Zondag 25/10/2020

Françoise Sagan in 10 cijfers

Haar debuutroman Bonjour tristesse (1954) zette Frankrijk op stelten, daarna zakte Françoise Sagan (1935-2004) langzaam weg in een poel van drugs, drank- en gokzucht én pijlsnelle auto's. Leven en werk van 'het kleine charmante monster' in tien cijfers.

1. zus en één broer had Sagan. Ze werd geboren op 21 juni 1935 in een artistocratisch gezin van industriëlen en grootgrondbezitters uit de Lot-streek als jongste van drie kinderen. Van jongs af was ze gewend aan een grote train de vie, met uitzinnige feesten én een passie voor auto's.

Sagan las ook veel. "Zodra ik kon lezen, wilde ik schrijven. Net als iedereen wilde ik op mijn twaalfde of dertiende al geniaal zijn, beroemd - een kinderlijk en normaal verlangen. Ik zag roem als een geweldige ronde zon, die boven je bleef stralen." Daarna constateerde ze dat roem "een aantal velletjes papier" was, "waarop min of meer aardige dingen geschreven zijn".

Haar vriendin Juliette Gréco getuigde: "Ze bleef altijd twaalf jaar, ze is nooit echt opgegroeid en ze deed altijd wat ze wou."

18 jaar was Sagan (pseudoniem van Françoise Quoirez, geleend van het personage Princesse de Sagan bij Proust) toen ze in 1954 bij Editions Julliard als een meteoor debuteerde met het cynische en tegelijk frivole Bonjour tristesse. Het 30.000 woorden tellende boek pende ze op haar zeventiende in drie maanden aan Parijse cafétafels, studerend aan de Sorbonne. Op amorele wijze voerde ze er de vroegrijpheid ten top.

Het schandaalverwekkende boek veroverde bliksemsnel de hoogste treden van de bestsellerlijsten. Het bezorgde haar het etiket van chroniqueur van het mondaine, wufte leven. "Men vond het ontoelaatbaar dat een meisje van zeventien of achttien de liefde bedreef met een jongen van haar eigen leeftijd, en daar niet voor werd gestraft. Waarbij het onaanvaardbare was dat zij niet hopeloos verliefd op hem werd en aan het einde van de zomer niet zwanger van hem was."

Het boek werd veroordeeld én verslonden. Omdat het meisje "haar eigen genot" nastreefde? Ook, zo memoriseerde Sagan dertig jaar later, omdat het hoofdpersonage Cécile "op de hoogte was van de liefdesaffaires van haar vader".

850.000 exemplaren gingen er in het eerste jaar over de toonbank. De eerste oplage bedroeg 3.000 exemplaren, met het beroemde buikbandje 'L'auteur est 18 ans'. Uiteindelijk klokte Bonjour tristesse af op 4,5 miljoen exemplaren. Sagan kreeg voor het boek een voorschot van 50.000 Franse francs.

Al snel verzamelde ze een rist bijnamen. Als eerste echte celebrityschrijfster werd ze de 'James Dean' van de Franse literatuur genoemd, "het charmante kleine monster der Franse letteren", "een 18-jarige Colette" en ook nog "La Mademoiselle Chanel de la littérature". Tegen wil en dank groeide ze uit tot het symbool van de onafhankelijke Franse vrouw van de jaren vijftig. Het binnenstromende geld vloog over de balk. Naar het advies van haar vader: "Op jouw leeftijd is geld gevaarlijk. Geef het uit!"

36 uur lang zweefde Françoise Sagan in 1957 tussen leven en dood toen ze met haar fonkelnieuwe Aston Martin over de kop ging. Roekeloos had ze blootsvoets de gaspedalen bediend. Sagan was van jongs af gefascineerd door snelheid en sportwagens. Ze deed niets liever dan met haar Maserati naar haar geliefde Saint-Tropez scheuren. Ze verheerlijkte de sportwagen als "het metalen dier, stil, schijnbaar ingedut, dat je met een magische sleutelomdraai wekt" (in Dierbare herinneringen, 1984). Ze omschreef snel rijden "als een jubelend en bijna sereen genot om te hard te gaan, harder dan de veiligheid van de auto toestaat": "Snelheid is [...] geen provocatie, geen uitdaging, maar een opwelling van geluk...."

Achter het stuur vond de schrijfster zelfs troost voor haar talrijke ontberingen in de liefde, want "al ben je smoorverliefd, op iemand die je liefde niet beantwoordt, je bent het minder bij tweehonderd kilometer per uur". Toen ze in 1968 op de Parijse barricades verscheen, deed ze dat bij voorkeur met ronkende motoren. "Bent u met de Ferrari gekomen, mevrouw Sagan?", riep iemand haar op straat toe. Waarop ze droogjes repliceerde: "Nee, met mijn Maserati, meneer Dupont." Aan boude uitspraken over auto's geen gebrek: "Geld maakt misschien niet gelukkig, maar ik huil liever in een Jaguar dan op een bus."

