Woensdag 08/02/2023

Flaneren in een keizerlijke stad

Kan een stad op zich romantisch zijn? Welhaast zeker niet. Een stad kan een gepast decor bieden, persoonlijkheid uitstralen, er kan een zekere sfeer hangen waarin romantiek kan gedijen en er kan een chemie ontstaan tussen die stad en zij die er vertoeven. Romantiek is een interactie.

Met gemengde gevoelens was ik naar Wenen vertrokken. Ik wou maar al te graag de vele schilderijen van Klimt en Schiele eens 'in het echt' zien, de beroemde Ring met zijn barokke stadspaleizen afwandelen en een concert in het Musikverein meepikken. Maar ik was ook wat schuw: Sisi-romantiek is niet echt aan mij besteed, en ik was evenmin van plan om het slot Schönbrunn aan te doen of mij te laten rondgidsen in een paardenkoets. Ik hoop dat u me begrijpt: ik gruw van hapklaar geserveerde 'romantiek'.

Toen wij in Wenen waren, heerste er een droge vrieskou, die haar charme had. Het was uitstekend wandelweer en toch moest je, om te strijden tegen nakende onderkoeling en om in een warmere sfeer naar elkaar toe te gloeien, geregeld een van de vele aangename Weense koffiehuizen en wijnbars aandoen.

Wenen is bij uitstek een stad om te flaneren. Het stadscentrum - de Innere Stadt of District 1, kortom alles wat binnen de Ring ligt - kan gemakkelijk te voet verkend worden.

Wenen was, en is, een keizerlijke stad. En zeker de Ring ademt nog altijd die grandeur. Als je op de Heldenplatz voor de Hofburg staat - een waarlijk gigantisch paleizencomplex - kun je je blik vrij laten dwalen over de Volksgarten en zie je in de verte het Burgtheater, de 's avonds feëeriek verlichte slanke toren van het stadhuis, het als een Griekse tempel oprijzende parlement en de als spiegelbeeld van elkaar ontworpen Kunst- en Natuurhistorische Musea, twee imposante barokke taarten. Een bijzonder fraai, ja tot romantiek stemmend stadsgezicht, zeker in de avondschemering.

In 1857 was besloten om de vestingmuren rond het oude Wenen te slopen, op hetzelfde tracé de Ringstrasse aan te leggen en die vervolgens met grootse openbare gebouwen op te sieren. Een wandeling over de zeven kilometer lange Ring verdient aanbeveling, maar een rit met tram 1 of 2 geeft een zo mogelijk nog indrukwekkender beeld van de als in een stoet voorbijtrekkende Ring-architectuur, met verder nog de Staatsopera, de Beurs, de universiteit, enzovoort, enzovoort, alsmede standbeelden, helaas in de winter afgedekte fonteinen, parken, pleinen en plantsoenen. Het houdt niet op.

Hoewel Wenen, net als Parijs, de argeloze wandelaar zoveel mogelijk tracht te imponeren, wil het, minder dan Parijs, de burger epateren. Wenen is kleiner en compacter, de schaal blijft menselijk. Je voelt je nergens een toerist die in een of andere fuik is terechtgekomen, hectische drukte heerst er niet. De stad combineert merkwaardigerwijs grootsheid met intimiteit en gestrengheid met speelsheid. Kasten van huizen en, achter een poort, een ontroerend binnenpleintje. Wenen doet denken aan Kopenhagen, ongetwijfeld door de keizerlijke paleizen in de stad. Maar het heeft ook iets van Rome, vermoedelijk door de combinatie van grandeur en gezelligheid. Wenen is Noord én Zuid, ook qua levensstijl en gastronomie.

Slapen

Aan de Parkring tegenover het Stadt Park staat het Radisson SAS Palais Hotel, een typisch Weens hotel, gelukkig geen betonnen bunker .Wij verbleven in een heerlijk ruim maisonette appartement, de lokale term voor een duplex, die bijna tot lang cocoonen uitnodigde.

