Maandag 14/06/2021

AchtergrondSomalië

Fragiele vrede in Somalië in gevaar door uitstel verkiezingen

Veiligheidspersoneel patrouilleert in hoofdstad Mogadishu na een bomaanslag vorige week.  Beeld REUTERS
Veiligheidspersoneel patrouilleert in hoofdstad Mogadishu na een bomaanslag vorige week.Beeld REUTERS

Clans en etnische gebieden maken van Somalië een lappendeken die uit elkaar dreigt te vallen. Onderlinge ruzies, ruzies met buurland Kenia, en de terreurgroep Al-Shabaab vormen een bedreiging voor de wankele vrede die nu tien jaar standhoudt. De interim-positie van de president kan de vonk in dit kruitvat worden.

Somalië dreigt opnieuw in chaos te vervallen nu het mandaat van president Mohamed Abdullahi Mohammed, beter bekend als ‘Farmajo’, afloopt. Pogingen om op tijd verkiezingen te organiseren en zo een constitutionele crisis te bezweren, zijn vrijdag mislukt.

De fragiele eenheid van het land staat – precies dertig jaar na het uitbreken van de burgeroorlog die twee decennia duurde, een half miljoen levens heeft gekost en twee miljoen burgers het land deed ontvluchten – opnieuw op instorten. Met een aanslag op een hotel in hoofdstad Mogadishu vorige week liet terreurgroep Al-Shabaab alvast weten dat het paraat staat om in het machtsvacuüm te springen.

Maandag 8 februari had een nieuwe Somalische president verkozen moeten worden door de 275 leden van het parlement en de 54 leden van de Senaat, maar omdat parlementsverkiezingen twee keer zijn uitgesteld is er geen nieuw parlement om de president te kiezen. Onder grote internationale druk probeerde de regering van Farmajo afgelopen week in Dusmareb, 500 kilometer ten noorden van de hoofdstad Mogadishu, met regionale leiders de impasse te doorbreken en alsnog een tijdpad voor de verkiezingen overeen te komen.

De druk op de onderhandelaars was groot. Niemand zit te wachten op nog een land in de geostrategisch belangrijke Hoorn van Afrika dat in chaos vervalt, nadat ook het etnisch verdeelde Ethiopië al op ontploffen staat door de bloedige oorlog in de grensprovincie Tigray. In het machtsvacuüm dat ontstaat nu Farmajo zonder mandaat moet blijven zitten, kunnen oude krachten de fragiele federatiestaat (sinds 2012) weer opbreken.

Een soldaat loopt langs de overblijfselen van het verwoeste Afrik Hotel.  Beeld AP
Een soldaat loopt langs de overblijfselen van het verwoeste Afrik Hotel.Beeld AP

Regionale verdeeldheid

De diep verankerde clancultuur die het land al drie decennia verdeelt, kan ook nu weer opspelen. President Farmajo is er ondanks hoge verwachtingen bij zijn aantreden in 2017 niet in geslaagd de clanregio’s in het land te verenigen onder een federale overheid. Integendeel, zegt Omar Mahmood, analist bij de denktank International Crisis Group vanuit Nairobi. “Het land is verdeelder dan ooit. De regering heeft zich te veel bemoeid met regionale verkiezingen en benoemingen, en dat heeft de stabiliteit en eenheid in het land ondermijnd.” Twee van de zes regio’s, Jubaland en Puntland, streven juist naar meer autonomie en zouden mogelijk zelfs kunnen afkoersen op zelfstandigheid, zoals de zelfverklaarde onafhankelijke deelstaat Somaliland al eerder deed tot woede van het centrale gezag in Mogadishu.

De in 2020 geplande parlementsverkiezingen zijn al twee keer uitgesteld uit onvrede over het systeem. Burgers kiezen de regering niet direct maar via clanoudsten en lokale leiders in hun regio. Die kiezen de senaat en het 275-koppige parlement, die vervolgens op hun beurt de president kiezen. Dit getrapte systeem is gevoelig voor omkoping en beïnvloeding, vooral ook vanuit de federale overheid. Om die reden weigerden Jubaland en Puntland mee te werken. Pas na bemiddeling van James Swan, de speciale VN-gezant voor Somalië, hebben zij eind januari hun kiesmannen aangewezen. De oppositie verwijt Farmajo de verkiezingen bewust te saboteren om zo langer in het zadel te blijven.

Buitenlandse inmenging

Buurland Kenia wordt ervan beschuldigd het vuurtje op te stoken in de ‘opstandige’ grensregio Jubaland waarmee het een honderden kilometers lange grens deelt. Eind vorige maand braken hevige gevechten uit tussen het Somalische leger en opstandelingen uit Jubaland aan de grens, waarbij 21 doden vielen. Kenia wordt ervan beschuldigd de opstandelingen te steunen en uit te zijn op annexatie van strategisch gelegen delen van de deelstaat. Sinds de vondst van gas en oliereserves voor de kust speelt bovendien een conflict tussen beide landen om de maritieme grenzen.

Keniaanse troepen zijn sinds 2011 in Somalië, volgens Kenia louter vanwege de veiligheid: Kenia heeft een bufferzone gecreëerd in Jubaland tegen Al Shabaab, dat herhaaldelijk aanslagen pleegt in Kenia – de bekendste was die op het winkelcentrum Westgate in Nairobi in 2013 – en strijders zou rekruteren in het vluchtelingenkamp Dadaab op Keniaans grondgebied.

Soldaten dragen het lichaam van generaal Mohamed Noor Galal die omkwam tijdens de aanval op het Afrik Hotel.  Beeld REUTERS
Soldaten dragen het lichaam van generaal Mohamed Noor Galal die omkwam tijdens de aanval op het Afrik Hotel.Beeld REUTERS

Terreurbeweging Al-Shabaab

Kenia levert ook 4.000 man aan de bijna 20.000-koppige VN-Vredesmacht AMISOM die sinds 2007 in het land is om de strijdende clans uit elkaar te houden, maar nu vooral nog om Al-Shabaab te bestrijden. De islamitische terreurbeweging die tot 2011 grote delen van Somalië controleerde en er de streng islamitische sharia-wetgeving liet invoeren, beschouwt Kenia als aartsvijand en alle aanwezige buitenlandse troepen als bezetters. AMISOM is daarom de zwaarst beveiligde en duurste VN-macht ter wereld.

Sinds kort heeft Ethiopië zijn troepen teruggetrokken en ook de Verenigde Staten hebben vorig jaar op de valreep op bevel van oud-president Trump hun laatste 700 militairen weggehaald. Al Shabaab beheerst nog steeds delen in het zuiden en het centrum van Somalië, die het tamelijk effectief bestuurt en waar het belasting heft. De aan Al Qaida gelieerde terreurgroep heeft naar schatting 6.000 strijders die bij voortduring aanslagen plegen op militaire- en westerse doelen, en al hebben gedreigd de komende verkiezingen te verstoren.

Natuurrampen

De stabiliteit van Somalië wordt ten slotte ook nog ernstig bedreigd door de gevolgen van klimaatverandering. Vier jaar geleden dreigde nog een enorme hongersnood vanwege extreme droogte, vorig jaar werden tienduizenden inwoners verdreven van hun leefgebied door overstromingen. Boven op deze klimaatschade werden de oogsten ook nog eens verwoest door een sprinkhanenplaag die vorig jaar enorme schade aanrichtte in heel Oost-Afrika.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234