Zaterdag 16/10/2021

Frank Demaegd van de antwerpse Zeno X Gallery over de revival van het schilderen en 'zijn' kunstenaars die het maken in new york

'Mensen denken dat alles wat Zeno X doet kassa kassa is. Dat is flauwekul. Als ik zo zou denken, dan was het over twee jaar met mij gedaan'

Meer dan een handelaar in schilderijen

Frank Demaegd is al een kwarteeuw eigenaar van kunstgalerie Zeno X in Antwerpen, met ronkende namen als Luc Tuymans, Marlene Dumas, Michaël Borremans, Raoul De Keyser, Dirk Braeckman en Anne-Mie Van Kerckhoven. Eerstdaags presenteert Demaegd een staalkaart van 'zijn' kunstenaars in New York op The Armory Show, terwijl Michaël Borremans er exposeert in de David Zwirner Gallery. Een gesprek over de hausse van de kunstmarkt, de heropleving van het schilderen en de bestbetaalde Belgen in het buitenland. 'Het ergste wat je kunt doen is een hype creëren.'

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Eric Rinckhout

'Eigenlijk is er veel veranderd door Jan Hoet, zeker toen hij de Documenta in 1992 in Kassel ging doen. Toen is België in de schijnwerpers komen te staan", zegt Frank Demaegd op de vraag hoe het komt dat Belgische kunstenaars als Tuymans en Borremans het in het buitenland en op grote veilingen zo goed doen. "Hoet - of je nu voor of tegen hem bent - heeft een aantal Belgische kunstenaars op die Documenta gebracht. De buitenlandse verzamelaars kregen belangstelling voor de Belgen en ook de Belgische verzamelaars zelf kregen er belangstelling voor. Internationale galerieën begonnen zich af te vragen wat zich hier afspeelde.

"Ook Chambres d'Amis van Hoet was een fantastisch initiatief. En zeker het nevenproject Initiatief 1986, waarin drie buitenlandse curatoren, onder wie Kaspar König, werd gevraagd een selectie te maken met Belgische kunstenaars. Daar zaten De Keyser, Bijl en Rombouts bij, die later in het buitenland konden tentoonstellen. Ook dat waren positieve ontwikkelingen. In de jaren tachtig is Bijl internationaal doorgebroken, zo'n beetje wat we nu met Tuymans zien gebeuren."

Is de verkoop van installaties niet moeilijk?

"Zoals we in België de Herberts hebben, zo zijn er in de hele wereld verzamelaars. Ik verkoop regelmatig aan de Rubells in Miami, in vergelijking met die verzameling zijn het MuHKA en het S.M.A.K. peanuts: de budgetten zijn ongelooflijk. Het voordeel van een installatie is dat je minder bang moet zijn voor mogelijke diefstal. Bij schilderijen ligt dat anders.

"Zodra een kunstenaar internationaal de aandacht trekt, maakt het niet zoveel uit of het nu om video, installaties of schilderkunst gaat. Wat je nu meemaakt, is dat een schilderij door zijn handige afmetingen iets gemakkelijker het element speculatie met zich meebrengt. Wie een installatie koopt, is meestal een serieuze collectioneur. Een schilderij kun je de volgende maand weer op de veiling brengen, daar wordt vandaag geld mee verdiend. Maar dat is een fenomeen van de laatste jaren.

"Er was een boom in de jaren tachtig, de markt is ineengeklapt door de Golfoorlog. Toen dachten we dat het niet meer zou terugkomen, maar het is momenteel veel erger dan toen."

Ging het toen meer om klassieke schilderkunst, terwijl het nu om levende kunstenaars gaat?

"Het is een raar fenomeen, het is ook de eerste keer dat ik het zelf meemaak. Wij focussen nu op Tuymans en Borremans, maar je moet het internationaal zien. De hele Leipziger school met Matthias Weischer haalt ook hoge prijzen. Borremans lijkt snel te gaan, maar intussen hangen 43 werken van hem in grote internationale musea: MoMA in New York, MOMA San Francisco, MOCA Los Angeles. Het museum in Basel heeft 15 werken van hem, in een collectie naast Giacometti en Donald Judd. Dat is niet niets, daar zit een fundament achter. Maar die Leipziger school heeft net een galerietentoonstelling gehad en wordt toevalligerwijs ook opgenomen in de laatste biënnale van Venetië. Een schilderij van die Matthias Weischer gaat 220.000 euro op een veiling. Waarop is dat gebaseerd? Pas op, Michaël zit ook al erg hoog (191.200 euro voor The Mirror bij Christie's in Londen, ER)."

Is dat een probleem?

