Vrijdag 27/11/2020

Franca Treur brengt ode aan Jeanette Winterson

De boeken die mijn leven veranderden, gaan allemaal over religie. U moet weten dat ik de eerste achttien jaren van mijn leven onder een steen heb geleefd (zie mijn debuutroman Dorsvloer vol confetti), of aardiger gezegd in een gemeenschap waarin één verhaal, dat van de Bijbel, zo dominant was dat andere verhalen buiten beeld bleven. Pas in mijn studententijd kwam daar verandering in. Onder andere door die boeken.

Ze behandelen bijvoorbeeld de ontstaansgeschiedenis van de Bijbel, ze vergelijken godsdiensten met elkaar, hun verhalen, ze verklaren waarom mannen bijbelverhalen zo handig gebruik(t)en om hun vrouw-onderdrukkend gedrag te legitimeren. Enzovoort.

Het zijn boeken die me leerden dat het de mensen waren die de goden bedachten, in plaats van andersom. Ik kijk ze nu nooit meer in, maar ooit waren ze belangrijk.

Als je aan den lijve hebt ondervonden dat zoiets ongrijpbaars als een verhaal zoveel invloed kan hebben op je leven, is wat overblijft van je geloof het geloof in de kracht van het woord. Ze zeggen dat het iets protestants is, een heilig vertrouwen in de werking van zwarte letters op wit papier. Ik weet niet of dat waar is.

Feit is dat ik van diverse gelovigen, en vooral van mijn moeder, met regelmaat boeken toegestopt krijg, waarin nog eens overtuigend wordt uitgelegd, beter dan dat ze het zelf zouden kunnen, waarom God toch wel echt moet bestaan. Als ik die eenmaal gelezen heb, kan ik er niet meer onderuit, dat weten ze zeker.

Met datzelfde vertrouwen heb ik ook eens een boek cadeau gedaan. Het had niets met God te maken, maar wel met hetzelfde heilige geloof in de kracht van een tekst.

Iemand was verliefd geworden op een getrouwde man, en die man worstelde nu met de keuze tussen zijn geliefde en zijn echtgenote. Daarover wist ik, op dat moment groot voorstander van de ware liefde, een heel goed boek: Written on the body van Jeanette Winterson. Een roman over de liefde voor een getrouwde vrouw. Die liefde is wederzijds en wordt jaloersmakend mooi voorgesteld. 'In de hitte van haar handen dacht ik: Dit is het kampvuur dat de zon tart. Deze plek zal me verwarmen, me voeden en voor me zorgen. Ik zal deze hartslag vasthouden, tegen andere ritmen in. De wereld zal komen en gaan in het tijdsbestek van een dag, maar hier is haar hand met mijn toekomst erin.'

Wordt er in de literatuur meestal maar wat aangeklooid in de liefde, hier was sprake van waarlijke overgave!

En dan nu wat Winterson schrijft over de huwelijkse staat: 'De praalzucht, de zelfvoldaanheid, gladheid, krenterigheid, het bange fatsoen. De manier waarop getrouwde stellen met z'n vieren uitgaan, als vier mensen in een paardenpak, de mannen voorop, de vrouwen een paar passen erachter. De mannen halen de drankjes bij de bar terwijl de vrouwen met hun tasjes naar het toilet gaan. Het hoeft niet zo te gaan maar meestal gaat het zo.'

Als deze spiegel niet afdoende zou zijn, dan was er nog Wintersons beeld van het huwelijk als een versleten fauteuil. Dat beeld, zo wist ik zeker, zou in het hoofd van die minnaar gaan woekeren: 'Niks aan de hand, miljoenen achterwerken hebben hier vóór mij gezeten. De veren zijn versleten, de bekleding is vies en vertrouwd. [...] Kijk, mijn opa en oma zaten er al, hij met een stijf boord en een clubdas om, zij in wit mousseline, strak gespannen rond het leven eronder.'

Nu wilt u natuurlijk weten of de truc heeft gewerkt.

Wat zal ik zeggen? Mensen blijken prima in staat om met opgetrokken neus een meesterwerk aan de kant te schuiven, zoals ik de boeken van mijn moeder aan de kant schuif. Of een tekst je iets te zeggen heeft, wordt grotendeels bepaald door de bereidheid van de lezer zich op dat moment iets te laten zeggen.

Auteur Franca Treur (1979) schreef deze tekst op verzoek van Vooruit & De Morgen in het kader van het project 'Brief van een jonge schrijver aan haar held'. Treur praat op dinsdag 25 februari over haar held Jeanette Winterson in 'Uitgelezen live' in Vooruit. Verder liggen vanavond de volgende boeken op tafel: De vrouw die de honden eten gaf van Kristien Hemmerechts, Twee broers van Jhumpa Lahiri en Jouw gezicht zal het laatste zijn van João Ricardo Pedro. Speciale gast is Griet Op de Beeck, voor de livemuziek zorgt Hannelore Bedert.

Jeanette Winterson, Written on the Body(1992) Vintage, 190 p.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234