Het Palais Hotel is een weelderige residentie, een vijfsterrenhotel dat gebouwd werd in twee voormalige aristocratische stadspaleizen en helemaal in die stijl heringericht werd. Je treft nog mooie restanten aan, zoals de vroegere binnenplaats met de erker van de voormalige wintertuin. Het hotel ligt centraal, op nauwelijks tien minuten stappen van de oude stad, de belangrijkste winkelstraten en de 137 meter hoge, gotische Stephansdom.

Wandelen

Behalve de Stephansdom en een handvol steegjes is er niet veel meer over van het middeleeuwse hart van Wenen. Verspreid over de oude binnenstad staan wel de ooit revolutionaire Jugendstil-gebouwen die in al hun strenge soberheid contrasteren met de weelderige barokarchitectuur. In 1912 zorgde het eerste 'naakte' huis dat architect Adolf Loos bouwde op de Michaelerplatz, tegenover het zwaar versierde keizerlijk paleis, voor een groot schandaal. Het was een regelrechte aanval op het welig tierende Weense ornament.

Aan de Karlsplatz staan twee art-nouveaupaviljoentjes die Otto Wagner eind 19de eeuw ontwierp voor de stadsspoorweg. Die steken schril af tegen de Karlskirche met haar barokke koepel en Romeinse zuilen. Maar de topwerken van Wagner liggen iets verder, aan de Linke Wienzeile. Zoals het streng opgebouwde, met uitwaaierende bloemmotieven versierde Majolikahaus, naast een naamloze woning die schittert van het bladgoud.

Meer bladgoud zagen we bij de Secession, hét monument van de Jugendstil in Wenen. Een spierwitte, met godinnen en guirlandes versierde kubus waarop een gouden bol van laurierbladeren prijkt. Het bijzondere gebouw werd in 1898 ontworpen voor de progressieve kunstenaarsgroep Secession. Nu is in de kelder de recent gerestaureerde Beethovenfries van Gustav Klimt te zien. Klimt liet zich door Beethovens negende symfonie inspireren: langoureuze, prachtige, uitdagende vrouwen en noeste, sterke mannen beelden de triomf van de liefde uit. Als u met Valentijn iets gaat bekijken in Wenen, laat het dan dit zinnenprikkelende kunstwerk zijn.

Winkelen, eten, drinken

Op de middenberm van de Linke en Rechte Wienzeile kunnen de zinnen nog meer geprikkeld worden door de kleurrijke, geurige Naschmarkt (alle dagen behalve zondag). Hoewel het erg koud was, heerste er een bijna zuiderse en oriëntaalse sfeer door de vele Grieken en Turken die er hun groenten, kruiden, versierde kaasjes, fruit en vlees aan de man brachten. Maar er werd ook levende karper aangeboden en verse zuurkool uit een grote houten ton geschept.

Totaal anders maar even aantrekkelijk is de chique delicatessensupermarkt Julius Meinl op de Kohlmarkt, in het centrum van de stad. Achter een opvallende gevel, waar enkele kariatiden balkons en ander stenen ongerief staan te torsen, kun je in het portaal aan witte wijn of Sekt gaan zitten nippen - zoals vele Wiener doen - maar je kunt je ook wat verder, op de Kohlmarkt 14, in een van de mooiste, meest beschaafde koffiehuizen, Demel, gaan opwarmen aan koffie, likeur en taart. Demel is een van 1786 daterende zaak die, zoals vele in Wenen, nog steeds de titel K. u. K. Hofzuckerbäckerei voert, alsof na meer dan tachtig jaar de dubbelmonarchie (koning en keizer) nog steeds niet dood is. Demel is meer theesalon dan koffiehuis. Allerlei verhemelte strelend gebak, waaronder Demeltorte en Sachertorte, kan ter plaatse genuttigd worden, en wordt op eenvoudig verzoek ook naar alle hoeken van de wereld verstuurd.

Om de hoek, in Dorotheergasse 6, bevindt zich een ander monument, café Hawelka. Een lichtjes aftakelende, doorrookte, bijzonder charmante bruine kroeg met een hoge gezelligheidsgraad en een rustig keuvelend publiek, jong en oud door elkaar. Opvallend zijn de twee flegmatieke kelners die in keurig zwart pak mét strik gestoken zijn: ze lijken wel en niet bij de inrichting te horen. De wat haveloze, oude mevrouw Hawelka zat, toen wij er waren, aan een tafeltje tombolalootjes te rangschikken. Of hoe een café enigszins tot weemoed kan stemmen.