"Het is een tweesnijdend zwaard. Enerzijds ben ik blij en trots, anderzijds vraag ik me af welke prijs ik nu op dat werk moet gaan plakken. De tussenhandel, de marchands, trekken zich daar niets van aan. Die kopen de ene dag een werk en verkopen het de volgende dag. Zakt dat in elkaar? Zij zijn weg. Maar als moedergalerie heb je een verantwoordelijkheid. Ik kan een klant zeggen dat ik een goede prijs voor hem maak: 150.000 euro voor een klein werk (lacht). Maar hoe lang hou ik dat vol? Als de markt volgend jaar in elkaar klapt, wat dan? Dan voelt de klant zich bekocht en is hij het vertrouwen in mij kwijt."

Hoe los je dat op?

"Ik praat daarover met mijn collega, David Zwirner, die de volgende tentoonstelling van Michaël heeft. We zullen de prijzen voor Borremans iets minder dan verdubbelen. Voor een schilderij dat 190.000 euro heeft opgebracht en dat bij ons 20.000 heeft gekost, zullen we nu een 40.000 euro vragen. Maar ik moet wel heel erg oppassen voor speculanten."

Uiteindelijk is het doek en verf.

"Ja (lacht). Maar ik geloof in de kwaliteiten van Michaël. En de prijzen zullen nog stijgen. Ik geloof in de kwaliteiten van al mijn kunstenaars, want anders was ik er niet mee begonnen. De basis voor mij om met een kunstenaar in zee te gaan is geloof. Maar je moet realistisch blijven. Voor sommige van die bedragen koop je internationale topnamen die nu iets minder goed liggen. In België kun je een Brusselmans en een Spilliaert kopen, niet eens voor die bedragen."

Hoe ga je speculatie tegen?

"Je bent nooit honderd procent zeker. Zwirner had Sculpture van Tuymans verkocht aan iemand van wie hij oprecht dacht dat het een serieuze man was. Maar die heeft dat werk snel van de hand gedaan. Ik heb het ook voorgehad met een werk van Marlene Dumas. Een koper wil zogezegd een museum beginnen. Je probeert in dat denkproces mee te gaan. Maar twee maanden na de verkoop wordt dat werk van 150.000 euro voor 750.000 doorverkocht. Dan voel je je serieus bedrogen. Wat doe je daartegen? Het zijn de tussenpersonen die het meeste geld verdienen. Niet de kunstenaar of de galerist."

Hoe verklaar je die speculatie?

"Geld heeft op de bank als investering geen waarde. Mensen worden dus aangetrokken door die kunstmarkt, maar weten vaak van toeten noch blazen. Je riekt ze van ver. Ze kunnen vaak de naam van de kunstenaar niet uitspreken: Boremans of Tuinmans of zo. Je vraagt je af in hoeverre je de zaken nog onder controle hebt. Europese galeries zijn toch eerder geneigd om een soort stabiliteit na te streven, de Amerikaanse spelen veel gemakkelijker in op vraag en aanbod."

Wat is het belang van een beurs als The Armory Show in New York?

"Ik bied er een staalkaart van de galerie aan: een of twee werken van Borremans, Tuymans, Dumas, Van Kerckhoven, twee grote foto's van Braeckman. De curator van het MoMa wil Braeckman in een tentoonstelling opnemen. Die kent zijn werk van de Armory en van de beurs in Basel. Zo zie je dat deelname aan internationale beurzen belangrijk is.

"Als ik op zo'n beurs een werk van Tuymans of Dumas verkoop, dan ben ik al vrij relaxed. Want zo'n deelname kost mij 50 à 60.000 euro voor een week, dat is waanzin. Ik sta daar met werk, maar dat is niet van mij, dat is van de kunstenaar. Ik moet al minstens het dubbele verkopen (100 à 120.000 euro, ER) om zelf nog niets verdiend te hebben. Dat kan ik met Tuymans, maar niet als ik alleen werk van Braeckman of Van Kerckhoven zou aanbieden. Die luxe heb ik nu na 25 jaar: door Tuymans kan ik aan mijn andere kunstenaars een internationaal platform aanbieden. Zo heb ik ook mijn eerste Borremans kunnen meenemen. Het werkje dat vorige maand geveild werd, heb ik in 2001 voor 5.000 euro verkocht. Op de beurs van Basel, aan een Engelse verzamelaar.

"De allereerste keer dat ik Michaël meepakte, was op de Armory, maar ik had toen met hem zelf nog geen solotentoonstelling gemaakt. Ik had zijn werkje achter mijn bureau opgehangen, maar je voelde zo de kracht die ervan uitging. Kopers werden door dat schilderij aangezogen. Terwijl ze hem niet eens kenden."

Wordt de druk op iemand als Borremans (°1963) niet erg groot?

