Donderdag 09/12/2021

Flipperkasten spelen hun laatste bal

Het aantal flipperkasten in de wereld is de afgelopen vijf jaar bijna gehalveerd. Maar de overgebleven fabrikanten hebben een nieuwe afzetmarkt ontdekt: bij de consument thuis.

Tot een tiental jaar geleden hadden ze hun vaste stek in cafés en speelhallen, de lawaaierige speelkastjes met twee knoppen aan de zijkant, zilverkleurige ballen, flippers, bumpers en rampen. Videospelletjes, elektronische darts en slots werden binnengerold in cafés, maar slaagden er niet in om de flipperkast uit beeld te duwen. Tot dalend cafébezoek en de opkomst van thuisentertainment zoals dvd's, video on demand en gameconsoles ineens wél hun invloed deden gelden.

De weekopbrengst van een gemiddelde flipperkast daalde tussen 2005 en vandaag met bijna 10 euro, en het aantal flipperkasten die wereldwijd geïnstalleerd staan, maakte een duik van 300.000 stuks in 2000 naar 63.000 kasten nu. Iedere vorm van amusement waarbij muntjes in een machine moeten worden gegooid, gaat per definitie achteruit: dat geldt volgens vakblad Vending Times ook voor Arcadevideospelletjes (daling van 328.000 machines wereldwijd in 2007 naar minder dan 300.000 nu), tafelvoetbal (van 40.000 in 2007 naar minder dan 30.000), kinderritjes (12.000 in 2007, minder dan 10.000 vandaag) en elektronische darts (176.000 in 2007 naar 143.000 nu). Maar nergens is de daling zo scherp als bij flipperkasten.

Thuisentertainment

Een aantal flipperkastfabrikanten ging dan ook op de fles, zodat er vandaag eigenlijk nog maar één grote speler overblijft: Stern Pinball uit het Amerikaanse Chicago, die wat overschiet van de sector opslorpte toen marktleider Williams in 2000 zijn flipperkastdivisie moest sluiten. Sindsdien heeft Stern een virtueel monopolie in de sector, die voor de rest wordt bevolkt door kleinere start-ups met één of twee kasten in hun aanbod, zoals het Amerikaanse Jersey Jack Pinball en het Spaanse Marsaplay.

Als de scherpe daling van het aantal geïnstalleerde flipperkasten zich blijft doorzetten, zijn ze binnen enkele jaren misschien al rijp voor het museum. Daarmee zou een decennialange speltraditie verdwijnen. Flipperkasten ontstonden uit de Franse bagatellekasten van de achttiende eeuw, een vroege versie van de hedendaagse bingokast, waarin kernelementen werden geïntroduceerd als het veermechanisme, de metalen ballen, en de gaten waarin die moesten terechtkomen. Maar de geboorte van de moderne flipperkast was in de late jaren veertig, toen flippers werden geïntroduceerd en de bal dus nog kon worden teruggekaatst door de speler. In de jaren zeventig en tachtig groeiden flipperkasten uit tot een vast decorelement in cafés en speelhallen, en gingen fabrikanten ook alsmaar meer naar bekende film- en muzieklicenties uit die tijd grijpen: er kwamen flipperkasten gebaseerd op Star Trek, Indiana Jones, The Twilight Zone, Flash Gordon, zelfs de musical Tommy van The Who.

In de vroege jaren negentig kwam het hoogtepunt van de sector: een kast gebaseerd op de film The Addams Family, uit 1992, staat met 20.000 verkochte toestellen geboekstaafd als de beste en succesvolste aller tijden. Maar rond de eeuwwisseling volgde ook meteen de achteruitgang: mensen gingen in toenemende mate hun amusement thuis zoeken. "Cafébezoek en de aandacht voor flipperkasten zijn natuurlijk verbonden met elkaar", zegt Evert Brochez, een verzamelaar-installateur van flipperkasten uit Sint-Niklaas. "Maar de grootste oorzaak is het feit dat mensen vandaag veel meer dingen hebben om zich mee te amuseren. Dat zoiets een onmiddellijk effect heeft op het succes van flipperkasten weten we al enkele decennia: toen videospelletjes opkwamen in de vroege jaren tachtig, beleefden flipperkastfabrikanten ook al een korte malaise. Maar het is een redelijk robuuste entertainmentvorm: in de paden die die bal kan afleggen, zit een onvoorspelbaarheid die je volgens mij nooit zult kunnen hercreëren met een videospelletje. Het geeft een authentieke ervaring, die altijd wel nieuwe spelers zal lokken. En als flipperkasten op een bepaald moment inderdaad commercieel niet meer levensvatbaar zouden zijn, is er altijd nog een harde kern van hobbyisten en verzamelaars die de traditie in leven zal houden."

Bij spelers thuis

Dat laatste weerspiegelt zich nu al in de commerciële realiteit. Terwijl flipperkastfabrikanten zienderogen terrein verliezen op publieke plaatsen, zetten ze een nieuwe charge in op de omgeving die uitgerekend voor de neergang van hun sector heeft gezorgd: bij de speler thuis. Jersey Jack, een van de kleinere fabrikanten, lanceerde onlangs een machine die speciaal gericht is op echte flipperkastfanaten, met heel wat extra uitdagingen, zoals een mechanische aap die de bal kan inslikken. Het nog jonge bedrijf haalde - ondanks de verkoopprijs van 5.000 euro, zo'n 1.500 euro duurder dan de normale prijs voor een flipperkast - ondertussen al meer dan 1.400 voorbestellingen binnen.

En marktleider Stern, die nu al 70 procent van zijn kasten rechtstreeks aan consumenten verkoopt, lanceerde onlangs een nieuwe variant die slechts half zo zwaar en half zo duur is (rond 1.600 euro) als een klassieke flipperkast. Die lightversies, die de nieuwe merknaam Pin kregen, zijn net als de flipperkastklassiekers gebaseerd op filmlicenties: er is er één gebaseerd op Transformers, en één met superheldenfilm The Avengers als thema. "Mensen blijven flipperkasten verzamelen en onderhouden, net als klassieke auto's", zei Gary Stern, de eigenaar van Stern Pinball, op een voorstelling van zijn nieuwe woonkamergamma tijdens de Consumer Electronics Show in Las Vegas. "Dat is ons kernpubliek, dat vandaag voor een groot stuk bepaalt waar er nog flipperkast wordt gespeeld: minder op publieke plaatsen, meer thuis. Maar ook in die nieuwe omgeving kunnen we onze afzetmarkt verbreden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234