Woensdag 22/01/2020

Fraaie anthologie Braziliaanse poëzie opent onze blik Een rijk geschakeerd exotisch landschap

Poëzievertalingen dragen bij tot de uitwisseling van culturele, maatschappelijke en poëticale opvattingen. En ze zorgen voor zuurstof in onze eigen poëzie, zoals de aanstekelijke bloemlezing Vijfentwintig keer Brazilië.

De bloemlezing biedt een heel fraai overzicht van de recente Braziliaanse poëzie, aan de hand van een selectie van gedichten van vijfentwintig dichters. Ze opent met de levende legende Augusto de Campos (°1931). Hij is zo belangrijk omdat hij, met zijn broer Haroldo, de grondlegger is van de poesía concreta. Die ontstond in de jaren vijftig zowat gelijktijdig in Zwitserland en Brazilië. De dichters wilden het concrete en de ratio centraal stellen, tegenover de abstractie en de romantiek. Ze wilden het gebruik van de taal in de poëzie vernieuwen, geïnspireerd door de Russische dichter Vladimir Majakowski, die de opvatting "er bestaat geen revolutionaire kunst zonder revolutionaire vorm" huldigde. De typografie en de vorm zijn in het werk van De Campos dan ook even belangrijk als betekenis en ritme. Het is vrij logisch dat de Braziliaanse poëzie zich niet heeft beperkt tot een zoektocht naar eigen poëtische modellen, maar dat ze ook een bekommernis laat zien om de gevolgen van de militaire dictatuur en de moeizame democratisering van het land. Zo wijst Flora Süssekind in haar verhelderende nawoord op de weerklank van de sociale uitsluiting in de poëzie van Francisco Alvim (°1938). In het gedicht 'Open' beschrijft hij de zoektocht van een blik zonder geheugen naar een houvast: 'Hij gaat op zoek naar de tijd/ en de tijd, net als verleden en toekomst,/ leeg van alles/ is niet ver/ is hier, nu/ De blik zonder geheugen/ zonder doel/ houdt stil/ in de lucht van de lucht/ in het licht van het licht -/ echte plek?'

De dichters moesten het subject herdefiniëren tegenover de veranderende maatschappelijke context. Dat zien we bijvoorbeeld in 'Brevier van afscheidingen' van de jonge Ricardo Domeneck (°1977), die net als Augusto de Campos ook beeldend kunstenaar is: 'In een hoek van de kamer bestuurde/ mijn lichaam zijn fabriek/ van relaties/ Beslissingen zijn niet zelf-verklarend,/ ze bieden weerstand aan de vragenlijst/ van het plezier/ en worden/ verplicht geen gevolgen van oorzaken/ te kennen,/ zoals beweging en ontmoeting/ De handen worden als een schelp/ naar het aangezicht geheven op hetzelfde moment/ dat zich naar hen toe richt/ zonder dat ze verdwalen/ onderweg.' De dichter, criticus en uitgever Carlito Azevedo (°1961) denkt in zijn gefragmenteerde gedicht 'Marges' na over de sociale betekenis van poëzie: 'ik heb het niet over de heuvels van Berkeley/ maar over de Portoricaanse pizzakoeriers van/ Berkeley, over de Hongaarse pizzakoeriers van/ Santiago, je zou zeggen boeken die niet opengaan, deuren/ die niet opengaan, dromen die niet,/ over een terugkerende nachtmerrie, over hars,/ over een dravend paard, het zijn geen boeken van zand.' De literatuurwetenschapper Lu Menezes (°1948) laat haar ik zijn positie zoeken door oog te hebben voor de maskerade en door dat ik tegenover andere kunstenaars, onder anderen filmregisseur Chantal Akerman, te plaatsen in 'Trant en tegentrant': 'Oh, make me an angle!/ bid je tot de hemelen/ in de trant van Dylan Thomas die smeekt/ Oh, make me a mask!// tegen de trant van/ die kunstenares uit São Paulo die haar/ tanden wit poetst tot je geen stip meer/ kunt zien van haar gezicht achter/ het masker van tandpasta...// en tegen die van/ de Belgische cineaste die haar/ schoenen zwart smeert en daarna/ haar benen en daarna/ haar flat in brand steekt.' En de benjamin van dit dichtersgild, Marília Garcia (°1979), heeft het over de spanning tussen werkelijkheid en taal in 'Le pays n'est pas la carte': 'het is niet onprettig/ om hier te zijn, het is alleen/ te werkelijk, zeg je met opgeslagen wimpers/ op zoek naar een plattegrond.' Dankzij de voortreffelijke vertalingen van Harrie Lemmens en Bart Vonck verschijnt de hedendaagse Braziliaanse poëzie hier niet voor ons als een plattegrond, maar als een rijk gevarieerd landschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234