"Je moet als galeriehouder je kunstenaar afschermen. Samen met hem bekijken hoe hij het best kan werken. Zoals de manager van een coureur: is dat een pistier, een ronderenner of rijdt hij klassiekers? En ik durf ook kritisch te zijn.

"Je moet zorgen dat hij of zij met de productie de grootste accumulatie krijgt. Het is belangrijk aan wie ik verkoop. Je fundamenten moeten goed zijn. Het werk van een jonge kunstenaar moet in goede collecties terechtkomen. En je moet verkopen aan musea, ook al verdien je dan 20 of 30 procent minder en duurt de procedure veel langer.

"Ik kreeg gisteren het fantastische bericht dat Dumas in 2008 een solotentoonstelling krijgt in het MoMA. De expo van Los Angeles reist dus naar New York. Dat is uitzonderlijk: twee kunstenaars van de galerie die in hetzelfde jaar een grote tentoonstelling krijgen. Want in 2008 zal Tuymans te zien zijn in het San Francisco MOMA, in Ohio en in Dallas. Dat is het werk van 25 jaar, je moet vertrouwen wekken."

Bestaat er zoiets als een Zeno X-kunstenaar?

"Ja, dat zal wel. Ik kies individuen, ik ben niet geïnteresseerd in een volgende Tuymans, in een adept van hem. Borremans is een totaal andere schilder met een andere visie. Anne-Mie Van Kerkhoven, Dirk Braeckman en Patrick Van Caeckenbergh ook. Daarom boeien ze mij.

"Mensen denken nu dat alles wat Zeno X doet kassa kassa is. Dat is flauwekul. Als ik zo zou denken, dan was het over twee jaar met mij gedaan. Het ergste wat je kunt doen is een hype creëren. Mijn kunstenaars zijn mijn symbolisch kapitaal.

"Het is gewoonweg moeilijker dan vroeger, men verwacht te veel. Als een kunstenaar niet snel genoeg doorbreekt, moet ik bijna verantwoording gaan afleggen. Maar ik ben geen bankdirecteur, ik verkoop geen aandelen."

Zeno X Gallery, Leopold De Waelplaats 16, Antwerpen en Zeno X Storage, Appelstraat 37, Borgerhout. Inl. tel. 03/216.16.26 en www.zeno-x.com. Michaël Borremans exposeert tot 1 april in David Zwirner Gallery, New York. www.davidzwirner.com. The Armory Show in New York van 10 tot 13 maart. www.thearmoryshow.com

De beginjaren van Frank Demaegd

Frank Demaegd begon in 1981 met Zeno X in een statig herenhuis tegenover het Museum voor Schone Kunsten op het Antwerpse Zuid. Inmiddels beschikt hij ook over een voormalig fabriekje in de Appelstraat om de hoek van 'de Roma' in Borgerhout - deels als opslagplaats, deels als galerie. "We hebben al eens overwogen om te verhuizen, omdat het Zuid zo chic aan het worden is.

"Ik ben een galerie begonnen vanuit een ongelooflijke naïviteit, ik wist niets af van de kunsthandel. De eerste vijf, zes jaar was dat een hobby. We hebben moeilijke momenten gehad, maar mijn vrouw en ik werkten allebei. Van één loon leefden we en met het andere investeerden we in de galerie.

"Ik had zelf een schildersopleiding gevolgd en was sterk geïnteresseerd in schilderkunst, maar er was de context van toen. Ik zat in het modernisme, de avant-garde, en dan was schilderkunst bijna niet meer mogelijk. Ik bracht aanvankelijk installaties en vooral architecten. In 1983 heb ik Rem Koolhaas gedaan - iedereen lachte mij uit. Ik vond zijn ideeën boeiend, hij had toen nog niets gebouwd. Intussen loopt iedereen hoog op met die man, maar toen... Architecten kwamen massaal kijken, maar niemand uit de kunstwereld. Luc Deleu, John Körmeling, Guillaume Bijl, Guy Rombouts, dat was de groep uit het begin."

De kentering kwam rond 1986 toen schilder Raoul De Keyser de galerie binnenstapte. "Hij had zich nooit aan één galerie willen binden", zegt Demaegd. "Zijn vrouw was gestorven en hij zocht een nieuwe wereld op. Ik had op dat moment geen schilder in mijn galerie. De Keyser was toen al een naam, zijn werk zat in Belgische en Nederlandse musea. Ik had me voorgenomen hem internationaal te promoten. Een galerie in Berlijn heeft hem als eerste meegenomen naar de kunstbeurs in Basel. Van zijn kant kende De Keyser een aantal verzamelaars, wat dan weer positief was voor Zeno X. Bijl begon op dat moment internationaal door te breken en met De Keyser begon ik ook wat te verkopen." (ER)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234