Vrijdag 24/01/2020

Fluwelen Revolutie of technocratische machtsoverdracht?

Misha Glenny: het duurde niet lang voordat ook de revolutionairen onderling aan het kibbelen waren over de verdeling van de regeringsmacht. Er ontstonden grote kloven in de nog embryonale leiding van het Burgerforum tussen de idealisten rond Havel en de technocraten die tevoorschijn kwamen uit anonieme economische instellingen.

Jan Urban: "De grootste kloof ontstond toen het Burgerforum werd uitgebreid met de groep van, zoals wij ze noemden, de 'grijze jongens', mensen als Vaclav Klaus, Vladimir Dlouhy, die meestal in officiële economische instituten hadden gewerkt. Aangezien er geen andere economen in het Burgerforum waren, kregen zij de ministerposten." Eén van de nieuwkomers was Vaclav Klaus. Deze voorstander van een rechts economisch model is naar mijn mening ook een van de grofste en arrogantste politici in heel Centraal-Europa. Hij beweert dat de rol van Vaclav Havel en andere leiders van Charta 77 in deze revolutie geweldig overdreven wordt.

Vaclav Klaus: "Ik kan u verzekeren dat de rol van Charta 77 zowel hier als elders veel te veel benadrukt werd. Charta 77 was vanwege haar internationale uitstraling belangrijker voor de rest van de wereld, maar niet voor het land zelf."

Wat was uw indruk van de leden van Charta toen u hen persoonlijk ontmoette in hun jeans en hun T-shirts?

Klaus: "Op de momenten dat we onze visies moesten formuleren, waren de verschillen zichtbaar. Zoals u weet, zijn de meesten van hen verdwenen en doen ze niet meer aan politiek."

Op het hoogtepunt van de revolutie in 1989 werkten de meeste dissidenten die het lot van Tsjecho-Slowakije stuurden nog steeds in de laaggeschoolde baantjes die hun waren toegewezen nadat ze zich tegen de Communistische Partij hadden uitgesproken. Het was allemaal zo snel gegaan. Misschien konden ze nog steeds niet geloven dat de communisten echt hadden afgedaan en wilden ze daarom hun ontslag niet indienen. Zelfs toen ze, zoals Jiri Dienstbier, de vorming van een nieuw kabinet aan het bespreken waren.

Toen president Havel werd ingezworen, was het aan de grondwet van de Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek dat hij trouw zwoor: een staat waartegen hij zijn hele leven had gevochten en die hij niet lang daarna zou ontmantelen. Maar in werkelijkheid was de communistische staat al dood, afgestorven tijdens een opmerkelijke tiendaagse betovering die nu de Fluwelen Revolutie wordt genoemd. Het lijkt allemaal zo weloverwogen, zo beschaafd, zo Tsjechisch, maar gaat achter de triomfantelijke theatraliteit geen zuiver technocratische machtsoverdracht schuil die de naam revolutie nauwelijks waardig is? Tien jaar later zijn de Tsjechen het daar nog steeds niet over eens. Urban: "Ik zou 1989 geen revolutie noemen, want elke revolutie moet de instituten van het oude regime vernietigen. Wij hebben de communistische instituten gewoon bezet. We hebben niet voldoende gedaan om onszelf af te snijden van het verleden. Als het geen revolutie was, wat was het dan? Ik zou het een opstand van ontevreden, fatsoenlijke mensen noemen en meer niet." Dienstbier: "In de klassieke betekenis was het een revolutie, omdat het regime gewijzigd werd. Dus volgens mij kun je het een revolutie noemen." Zantovsky: "Elke revolutie is een geïmproviseerd theaterstuk - het onze was meer geïmproviseerd dan de meeste, minder gewelddadig, minder bloederig, -, maar het was een echte beweging van het volk."

Dit is de zevende aflevering van de BBC-reeks Pushing Back The Curtains van historicus en journalist Misha Glenny. De vorige afleveringen zijn verschenen op 2, 4 , 6, 8, 9 en 25 november. Misha Glenny keert in december terug in De Morgen naar aanleiding van de tiende verjaardag van de gebeurtenissen in Roemenië.

'Elke revolutie is een geïmproviseerd theaterstuk'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234