Maandag 14/10/2019

Follow the Money levert kant-en-klare onderzoeksartikelen

Nu de geschreven media hun inkomsten zien teruglopen, schiet dure onderzoeksjournalistiek er steeds vaker bij in. De Nederlandse topjournalist Eric Smit (45) begon zelf een platform, dat kant-en-klare onderzoeksartikelen levert aan de Volkskrant en Vrij Nederland.

'Ik verdien geen kloten, maar ik ben gelukkiger dan ooit", verklaart Eric Smit terwijl hij twee espresso's op tafel zet. Om ons heen in zijn kantoor - een eenvoudige bedrijfsruimte in een woonbuurt in Amsterdam - zitten piepjonge journalisten hun stukjes te tikken. De sfeer is ontspannen, uit een van de laptops klinkt jazzmuziek.

Smit geldt als een van de beste onderzoeksjournalisten van Nederland. Hij was adjunct-hoofdredacteur van het zakenblad Quote, medeoprichter van de gratis kwaliteitskrant De Pers, en publiceerde in 2010 een spraakmakende biografie over internetonderneemster Nina Brink. Vlak voor het uitkomen van dat boek lanceerde Smit een nieuw initiatief. Samen met twee voormalige Quote-collega's richtte hij Follow the Money op, een multimediaal platform voor financieel economische (onderzoeks-)journalistiek. De naam ontleenden ze aan hun favoriete film: de journalistenklassieker All the President's Men.

Het idee achter het project was simpel, zegt Smit. "Ik wilde zelf graag iets ondernemen, omdat ik me na tien jaar journalistiek een azijnpisser begon te voelen. En we zagen net als iedereen dat onderzoeksjournalistiek steeds verder onder druk kwam te staan. Terwijl de behoefte eraan onverminderd groot is. Daar kun je je bij neerleggen, en afwachten tot het over en uit is. Je kunt ook proberen er iets aan te doen. Onze gedachte was: als de kranten minder onderzoeksjournalistiek bedrijven, dan gaan we het zelf wel doen."

Non-profitmodel

Met behulp van 180.000 euro subsidie van het Nederlandse Stimuleringsfonds voor de Pers, verzamelde Smit een team om zich heen van jonge honden en bekende namen die incidenteel een bijdrage leveren. Zij werkten zich de eerste twee jaar een slag in de rondte tegen een zeer bescheiden vergoeding (Smit, vader van twee kinderen, leeft naar eigen zeggen van 2.400 euro bruto per maand). Om de kostbare onderzoeksprojecten te financieren moest flink worden bijgeklust met het schrijven van jaarverslagen en advertorials. Omdat dit businessmodel op den duur niet houdbaar bleek, stapte Follow the Money in september gedeeltelijk over op een non-profitmodel. Net als in Amerika probeert men nu ook donaties te vergaren van stichtingen en rijke particulieren.

Intussen werden journalistiek wel degelijk resultaten geboekt. De Nederlandse media reageerden over het algemeen positief op het initiatief, zegt Smit. Zo publiceerden de weekbladen HP/De Tijd en Vrij Nederland verschillende artikelen van Follow the Money. Ook de Persgroepkranten de Volkskrant en het AD staan volgens Smit open voor samenwerking, het NRC van Peter Vandermeersch is voorlopig nog wat terughoudender. Smit: "Voor media is het gewoon heel interessant, ook omdat wij veel goedkoper zijn dan hun eigen mensen. Over die tarieven moeten we nog eens goed gaan onderhandelen, want woordprijzen voor dit soort arbeidsintensief werk slaan nergens op. Maar dat ze met ons in zee willen, betekent ook dat ze ons vertrouwen. Dat is niet evident bij onderzoeksjournalistiek. Het is heel wat anders dan even een interviewtje of een portretje inleveren. Het gaat vaak om heftige en gevoelige zaken, waarbij je je geen missers kunt permitteren als medium."

Voorlopig levert Smit zijn artikelen nog onder de kostprijs aan, maar hij is ervan overtuigd dat Follow the Money ooit een rendabele onderneming wordt.

"Ik geloof heilig dat we op een gegeven moment nieuwe verdienmodellen zullen vinden. We tasten nu nog met de hele sector in het duister, maar ergens gaat er een keer een lampje branden. De oplossing zal komen uit innovatie, en die vind je niet bij grote, logge mediabedrijven, maar bij kleintjes als het onze, die risico's durven nemen."

News Valley

Mocht de Nederlandse overheid de schrijvende pers ooit gaan steunen - zoals deze week werd gesuggereerd door PowNed (Nederlandse omroepvereniging, red.)-oprichtster Marianne Zwagerman - dan kan volgens Smit het beste worden ingezet op 'zaaikapitaal' voor startende journalistieke bedrijfjes. "De toekomst is volgens mij een soort News Valley, waar jonge journalisten faciliteiten delen, en samenwerken met ondernemers en oudere, ervaren mensen."

Voor het zover is, gaat Follow the Money verder op de ingeslagen weg. Eerste prioriteit is het versterken van de website, en de overgang naar het non-profitmodel. Ook hoopt Smit zijn medewerkers over niet al te lange tijd een normaal salaris te gaan betalen, in plaats van een gegarandeerde freelancevergoeding. Idealiter wil hij toe naar een team van acht à tien man, dat wekelijks ergens een groot verhaal publiceert. Dat het boeken schrijven er voorlopig bij zal inschieten, neemt hij voor lief: "Ik vind dit werk veel leuker, spannender en belangrijker."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234