Zaterdag 25/09/2021

Fotografie die mensen veranderde in poëzie

'Ze bezat het onschatbare vermogen om de wereld te tonen alsof die pas vanochtend werd ontdekt'

Inge Morath, een fotografe die haar reisverhalen, reportages en portretten een eigenaardige lyrische toets wist te geven, is woensdag in het New York Hospital in Manhattan overleden. Ze was 78 en woonde in Roxbury, Connecticut. Volgens haar echtgenoot, Arthur Miller - jawel, dé Arthur Miller - was lymfklierkanker de doodsoorzaak. "Meer dan een halve eeuw lang veranderde ze mensen en hun plaatsen in poëzie", zegt Miller.

Moraths maakte aangrijpende portretten van poserende beroemdheden maar ook vluchtige beelden van anonieme voorbijgangers. Haar gevoel voor plaatsen was buitengewoon sterk, zoals haar foto's van het huis van Boris Pasternak, de woning van Tsjechov of de slaapkamer van Mao Zedong tonen. Sommige mensen beweerden zelfs dat ze op de foto's onzichtbare mensen konden zien. "Inge Morath bezit het onschatbare vermogen om de wereld te tonen alsof ze pas vanochtend werd ontdekt en zij met haar camera klaarstond om haar nieuwe frisheid vast te leggen", schreef Harrison E. Salisbury in The New York Times Book Previews over In Russia (Viking, 1969). Het was een van de boeken die Morath in de latere fase van haar loopbaan samen met Arthur Miller maakte. Zij zorgde voor de beelden, hij voor de woorden. Los van hun respectieve artistieke talent werden de boeken verrijkt door Millers vlotte toegang tot topfiguren uit het culturele leven en andere domeinen, en door Moraths grote taalvaardigheid. Zo studeerde ze jarenlang Chinees voor ze met haar echtgenoot naar China vertrok.

In een essay over hun boek In the Country (Viking, 1977) suggereerde Miller dat de samenwerking hun de kans gaf om met het concept tijd te spelen. "Zoals altijd ziet de camera het verleden - ze kan niets anders zien. Hier vertelt ze over een symmetrie van handelen en denken, van een revolutie die op empirisch gezond verstand gebaseerd is, terwijl deze mensen in werkelijkheid naar het televisienieuws kijken, wachtend op de gebeurtenis op Wall Street, in Washington of Korea die de prijs van kunstmest en de oogst zal beïnvloeden", schreef hij. "Het surreële ontstaat uit de kwetsbaarheid van wat de camera en de geest als reëel kunnen vatten."

Inge Mörath (de umlaut ging ergens in haar internationale loopbaan verloren) werd op 27 mei 1923 geboren in het Oostenrijkse Graz. Haar ouders, allebei wetenschappers, waren welgesteld en voedden haar op in de liberale protestantse traditie. Ze verhuisden geregeld en woonden in Berlijn toen Wereldoorlog II uitbrak.

Toen ze het lidmaatschap van de nazi-partij afwees, werd ze verplicht om in een vliegtuigfabriek aan het werk te gaan, samen met krijgsgevangenen uit Oekraïne. De fabriek werd regelmatig gebombardeerd. Ze herinnerde zich dat ze na een van de aanvallen door de straten van de verwoeste stad liep terwijl ze een bos seringen boven haar hoofd hield. In een interview in 1998 vertelde ze hoe ze op het platteland de gruwel van de oorlog zag. "Iedereen was dood of halfdood. Ik passeerde dode paarden, vrouwen met dode baby's in hun armen. Daarom kan ik geen oorlogsfoto's maken."

Na de oorlog gebruikte ze haar talenkennis, die ze aan de universiteit van Berlijn had bijgeschaafd, om als tolk voor de Amerikaanse bezetters te werken. Later werd ze redactrice Oostenrijk voor een door de Amerikaanse regering gecontroleerd tijdschrift. Ze begon stukken te schrijven bij de foto's van Ernst Haas. Samen met Haas werd ze door Robert Capa naar Parijs uitgenodigd, waar ze als redactrice werkte bij het net opgerichte agentschap Magnum. Haar eerste foto's maakte ze in Londen, in 1951. In 1953 en 1954 assisteerde ze Henri Cartier-Bresson als researcher. In 1955, na twee jaar als fotografe te hebben gewerkt, werd ze lid van Magnum, dat als een coöperatie georganiseerd is.

Haar vele buitenlandse opdrachten omvatten een reis naar Iran, in 1956. Ze droeg er de traditionele chador en reisde meestal alleen. Op het einde van de jaren vijftig redde ze Audie Murphy, een acteur en oorlogsheld, van de verdrinkingsdood toen hij in Mexico de film The Unforgiven maakte. Morath sprong naar eigen zeggen in haar ondergoed in een koud bergmeer, zwom meer dan een halve kilometer en trok Murphy aan het bandje van haar beha op het droge.

Andere bijzondere opdrachten waren de filmfoto's voor John Hustons Moulin Rouge (1952). Kleurenfilm was in die periode zo schaars dat ze zich tot drie rolletjes moest beperken. Het werd het begin van een levenslange vriendschap met Huston. Morath geraakte wel vaker bevriend met haar onderwerpen: "Fotografie is in essentie een persoonlijke zaak, het zoeken naar een innerlijke waarheid", zei ze.

In 1960 maakte ze foto's tijdens de opnamen van The Misfits in Reno, Nevada. Een van de sterren was Marilyn Monroe, in het gezelschap van haar toenmalige echtgenoot, Arthur Miller. Morath maakte een beroemde foto van het echtpaar: Miller met zijn sigaret, Monroe die met de rug naar de camera uit het venster leunt. Ze wist echter te vertellen dat het moeilijk was om de twee dicht genoeg bij elkaar te krijgen om hen te fotograferen. Het huwelijk liep kort daarna op de klippen. In 1962 trouwde Morath met Miller. Ze kreeg een dochter, Rebecca, die in Manhattan woont en intussen zelf een zoon heeft.

Inge Morath, die aan yoga deed, elke dag zwom en vegetarisch at, bleef tot twee weken geleden fotograferen. Elliot Erwitt, een veteraan van Magnum, herinnert zich haar als een fantastische gastvrouw. "Het was als een doorlopend salon waarover zij meesterlijk de scepter zwaaide. Ze voelde zich overal op haar gemak."

Douglas Martin

© The New York Times

Vertaling: Bart Holsters.

Inge Mörath

1923 - 2002

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234