Vrijdag 06/12/2019

Football-ster Pat Tillman weigerde miljoenencontract en ging als soldaat in Afghanistan vechten

'Het zijn mannen als Tillman die Amerika hebben opgebouwd'

De laatste oorlogsheld in de VS is een sportheld

De Verenigde Staten zijn een oorlogsheld rijker. De 27-jarige Pat Tillman kwam vorige week om tijdens een hinderlaag in Afghanistan. Tillman was in een vorig leven een ster van het American football, maar zei de sport (en een miljoenencontract) vaarwel voor het leger. In de VS overstemden afgelopen weekend de lofzangen voor Tillmans daad van 'onbaatzuchtig patriottisme' ruimschoots de kritiek. Sporthelden die zich in een echte oorlog gooien, worden immers steeds zeldzamer.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ayfer Erkul

Pat Tillman was de eerste Amerikaanse soldaat die sinds 18 maart werd gedood. Zijn konvooi werd afgelopen donderdagavond in Khost, aan de Afghaans-Pakistaanse grens, in een hinderlaag gelokt. De regio is sinds de verdrijving van de Taliban eind 2001 een risicogebied, omdat Taliban-strijders en Al-Qaeda-leden op die plaatsen vanuit Pakistan Afghanistan proberen binnen te dringen. Sinds 7 maart waren de VS er bezig met Operatie Bergstorm, die jacht maakte op Osama bin Laden en zijn aanhangers.

Bij de aanslag die Tillman doodde, kwamen er nog twee andere Amerikaanse soldaten om het leven. De slachtoffers werden bijna overal omschreven als "American football-ster Pat Tillman en twee andere Amerikaanse soldaten". Niet om de andere twee te kleineren, maar met Tillman kon er makkelijker een identiteit geplakt worden op de Amerikaanse soldaat die vecht voor zijn land. Hij was de sportheld die zijn blitzcarrière in het American football had afgebroken toen hij zich in mei 2000 inschreef bij het leger.

Tillman kwam in 1998 bij de Arizona Cardinals. Hij werd er niet binnengehaald als de superster, maar zou zich als verdediger de komende jaren wel bewijzen. In 2000, toen zijn populariteit bij Arizona op het hoogtepunt was, boden de St-Louis Rams, winnaar van de Super Bowl van dat jaar, hem een contract van 9 miljoen aan voor vijf jaar. Tillman weigerde: hij wilde loyaal blijven aan de Cardinals. Toen bijna twee jaar later de Cardinals hem een contract 3,6 miljoen dollar aanboden, weigerde hij ook. Ditmaal waren zijn motieven patriottisch: Pat Tillman had zich, overmand door emotie na de aanslagen van 11 september 2001, ingeschreven bij het leger. Hij wilde deel uitmaken van het Amerika dat het terrorisme bestreed. Na zijn huwelijksreis met zijn Marie, zijn liefde van op school, tekende hij in mei 2002 voor de elite-eenheid van de Army Rangers. Na zijn training kwam hij eerst terecht in Irak, waar de VS ondertussen waren binnengevallen, en daarna in Afghanistan.

Een jonge sportster die een miljoenencontract weigerde om soldaat te worden en daarbij zijn kersverse echtgenote achterliet: waar zag je dat nog in deze tijden van superrijke atleten? De daad van Tillman zorgde destijds al voor de nodige vochtige ogen en ontroerde commentaren in de pers. Na zijn dood werd de bewieroking bijna onmogelijk stroperig.

Vanuit de hoogste regionen kwam al onmiddellijk een verklaring: het Witte Huis prees Pat Tillman als 'een inspiratie op en van het veld'. "Zijn familie is in de gedachten en de gebeden van de president en mevrouw Bush", zei een woordvoerder. De kranten deden niet onder voor de regering. Tillman had 'het ultieme offer' gebracht, titelde een krant. Een ander dagblad schreef: "Het zijn mannen als Tillman die Amerika hebben opgebouwd."

Een handjevol commentatoren was kritischer en vroeg zich af wat Tillman nu precies had betekend voor de VS. "Welk Amerika verdedigde Tillman in Afghanistan? De bazen van Halliburton of de dakloze die ik iedere dag zie op de trappen?", zegt Mickey Z. op dissidentvoice.org. "Over welke American dream hebben Tillmans lofredenaars het eigenlijk? (...) Ik heb hem zeker niet gevraagd om voor mij te gaan vechten en hij verdedigde daar zeker niets dat mij lief is... Soldaten als Tillman zijn zwaar geconditioneerde Amerikaanse mannen, die voortkwamen uit decennialange conditionering en door de staat gesponsord patriottisme."

Interessanter dan de wierook of de modder die Tillman krijgt, was zijn motivatie om te gaan. De lof die Tillman na zijn dood kreeg toegezwaaid, dankte hij grotendeels aan het feit dat hij de eerste profatleet in dertig jaar was die sneuvelde in een oorlog. De afgelopen decennia hadden zich steeds minder atleten in de strijd geworpen, of het nu om Vietnam ging, Irak of Afghanistan. Terwijl er in de Tweede Wereldoorlog nog 19 van de meer dan zeshonderd populaire sportmannen sneuvelden, ging er in Vietnam maar één dood. Atleten, zo meende een sportcolumnist die Tillmans onbaatzuchtigheid de hemel in prees, waren tegenwoordig enkel maar uit op geld. "Een oplichtend baken in de huidige wereld van zelfzuchtige steratleten die iedere dag egocentrischer worden."

Na 11 september zei Tillman tegen een vriend dat zijn geweten het niet zou toestaan om tegenstanders op het veld te tackelen als er een grotere vijand was die gestopt moest worden. "Mijn grootvader is tijdens Pearl Harbor overleden. Ik heb tot nu toe niets gedaan dat in de buurt komt van wat zij deden", zei Tillman. Een columnist van The Ledger verwoordde het zo: "Twee jaar geleden vocht Tillman slagen uit op het sportveld, voordat hij naar het echte slagveld verhuisde."

Sport als het zwakkere broertje van oorlog dus. Verschillende psychologen en antropologen, onder wie Desmond Morris, hebben de analogie gemaakt tussen beide al vaker gemaakt. Opvallend is dat na de aanslagen van 11 september die vergelijking in de VS heel vaak aan bod kwam. Een Amerikaanse krantencommentator opperde eergisteren dat Tillman als sportman misschien daardoor werd overgehaald om bij het leger te gaan. Zo vond een Amerikaanse sportcolumnist het enkele weken na 11 september tijd worden om de analogie tussen sport en oorlog te trekken en zo beide in perspectief te zien. "Hoeveel moed is er voor nodig om elf goedbetaalde professionals het op het veld op te nemen tegen elf andere? Hoe groot was de strijd tussen Green Bay en Dallas, vergeleken met de strijd om de vrijheid te beschermen, die de VS weldra zal aanvatten?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234