Maandag 05/12/2022

'Flirten met de naïviteit werkt bevrijdend'

Soms lopen leven en werk in elkaar over. Zet Jan Matthys, regisseur van 'Quiz Me Quick', samen met Aram Van Ballaert, componist van de soundtrack, en je merkt het meteen. De warmte, de mildheid, de bijna-naïviteit: wat de serie voor ons de beste van het afgelopen jaar maakt, tekent ook beide heren.

Een prachtig verbouwd boerderijtje in the middle of nowhereergens bezuiden Leuven. Jan Matthys, wiens thuis dit is, ontvangt ons in de repetitieruimte met bar die hij er met de hulp van een bevriende decorbouwer bijbouwde. "'t Annekesnest", leest de metalen plaat aan de ingang. Later zal de regisseur het een "pleisterplaats voor amateurs, vrijbuiters en aangelanden" noemen. Het is tekenend voor de poëtische, haast romantische manier waarop hij de dingen benoemt. Het lijkt hier wel een kerststal, maar dan zonder de kitsch. Een kachel brandt, overal staan kaarsen en de meubels zijn bij elkaar gezocht in de kringloopwinkel. Aram Van Ballaert (40) staat te tokkelen op een gitaar, de ene voet steunend op een stoel.

De regisseur en de muzikant kennen elkaar al jaren. Jan nam ooit een videoclip op voor The Same, het groepje waarin Aram samen met Anton Walgrave speelde (Jan: "Iets met een naakte man in de Wetstraat"), Aram speelde Argentijnse tango op Jans huwelijk (Aram: "Het was eigenlijk een zamba, Jan"). En als hij een écht goede muzikant nodig heeft voor zijn groepje De muchachas, dan belt Jan Aram (Jan: "'El bandido' van Will Tura is een van onze topnummers.")

En nu dus de eerste grote samenwerking. "Ik hoorde Jan enthousiast bezig aan de telefoon en ik wist dat ik niet moest twijfelen", vertelt Aram. "Ik wist dat we elkaar zouden vinden in de poëzie en eerlijkheid van Quiz Me Quick."

"We zouden onze telefoongesprekken eens moeten opnemen", lacht Jan. "Compleet ontoegankelijk voor de buitenwereld. Ik zing, waar bestaande woorden tekort schieten bedenk ik nieuwe..." Waarop Aram, droogweg: "Jan heeft een vreemde manier van communiceren."

Is dat als regisseur geen nadeel?

Jan Matthys: "Ik benoem de dingen niet graag kapot, ik nodig liever uit. Als ik wil dat een acteur een bredere bocht naar rechts maakt - iets heel technisch dus - zeg ik iets als 'Kan je die boei iets ruimer ronden?' Als je dan werkt met een talentvol acteur, dan interpreteert hij dat op zijn manier en krijg je altijd weer een verrassing. Zo probeer ik mijn acteurs permanent uit te dagen."

Veel mensen met wie je ooit samenwerkte, noemen je zachtaardig.

Matthys: "Zachte heelmeesters maken stinkende wonden, zeggen ze wel eens, maar mijn acteurs en crew koesteren mijn zachtaardigheid zo dat ze me permanent kritisch bevragen. Kwestie van het evenwicht te bewaren. Het is niet altijd peis en vree, geen happy-happysfeer, maar wel een harmonieus model. Acteurs zijn per definitie raakbare mensen. Zij moeten zich vrij kunnen voelen om er al eens compleet naast te zitten.Ik zie mezelf als een begeleider van talent. Ik ben er verslaafd aan mensen op het toppunt van hun kunnen te zien. Neem het groepsproces weg en ik ben verloren. Ik heb mensen nodig rondom mij. Daarom kan ik niet op een kamertje alleen een scenario zitten schrijven."

Je twijfelde toen scenarist Bart De Pauw je vroeg. Waarom?