Compleet anders van sfeer maar ook een aanrader is Wein & Co. Daarvan zijn er blijkbaar enkele vestigingen in Wenen. Wij bleven plakken in de Wein & Co aan de Naschmarkt, op de hoek van de Linke Wienzeile en de Getreidemarkt. Een trendy, minimalistisch ingerichte wijnbar met modieuze hoge tafels. Er worden uitstekende, erg verzorgde kleine gerechten geserveerd. Probeer vooral ham of salami met diverse soorten brood en geniet van de heerlijke Oostenrijkse wijn Grüner Veldliner. De bar is schrander opgezet, want in de andere helft van het huis kun je de genuttigde wijnen aanschaffen. De plek is duidelijk in bij een jong Weens publiek. Het is de ontmoetingsplek vóór de film of het concert.

Musea

Als we in het overaanbod aan musea en tentoonstellingen een Valentijnkeuze moeten maken, gaan we voor Klimt, Schiele en Rubens. Ga in het verpletterende, geheel uit marmer opgetrokken Kunsthistorisches Museum (Burgring 5) zeker naar de Bruegels. Maar het is Valentijn, en ga daarom wat verder naar Rubens' Het Pelsken en het zelfportret van de meester kijken. Een schitterend geluk dat ze hier bij elkaar hangen. Rubens schilderde beide werken aan het eind van zijn leven, hij was over de zestig: een statig, maar o zo menselijk zelfportret én een ode aan de schoonheid van zijn nieuwe, 37 jaar jongere vrouw Hélène Fourment, een schilderij dat zindert van de erotiek.

Neem vervolgens tram D. Meer erotiek wacht ons in het Belvedere, de zomerresidentie van Prins Eugenius van Savoye, vlakbij het Südbahnhof. Het mythische schilderij De kus en een onvoltooide Adam en Eva van Gustav Klimt hangen er naast een aangrijpende Familie van Egon Schiele. Helaas wordt het Belvedere gerestaureerd zodat slechts een fractie van de collectie getoond wordt. Maar boven, in de Biedermeier-zalen, hangen nog de weelderige, meer dan levensgrote, smachtende en naar marsepein zwemende naakte nimfen van Hans Makart. Superieure kitsch, de centerfolds van de 19de eeuw.

Om van de roes te bekomen of even in het eigen onbewuste te peilen, is een bezoek (opnieuw tram D) aan Berggasse 19 aangeraden, het huis van Sigmund Freud. U dient beneden en boven aan te bellen, alsof u een patiënt was van Herr Doktor. Zijn voormalig appartement en kabinet is nu een museum. Alleen de wachtkamer is oorspronkelijk gemeubileerd, gaan liggen op de sofa is er niet meer bij. Maar over liefde, seks en erotiek kunt u er zich menig boek in uiteenlopende talen aanschaffen.

Eric Rinckhout

De dienst voor toerisme Wien-Tourismus bevindt zich op Am Albertinaplatz 1, 1025 Wien. Inlichtingen: tel. 0043/1/211.14.222, fax 0043/1/216.84.92, e-mail: info@info.wien.at, internet: www.info.wien.at.

Bijzonder handig en informatief zijn de Museumfolder, de Architectuurfolder en het boekje 'kunstjahrwien/theartsinvienna 2001/02', uitgegeven door Wien-Tourismus.

In het najaar gaat het nieuwe MuseumsQuartier open (Museumsplatz 1). Tot dan zijn een aantal collecties (zoals Leopold en Ludwig) niet te zien. Inlichtingen: www.mqw.at.

Rond Valentijn biedt het Musikverein het interessante festival Wintertraüme aan, met onder meer werk van Beethoven door Claudio Abbado, Martha Argerich en Anne-Sophie Mutter. Inlichtingen: www.musikverein.at.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234