Woensdag 20/11/2019

Fonkelende schaduwen in de duisternis

ROMAN. Wat gebeurt er nu écht tijdens de veelvuldige stroomonderbrekingen in de Venezolaanse hoofdstad Caracas? Een psychiater en een schrijver verdwalen op schitterende wijze in de donkerte van hun geboorteland.

Tijdens het lezen van The Night, Calderóns eerste roman, prijs ik mezelf regelmatig gelukkig dat ik weinig weet over Venezuela. Natuurlijk zou ik op internet kunnen uitvogelen welke van de verschrikkingen die in het boek de revue passeren - de schandalen en vooral de reeks moorden gepleegd op jonge vrouwen - hun wortels hebben in de werkelijkheid en welke voortkomen uit de fantasie van de schrijver, maar daar voel ik weinig voor. Ik wil niets doen wat de absurde werkelijkheid van deze roman kan verstoren.

De setting van het verhaal is eenvoudig. Telkens weer komen twee vrienden, Miguel Ardiles (psychiater) en Matias Rye (schrijver) bijeen in hun favoriete Chinese eettentje om aldaar te praten over Ryes nog te schrijven boek The Night, dat gaat over de eerder genoemde moordpartijen. Ardiles en Rye delen een fascinatie voor taal en schoonheid. Voor Ardiles is taal het voornaamste middel om mensen te begrijpen; tijdens zijn sessies construeert hij de levensverhalen van zijn patiënten. Voor Rye is taal het voornaamste middel om mensen vorm te geven; schrijvenderwijs probeert hij te doorgronden waarom een moordenaar zijn daden pleegt.

En dan de kwestie van schoonheid. In Caracas, de plaats van handeling, vinden door de dictatoriale regering voortdurend opgelegde stroomonderbrekingen plaats. De stad is veelal in duisternis gehuld. Die duisternis trekt gewelddadige types en zonderlingen aan die misschien het beste te typeren zijn als figuren uit een song die Tom Waits heeft geschreven tijdens zijn laatste mescalinetrip.

Hoe naar schoonheid te zoeken in het donker, in een stad die wordt geteisterd door geweld en verderf? Ardiles en Rye zijn het er niet over eens. Waar ze het wel over eens zijn is dat Venezuela ten onder dreigt te gaan aan zichzelf.

Die permanent op de loer liggende donkerte geeft de vertelling iets allegorisch, alsof de lezer alleen maar schaduwen ziet, schaduwen die weliswaar wijzen op het bestaan van echte mensen, maar van die echte mensen en hun daden is soms geen spoor. (Maar is dat niet ook het geval in het labyrintische werk van bijvoorbeeld Borges?) Daarom is het soms lastig om te volgen wat er in de roman nu precies gebeurt.

De vrienden Rye en Ardiles vuren elkaar aan in hun obsessieve zoektocht naar de donkere hoekjes van hun geboorteland, naar de lange geschiedenis van lustmoorden die het rijk is. Maar wanneer een vrouw die zij kennen, Margerita, ineens wordt vermoord, komen ze erachter dat ook zij langzaam verstrikt zijn geraakt in de geschiedenis van Venezuela, dat ook zij deel zijn geworden van het land dat ze zeggen te verafschuwen maar waarvan ze ook houden.

Symbolisch is de opvoering van een Venezolaanse emigréschrijver in Parijs die overdag geen goed woord over heeft voor zijn geboorteland, maar 's nachts, wanneer hij genoeg gedronken heeft, slechts bedekt met een Venezolaanse vlag door de straten zwerft. Zijn vurig beleden kritiek op Venezuela is de enige vorm van vaderlandsliefde die hij nog kent.

Merkwaardig avontuur

Is The Night een detectiveverhaal? Ja. Is het een ideeënroman? Zeker. Is het een intellectuele klucht? Ook dat. Maar gaandeweg kon de duiding van deze roman me steeds minder schelen, zo rijk is de vertelling, zo intelligent en fijnzinnig is Calderóns stijl, zo verslavend zijn de bespiegelingen.

Hierin schuilt ook een gevaar. Als ik deze recensie ook een consumentenadvies moet meegeven, zou dat een waarschuwing zijn. The Night is een complex verhaal, en de schrijver verliest zich af en toe in lange, paradoxale passages over taal, angst, geweld en liefde. Daar moet je tegen kunnen. Als je dat kunt, staat je een groots en merkwaardig Venezolaans avontuur te wachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234