Matthys: "Meer dan de klassieke voorzichtigheid was dat niet. Ik ben van nature enthousiast en heb mezelf moeten aanleren niet altijd meteen ja te zeggen. Toen ik het scenario las, was alle twijfel weg. Dit was door iemand anders geschreven en toch voelde ik me mee auteur. Quiz Me Quick gaat over gewone mensen, antihelden die ergens goed in willen zijn. Die quizzers zijn met allerlei kleine vragen bezig om de ene grote vraag uit de weg te gaan. Je ergens op storten om niet met de kern van het leven bezig te moeten zijn: dat is zo herkenbaar. Ze hebben elkaar ook nodig om te ontdekken wie ze zijn. Ook dat vond ik mooi."

Hoe verwerk je zulke grote thema's muzikaal, Aram?

Aram Van Ballaert: "De poëzie in het scenario alleen al opende een hele muzikale wereld. Neem een tragische figuur als Armand: daar past de melancholische muziek bij waar ik van hou. Voor hem had ik meteen een muzikaal thema."

Matthys: "Soms voel je dat de muziek meer weet over een personage dan de kijker op dat moment. Zij bereidt voor op wat nog komt."

Van Ballaert: "Het herkenwijsje is ook tekenend. Het is opbeurend, maar staat wel in mineur. Dat diffuse zit ook in Quiz Me Quick. Ik heb veel geïmproviseerd. Ik zette een microfoon voor mij, keek naar de beelden en liet komen wat kwam. Zo is de soundtrack organisch gegroeid."

Een soundtrack moet het verhaal dienen, maar tegelijk ook overeind blijven op plaat. Heb je met dat evenwicht geworsteld?

Van Ballaert: "Nee, wellicht omdat dit de eerste keer was dat ik een soundtrack schreef. Ik zat niet vast in een routine. Bovendien is Quiz Me Quick in de mooiste betekenis van het woord een kleine reeks. Er zit een zekere naïviteit in, waardoor je als muzikant niet geneigd bent de grote middelen uit de kast te halen. Soms werkte bodypercussie, of het geluid van wat gekrab aan de verwarming, gewoon beter."

Je bent moeilijk voor één gat te vangen. Van klassieke muziek tot de Clement Peerens Explosition: blijkbaar sluit je niks uit.

Van Ballaert: "Nee. Neem nu de Clement Peerens Explosition. Pure therapie is dat. Een pruik opzetten en dan 'De roos' van Ann Christy zingen: ik vind dat bevrijdend. Het verschil met klassieke muziek is voor mij ook niet zo groot. Als ik met de dirigent Philippe Herreweghe en deFilharmonie optreedt in het Konzerthaus in Wenen, moet ik ook een pitteleer aantrekken. Dan ben ik ook een pinguïn. Dat is ook verkleedbal."

Was het voor jou een evidente keuze om muzikant te worden?

Van Ballaert: "Toen ik zes was, speelde ik al op de ukelele. Ik ben spelenderwijs met muziek begonnen en ben dan pas naar de muziekschool gegaan. Ik ben daar blij om. Het is goed dat ik eerst heb leren praten en dan pas leren lezen.

Ik heb muziek nodig. Onlangs was ik met Ronny Mosuse en onze gezinnen op vakantie in Zuid-Spanje. Omdat we zoveel andere bagage moesten meenemen, hadden we de gitaren thuisgelaten. Na vier dagen smeekten onze vrouwen ons om een gitaar te gaan kopen. In een klein winkeltje vonden we onze gading en meteen hebben we een klein concertje gegeven op het dorpsplein, in Jommeke-Spaans. (lacht)"

Jan, jij speelt ook muziek. Niet gefrustreerd dat je het nooit tot op professioneel niveau hebt geschopt?

Matthys: "Absoluut niet. Ik vind het net fijn dat muziek zo democratisch is. Dat je ook als liefhebber muziek kunt maken. Totaal anders dan mijn vak. Ook ik heb al vroeg mijn keuze gemaakt. Toen ik veertien was, zag ik bij mijn oma thuis de tv-film Het koperen schip uit de reeks 'Made in Vlaanderen' en meteen wist ik dat ik regisseur wilde worden. Verhalen vertellen via beelden: daar is het mij altijd om te doen geweest. Na mijn studie aan het RITS heb ik eerst voor De droomfabriek gewerkt, daarna voor programma's als De bende van Wim en Zalm voor Corleone, en zo ben ik stilletjesaan geëvolueerd naar fictie.

