Vrijdag 13/12/2019

Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek reikt 'Vlaamse Nobelprijzen' uit

'Wetenschap is fascinerend oneindig'

Het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) bekroonde gisteren de vijf laureaten van zijn vijfjaarlijkse, prestigieuze 'Nobelprijzen'. De winnaars krijgen elk 100.000 euro voor hun baanbrekende bijdrage in hun onderzoeksdomein. 'Dit is een moment suprême in onze carrière', glunderen de wetenschappers. 'Nu is het aan ons om de samenleving vertrouwd te maken met ons werk en jonge mensen aan te trekken.' Door Marjan Justaert

Victor Moshchalkov

(KU Leuven, 53 jaar) @*:Natuurkunde /

fysica

Onderzoek: zo'n 15 procent van de totale elektriciteit die vandaag door kabels stroomt, gaat verloren. Moshchalkov ontwikkelde supergeleiders op micro- en nanoschaal die elektriciteit zonder energieverlies transporteren. Daarnaast deed hij belangrijk onderzoek naar kwantumcomputers met veel meer toepassingsmogelijkheden dan de huidige binaire toestellen.

Concrete toepassingen: dankzij de ontwikkeling van supergeleiders zijn wetenschappers in staat om met scanners de hersenactiviteit vollediger te meten. Een andere toepassing is de zogeheten 'zwevende trein', die nu al in Japan wordt gebruikt. De supergeleiders hebben een magnetische kracht die treinen iets boven de sporen kan doen zweven, waardoor ze sneller, zuiniger én geluidlozer rijden.

Tijd voor een privéleven: "Toen ik in 1991 in Leuven aankwam, plantte ik mijn koffers neer in ons huisje in het Begijnhof, checkte de elektriciteit en verwarming en vertrok naar mijn lab. Ik ben nooit meer teruggekeerd, zegt mijn vrouw soms."

Boodschap voor de jeugd: "Wetenschappers zijn geen rare vogels!"

Opmerkelijk: Moshchalkov behaalde in de 5,5 jaar dat hij studeerde aan de staatsuniversiteit van Moskou op alle examens 100 procent: het beste studieresultaat ooit in de geschiedenis van de faculteit.

Willy Verstraete

(UGent, 59 jaar) @*:Biotechnologie

Onderzoek: milieutechnologie, analyse van micro-organismen.

Concrete toepassingen: op basis van de kennis van micro-organismen kunnen we haarfijn de samenstelling van water, afval of bodemextracten analyseren. In Oostduinkerke heeft het departement van Verstraete de allereerste gesloten waterkringloop geïnstalleerd, een primeur voor Europa. Afvalwater wordt gezuiverd en 100 procent gerecycleerd tot drinkbaar water. Bovendien speelt de kennis van micro-organismen een rol bij afvalverwerking, bodemanalyse en energieproductie. Door het combineren van een reeks bacteriën in een brandstofcel kan men al organisch materiaal omzetten in elektriciteit.

Tijd voor een privéleven: "Ik ben gedreven, maar ik hoef geen krediet of applaus te krijgen van mijn gezin. Waar ik wel nood aan heb, is begrip en een goede rolverdeling."

Boodschap voor de jeugd: "Toen ik een knaap was, dacht ik: 'Alles is al uitgevonden, ik ben te laat geboren.' Maar niets is minder waar. Alles moet nog uitgevonden worden, er zijn nog meer dan honderd nieuwe, boeiende vragen. 'Scheppend denken, schouwend doen', dat is mijn adagium."

Opmerkelijk: "Weet je, ik krijg hier nu wel een prachtige prijs, maar uiteindelijk moeten we durven bekennen dat veel in het leven afhangt van geluk. Ik was voorbestemd om naar de vakschool te gaan, maar rolde bijna per toeval in de academische wereld. Het kan verkeren."

Ronny Lesthaeghe

(VUB, 60 jaar) @*:Sociologie

Onderzoek: demograaf Lesthaeghe verrichtte baanbrekend onderzoek op het gebied van vruchtbaarheidstransitie, sociale organisatie bij Afrikaanse populaties, vergrijzing en ontgroening en de integratie van de bevolking van Turkse en Marokkaanse afkomst.