250 gram heroïne en 250 gram cocaïne had Sagan in maart 1988 op zak toen ze betrapt werd. In 1995 liep ze zelfs een voorwaardelijke gevangenisstraf van één jaar op voor haar druggebruik. Op last van de rechter moest ze een ontwenningskuur volgen. Maar Sagan recidiveerde telkens weer; ze kon haar verslaving nauwelijks de baas. Haar afhankelijkheid van verdovende middelen begon toen ze na haar auto-ongeval palfium kreeg toegediend. Sagan overleefde ook twee hartaanvallen.

2 keer was Sagan gehuwd: in 1958 met de twintig jaar oudere uitgever Guy Schoeller, die ze tijdens een promotietournee in New York ontmoette en van wie ze twee jaar later alweer scheidde. In 1962 hertrouwde ze met de Amerikaanse mannequin Robert Westhoff, met wie ze haar zoon Denis kreeg.

De biseksuele Sagan was een toonbeeld van amoureuze vrijgevochtenheid. Tegelijk liet de genereuze schrijfster zich vaak omringen door 'slechte vrienden' die haar geld aftroggelden of lieten fêteren. "Ze voedde en bewaterde iedereen", aldus Juliette Gréco, met wie ze ook een amourette beleefde. Ook berucht is haar driejarige affaire met Annick Geille, de hoofdredactrice van de Franse Playboy, die ze bij haar eerste bezoek vol wodka goot en in haar slaapkamer lokte. Maar haar grootste liefde was misschien wel styliste en modejournaliste Peggy Roche. Die stond haar tot aan het eind bij.

1 miljoen aan schulden liet Sagan achter toen ze op 24 september 2004 op 69-jarige leeftijd vereenzaamd overleed aan een longembolie in het Normandische Honfleur. Haar laatste, steeds schaarser wordende televisieoptredens toonden een gênant magere en verlepte schrijfster, die zich er in 2002 openlijk over beklaagde dat ze geen rooie duit meer bezat door gokschulden.

1 jaar voorwaardelijk kreeg Sagan in 2002 wegens belastingfraude. Het olieconcern Elf Acquitaine had haar in 1994 benaderd met steekpenningen. Daarmee moest ze haar intieme vriend, president François Mitterrand, overhalen om Frankrijk te laten investeren in Oezbeekse olievelden. De fiscus traceerde de duistere herkomst van 838.469 euro in 1994 en 610.000 euro in 1995; Sagan was 'vergeten' de bedragen aan te geven. Met het geld had ze haar Normandische buitenhuis opgekalefaterd. Cultureel Frankrijk reageerde furieus op haar veroordeling. "Is dat wat Frankrijk doet in ruil voor wat Sagan voor het land heeft betekend?", foeterde actrice Isabelle Adjani.

3, 8 en 11 waren Sagans favoriete getallen bij het gokken. De speelvogel was magnetisch aangetrokken door casino's, vooral die aan de Côte d'Azur. Aan de roulette- en chemin-de-fer-tafel leerde ze "onverstoorbaarheid", "ik besloot om, wat mij in het vervolg ook mocht overkomen, altijd met een glimlach of zelfs beminnelijk te reageren op alles wat het lot mij zou brengen aan tegenslagen en geluk".

In de nacht van 8 augustus 1958 vergaarde ze in het casino van Deauville 8 miljoen oude Franse francs. Dezelfde morgen kocht ze er het kasteel Manoir du Breuil mee in Equemauville, dat ze huurde en waar ze dreigde uitgezet te worden. "De neiging tot gokken heb je of heb je niet; speler ben je van geboorte, zoals je van geboorte roodharig, intelligent of haatdragend bent."

25 romans schreef Sagan uiteindelijk, waarvan naast Bonjour tristesse vooral Un certain sourire (1955) en Aimez-vous Brahms (1959) bijblijven, met telkens die onbarmhartige dissectie van de liefde. Daarnaast publiceerde ze toneelstukken, chansons, filmscenario's, zwierige reisverhalen én een biografie van Sarah Bernhardt. Delicaat en prachtig zijn haar herinneringen Avec mon meilleur souvenir (1984).

Maar Sagan wist dat ze geen Proust of Stendhal was. "Een zowel aardig als slordig oeuvre en leven", zo karakteriseerde ze het zelf ooit. "Het is waar dat ik er bij heel wat boeken maar een beetje met de pet naar gegooid heb. Toch heb ik soms wel tot elf keer toe de eerste vijftig pagina's van een roman herschreven. Ik schrijf gewoon omdat ik plezier heb." (in: Replieken, 1993)

Bonjour tristesse is heruitgegeven bij Meulenhoff, 128 pagina's, 16,99 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234