"Ik denk dat ik ooit wel zelf een scenario zal schrijven, zij het niet alleen. Mijn thema's kristalliseren zich uit, zeker sinds Quiz Me Quick. Ik ben nogal bezig met waar onze maatschappij naartoe aan het gaan is. Verliezers en winnaars, meer en meer: dat verhaal loopt op zijn einde. Dat voel ik. Wanneer ik begin te schrijven, weet ik nog niet. Maar het komt wel. Daar heb ik vertrouwen in. Als ik het kan dromen, kan ik het realiseren."

Wat een luxe om dat te kunnen zeggen.

Matthys: "En toch is het zo. Neem nu deze repetitieruimte, deze pleisterplaats voor amateurs, vrijbuiters en aangelanden. Ik wilde zo'n ruimte. Wel, zij is er nu. Hier zijn de personages van Quiz Me Quick gerijpt. Als je maar geduld hebt, emmertje per emmertje de muren voegt, dan kom je er wel. Geduld: nog zo'n thema van mij. 'Stilstaan is achteruitgaan, Luc', zegt Gwendy in Quiz Me Quick. Wie heeft dat ooit beweerd?

Als je het kunt dromen, kun je het realiseren: zo denk ik ook over de wereld. Laat ons de efficiëntie die we hebben opgebouwd, bewaren en gewoon zeggen: tot hier en niet verder. Laten we met z'n allen parttime gaan werken en de tijd die zo vrijkomt, investeren in de dingen die er echt toe doen: de liefde, onze families, enzovoort."

Van Ballaert: "Als mensen klagen over de snelheid van de tijd waarin we leven, zeg ik altijd: 'Doe dan niet mee.' Je hoeft het spel niet mee te spelen. Dat is moeilijk, maar het kan."

Wil je dan een boodschap kwijt in die nog ongeschreven reeks, Jan?

Matthys: "Ik wil de geesten wel wat porren..."

Van Ballaert: "Zonder cynisch te worden, toch?"

Matthys: "Uiteraard. Cynisme is me vreemd. Ik vind het onze verdomde plicht om niet cynisch te zijn. Ik koester een soort basisvertrouwen dat grenst aan de naïviteit, maar het net niet is. Flirten met de naïviteit werkt bevrijdend."

Heb je moeten knokken om te staan waar je nu staat?

Matthys: "Nee. Ik heb het gevoel dat de dingen mij overkomen. Ik moet aan het RITS de enige geweest zijn die niet droomde van een langspeelfilm. 'Laat het maar komen': dat is altijd mijn instelling geweest. Ik kan mij ook andere sectoren voorstellen waar ik in zou kunnen functioneren. Ik was wellicht ook een goede opvoeder geweest. Alleen is regisseren een verslaving geworden. Quiz Me Quick vertelt nog meer dan De smaak van De Keyser hoe ik in mekaar zit. Als ik gedichten zou kunnen schrijven, dan zouden die veel weg hebben van Quiz Me Quick. Alleen heb ik interactie en inspirerende samenwerkingen nodig.

"In Wietse Tanghe, die Nick speelt, heb ik een zielsverwant gevonden. Wij kunnen hier een kwartier lang samen aan tafel zitten zonder iets te zeggen. Zitten we samen wat in het vuur te staren. Ik probeer niet steeds in dezelfde vijver van acteurs te vissen, wil er steeds nieuwe mensen bij. Het is alsof ik een gezelschap opbouw dat steeds aangroeit.

Mijn acteurs vertrouwen me ook snel persoonlijke dingen toe. Bij andere vrienden duurt het soms vijftien jaar voor je bepaalde dingen te weten komt, maar tijdens zo'n draaiperiode kom je sneller tot de essentie."