Concrete toepassingen: eind jaren '80 'voorspelde' Lesthaeghe al de problemen die de regering nu probeert op te lossen via het Generatiepact. Hij waarschuwde ervoor het 'krimpmoment' van de bevolking niet te onderschatten. Met zijn integratieonderzoek wees hij enkele pijnpunten aan die deze maand tijdens de rellen in Frankrijk opnieuw aan de orde waren.

Tijd voor een privéleven: Lesthaeghe liet zich vertegenwoordigen door zijn collega Patrick Deboosere: "Het is niet gemakkelijk. Doordat we veel tijd moeten steken in de administratie en organisatie van ons team, draaien we dikwijls dubbele shiften. Aan de andere kant hebben we ook het geluk dat we van onze hobby ons beroep hebben kunnen maken."

Boodschap voor de jeugd: Deboosere: "Doe het met passie, niet voor het geld. Aan alle kanten voel je dat wetenschappers belangrijk zijn voor de maatschappij. Kijk naar de laureaten van vandaag: zij bepalen elk in hun domein de toekomst."

Opmerkelijk: al in 1991 concludeerde de socioloog dat de doorstroming van de tweede generatie migranten naar de arbeidsmarkt bijlange niet zo vlot verliep als die van hun autochtone soortgenoten. "De studie werd in 1996 gepubliceerd, maar in de praktijk staan we nog niet veel verder dan toen."

Bart De Strooper

(KU Leuven, 45 jaar) @*:Fundamenteel biomedische wetenschappen

Onderzoek: analyse van de moleculaire en cellulaire mechanismen in het eerste stadium van de ziekte van Alzheimer.

Concrete toepassingen: de medicijnen tegen alzheimer die vandaag op de markt zijn, werken alleen in op de eindfase van de ziekte. De Strooper is expert in de identificatie van de moleculaire componenten die de aandoening veroorzaken, om op termijn de ziekte in haar beginfase te kunnen aanpakken. Momenteel is de farmaceutische wereld volop bezig met het ontwikkelen van medicijnen daarvoor, al waarschuwt De Strooper voor te hoge verwachtingen: "Voor hetzelfde geld duurt het nog tien jaar vooraleer die medicijnen op de markt zijn."

Tijd voor een privéleven: "Natuurlijk! Ik heb vier dochters, en ben dus niet dag en nacht aan het werk."

Boodschap voor de jeugd: "Doe aan wetenschap."

Opmerkelijk: naast zijn puur wetenschappelijk werk zet De Strooper zich onvermoeibaar in voor een betere ondersteuning van het fundamenteel onderzoek en het tegengaan van de braindrain naar andere landen. Tegenwoordig houdt hij zich ook bezig met het Europees wetenschapsbeleid.

Frans Van de Werf

(KU Leuven, 58 jaar) @*:Klinisch biomedische wetenschappen

Onderzoek: vooruitgang in de behandeling van diverse hartaandoeningen, waaronder bloedklonters in de kransslagaders.

Concrete toepassingen: Van de Werf is gespecialiseerd in de behandeling van het 'coronaire syndroom': van verkalking in de slagaders tot een hartstilstand als gevolg van een bloedklonter, nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken in de westerse wereld. Dankzij een efficiëntere behandeling van bloedklonters verhoogt de kans dat we een hartaandoening overleven, drastisch.

Tijd voor een privéleven: "Je hebt natuurlijk de goedkeuring van je familie nodig, maar met een aantal goede afspraken lukt het wel."

Boodschap voor de jeugd: "Als je geluk hebt en hard werkt, is de wetenschap een fascinerende, geprivilegieerde wereld. Je moet wel bereid zijn om af en toe een nederlaag te slikken, want niet elk artikel wordt gepubliceerd, niet elke proef lukt."

Opmerkelijk: cardioloog Van de Werf is een van de weinige laureaten in de geschiedenis van de biomedische FWO-prijzen die behalve onderzoeker ook dokter is. Hij is nog steeds klinisch actief en weet die combinatie succesvol te bolwerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234