. En vergeet niet dat bijna twee derde van het SNCF-personeel bruto niet meer dan 1.500 euro per maand verdient! Of nog, dat slechts 2 procent van de treinvertragingen aan stakingen te wijten zijn, 98 procent aan technische problemen die zelf weer aan de besparingen op het onderhoud liggen."

Een hele boterham, dit van militante passagiers afkomstige vertoog. Maar waar zijn de vakbonden zelf? In Lille Flandres verschijnen ze enkel in negatief: onder de vorm van gesloten loketten, treinen die niet rijden en op inlichtingen jagende reizigers.

Er zijn meerdere telefoontjes naar de ooit bij de Parti Communiste (nu breder linkse) aanleunende CGT vandoen, voor duidelijk wordt dat in het station zelf geen enkele délégué te spreken valt. Aan de ene kant wordt er immers over de verlenging van de staking vergaderd, aan de andere kant, op de voor journalisten ontoegankelijke sporen buiten het station, houdt de basis piket. Al blijkt de stakingsbereidheid nu beperkter dan bij de vorige golf, eind oktober.

Voor de CGT en andere vakbonden zijn het aartsmoeilijke tijden. Zeker de SNCF'ers onder hun leden zien zichzelf als het laatste rode bastion, de ultieme dam tegen de neoliberale dijkbreuk. "On va gagner!", scandeerden ze op de betogingen van woensdag. Maar niets is minder zeker. Met man en macht probeert de CGT de aderlating te stoppen die al jaren bezig is. Sinds 1995 heeft de vakbond een miljoen leden verloren. De bepaald militante babyboomers die met pensioen gaan, worden niet vervangen. Jongere werknemers staan niet te springen om ouderen te steunen in hun eisen voor een pensioen dat zijzelf misschien nooit zullen zien. Ook staat Frankrijks maatschappelijke barometer afgetekend op rechts.

Meer nog, als het van Nicolas Sarkozy afhing, wordt deze stakingsgolf de zwanenzang van het Franse syndicalisme. Vijand en vriend geven het toe: niets is voor de president zo lonend als een mooi geënsceneerde uitputtingsslag met de vakbonden. Een staatshoofd dat geen meter wijkt voor het protest, zich dolgraag de huid vol laat schelden, de camera's op hem gericht, met het alziend oog van de publieke opinie als gretige en gewillige scheidsrechter.

"Dit conflict is geprogrammeerd, de regering droomt ervan", zegt een niet aan de staking deelnemende SNCF'er die anoniem wil blijven. "De vakbonden hebben geen andere keuze dan staken. Met het risico, helaas, dat deze staking de druppel is die de emmer doet overlopen, voorgoed bewijst hoe geïsoleerd ze wel staan."

Sarkozy blijkt ook slim genoeg om de waaier aan sociale conflicten die Frankrijk momenteel in de greep heeft, volgens een uitgekiende verdeel-en-heersstrategie te bespelen. De vissers genieten de steun van de publieke opinie in hun eis tot hogere brandstofsubsidies? Goed, vorige week kregen de vissers hun subsidies. Het publiek heeft lak aan de cheminots? Goed, dan krijgen de cheminots, op het somber voor zich uit kijkende, geacteerd gespannen gezicht van de president na, niets.

Voor CGT-leider Bernard Thibault is een wanhopige evenwichtsoefening aangebroken. Thibault stelt al weken onderhandelingen voor tussen regering, werknemers en werkgevers en haalde die slag pas woensdag thuis, toen premier Fillon, keurig volgens de gladde wetten van de communicatieve spinning, onverwacht ja zei. Zo verrast was de syndicale basis dat ze net dat deed wat Sarkozy vermoedelijk wou: voortstaken, in plaats van de door de regering uitgestoken hand aan te nemen. Thibault is door zijn militanten teruggefloten terwijl hij net binnenhaalde wat geëist was.

Protest in Lille Flandres, maar niet alleen daar. Tussen het ene sociaal front en het andere liggen maar zes metrostations. Technologische hoop in bange dagen: de Rijselse metro rijdt volautomatisch, zonder chauffeurs. Dus kan hij ook niet staken (al bleef de staking bij de Rijselse vervoersmaatschappij Transpole uit).

Het neemt niet weg dat de studenten hem dezer dagen niet benutten. In de herfstkou liggen de universiteitscampussen Lille 1 en 3, respectievelijk positieve en menswetenschappen, er maar verstild bij.

Pas voor de ingang van de grote gebouwen, het wiskundecentrum op Lille 3 bijvoorbeeld, wordt duidelijk dat ook hier de strijd woelt. Stoelen en banken versperren gangen en leslokalen, met slaapzak toegeruste studenten houden de wacht, onderwijl broodjes smerend, de koffiethermos bijvullend.