Het lijkt wel of je de weg ernaartoe belangrijker vindt dan het eindresultaat.

Matthys: "Er is een periode geweest dat ik daarvoor moest opletten. Dat ik mezelf moest dwingen ook aan het resultaat te denken. De twee zijn voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wat ik ook zo fascinerend vind: achteraf kun je moeilijk zeggen wat precies tijdens het proces ertoe heeft bijgedragen dat het resultaat is wat het is. Ik hou van dat mysterie."

Vind je het niet frustrerend dat mensen Quiz Me Quick vooral zien als de reeks van Bart De Pauw?

Matthys: "Nee. Ik hou daar net van. Het is heerlijk in het verborgene te mogen blijven. Laat mij dat woord na Vangheluwe opnieuw van alle smet zuiveren. (lacht) Als ik mensen op café bezig hoor over Quiz Me Quick, geeft me dat voldoening genoeg. Ik voel absoluut de nood niet mij op te dringen. Quiz Me Quick is nu van heel tv-minnend Vlaanderen."

Heb ook jij zo weinig last van je ego, Aram?

Van Ballaert: "Ik denk dat Jan daar nog iets meer boven staat. Al zijn mijn grootste drijfveren wel nieuwsgierigheid en goesting en de voldoening die daaruit voortvloeit. Maar uiteraard vind ik het fijn als een publiek daarin meegaat. Als iemand me na een concert komt zeggen dat ik hem ontroerd heb, raakt mij dat wel. Ik ben daar wel gevoelig voor."

Sta jij waar je wil staan?

Van Ballaert: "Soms ben ik in de war. We leven in een wereld waarin je moet kiezen en net dat doe ik niet. Daarom is het zo'n verademing om ouder te worden. Ik hoef aan niemand verantwoording af te leggen en ik mag van mening veranderen."

Matthys: "Op een draaidag krijg ik vaak honderden vragen. Een van mijn standaardantwoorden is: 'Ik heb eventjes geen mening.' Mijn medewerkers weten dat al. Dan werken ze gewoon door en zeggen ze tegen elkaar: 'Hij heeft eventjes geen mening.' (lacht)

"Ik begrijp de verwarring van Aram. Soms slaat die over in angst. Dan kan ik op weg naar de set kriebels in mijn buik voelen. Zal het vandaag wel lukken? Je kunt er alleen maar op vertrouwen. Ik bereid me altijd goed voor, maak gedetailleerde aantekeningen, maar eens aan het draaien, laat ik veel open. Ook dat is het mooie aan ouder worden: je durft de dingen open te laten.

"Enerzijds wilde ik de dingen niet te expliciet maken, het publiek niet bij het handje vastnemen en anderzijds niet het domein betreden van de elitaire kunste-naar. (lacht) Alles wat daartussen ligt, kon. Ik vind het geweldig dat ook mijn tantes van Quiz Me Quick kunnen genieten. Onlangs zei iemand me: 'Quiz Me Quick is zowel volks als verheven.' Zowel platvloersheid als Latijnse poëzie hebben er een plek in. En op beide vlakken wordt niet geoordeeld. Heerlijk."

Quiz Me Quick, elke zondag om 21h45 op Eén. De dvd is uit bij Lumière, de soundtrack Music from 'Quiz Me Quick' bij Bonka Circus.

ARAM VAN BALLAERT

speelde als gast bij deFilharmonie en het Brussels Philharmonic

is gitarist bij Ronny Mosuse en Novastar

drumt als Lady Dave De Peuter bij Clement Peerens Explosition

geeft les aan het Lemmensinstituut en het Conservatorium in Leuven

JAN MATTHYS

debuteerde als regisseur bij De droomfabriek

maakte de docureeksen Zalm voor Corleone, De bende van Wim en Het Bourgondisch complot

maakte Aspe, Kinderen van Dewindt,Katarakt, De smaak van De Keyser en De zonen van Van As

is bezig met de opnames van In Vlaamse velden, een reeks voor Eén die zich afspeelt tijdens de Eerste Wereldoorlog

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234