"De media?", vraagt Guillaume, een student die wel aan de bezetting deelneemt maar geen lid is van een studentenvakbond. "Ik ben vertwijfeld! Alles wordt verdraaid, onze standpunten worden doelbewust verkeerd weergegeven. Sinds Sarko aan de macht is, zie ik alleen maar zelfcensuur."

"Op het TF1-journaal komen enkel die studenten in beeld die tegen de bezetting zijn", klaagt hij. "Zij die bij de UNI zijn bijvoorbeeld, de vakbond die bij de (regeringspartij) UMP aanleunt. Of er wordt getriomfeerd dat de blokkering van Lille 2 opgeheven is, terwijl die campus niet eens bezet werd."

Gefulmineer tegen de Franse kranten en tv's. Nochtans lijken de actievoerende studenten, veel meer dan de spoorarbeiders, het gevecht om de sacrosancte opiniepeilingen te winnen. Een meerderheid van Fransen toont begrip voor hun verzet tegen de (er in volle zomerluwte doorgejaagde) wet-Pécresse, die de universiteiten enerzijds wel autonomer maakt, maar anderzijds ook zelfbedruipender. Nog meer privéfinanciering, vrezen de studenten, loert om de hoek, en daarmee ook het opbod tegen de vrije studiekeuze én de classificering in goede, middelmatige en slechte universiteiten.

"Ze stellen ons voor als de behoeders van het status-quo, maar niets is minder waar", verklaart Julien Bruneel, filosoof, Wittgensteinadept en Rijsels afgevaardigde voor de veeleer PS-gezinde UNEF, de studentenvakbond waar de voorbije decennia talloze politieke en intellectuele coryfeeën aan zijn ontsproten. "Wij zijn vragende partij voor een hervorming, maar dan wel op een democratische manier, met structureel overleg, niet zomaar wat façade-inspraak zoals onder (minister van Hoger Onderwijs) Valérie Pécresse gebeurt."

Het mateloze zelfvertrouwen - of is het arrogantie? - van de regering-Sarkozy hangt deze studenten de keel uit. "Officieel geeft de regering 1,8 miljard euro extra voor de universiteiten, een deel voor het gebouwenpark, een deel voor de salarissen. Maar dat verhaal klopt niet: een stuk van het geld zijn achterstallige betalingen, schulden die de overheid bij de uniefs uitstaan had. Een ander stuk betreft niets anders dan de indexering. Wat van dat als zo royaal voorgestelde 1,8 miljard overblijft, is peanuts. Intussen krijgen 's lands grote fortuinen 15 miljard euro belastingvoordeel."

Maar er zijn ook andere bezwaren. Zo verleent de nieuwe wet meer macht aan de rectoren, en worden de universitaire raden van bestuur ingeperkt van 60 naar 20 leden. Terwijl de studenten daar vroeger 25 procent uitmaakten, moeten ze zich nu met 10 procent gelukkig voelen. In de nieuwe structuur zitten dus nog twee studenten per instelling.

"En dan is er nog iets. Sinds mei '68gold de afspraak dat er geen politie meer op de campussen zou verschijnen. Nu blijkt dat rectoren her en der de (oproerpolitie) CRS inzetten om de gebouwen te ontzetten. Een gevaarlijke evolutie!"

Toch blijven de UNEF-studenten voorzichtig, en willen ze voor niets ter wereld al te radicaal ogen. "Daarom ook willen we niet dat de studenten de stations gaan bezetten, zoals eerder voorgesteld was."

De studenten hopen hun krediet bij Dame Publieke Opinie niet te verpesten. Theoretisch zijn ze solidair met de cheminots en prediken ze de convergentie van alle sociale strijd. Praktisch kunnen ze zich dat niet veroorloven. Vandaar dat ze woensdag, toen ook in Rijsel betoogd werd, op veilige afstand van de spoorwegmannen bleven.

Maar hoe zien ze de zaak straks evolueren? "De jongeren zijn bang, ze hebben angst voor een toekomst waarin ze kennelijk steeds minder te zeggen hebben", vreest Guillaume. "Juist daarom is het zo pijnlijk dat Sarkozy weigert om ons protest als sociaal te beschouwen, maar het steevast politiseert. Hij praat alsof de studenten een putsch tegen hem willen plegen, majesteitsschennis begaan. Het drama is dat hij zo ontzettend veel Fransen in dat verhaal meekrijgt."

De vakbonden hebben geen andere keuze dan staken. Met het risico, helaas, dat ze finaal bewijzen hoe geïsoleerd ze wel staan

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234