Dinsdag 26/10/2021

First lady speelt eerste viool

roeg in de morgen van 16 september 2010 nam toenmalig Witte Huis-perswoordvoerder Robert Gibbs snel het nieuws door, toen hij opeens halt hield bij een bericht over een onlangs in Frankrijk verschenen boek. Daarin had Michelle Obama aan Carla Bruni-Sarkozy verteld dat het leven in het Witte Huis een "hel" was. Gibbs overtuigde het Elysée om meteen een ontkenning in de wereld te sturen.

De volgende ochtend, tijdens het dagelijkse halfachtoverleg, verklaarde presidentieel adviseur en Michelle-vertrouwelinge Valerie Jarrett "dat de first lady ontevreden was over de manier waarop het Witte Huis was omgesprongen met de situatie". Alle ogen richtten zich op Gibbs, bij wie de stoppen doorsloegen. "Rot op, dit deugt niet, ik heb me in de gekste bochten gewrongen, waar komt dit vandaan?", tierde hij.

Jarrett: "De first lady zou niet geloven dat jij zo'n toon aanslaat."

Gibbs: "Dan kan zij ook de klere krijgen!"

De andere medewerkers keken geschokt toe of tuurden naar de tafel. Alleen Rahm Emanuel suste. Obama's kabinetschef wist meer dan wie ook hoe verzuurd de relatie was tussen de West Wing, het politieke hart van het Witte Huis, en de East Wing, waar de first lady met haar gezin woonde.

Emanuel was in januari van dat jaar tegenover medewerkers zelf hard uitgevaren naar Michelles invloed. In de dagen nadat de Democraten de cruciale zetel van wijlen senator Edward Kennedy aan de Republikeinen hadden verloren, waarmee de laatste stem van de grote Democratische meerderheid was ingepikt die ervoor moest zorgen dat een puur Democratische zorgwet kon worden aangenomen, had Michelle hem indirect vernederd. "Ze heeft het gevoel dat ons roer niet goed staat", zei president Obama na de nederlaag tegenover zijn staf aan Emanuel, die gefrustreerd begreep dat niet zijn advies telde, maar Michelles. Ook zagen de adviseurs opnieuw een belangrijk verschil tussen de Obama's onderlijnd dat ze al hadden leren kennen in de campagne van 2008: Barack had ongewoon veel begrip voor het falen van zijn staf, Michelle niet.

Voor Michelle leverde de nederlaag over de zorgwet het bewijs van wat ze al maanden zei: de president steunde al veel te lang op hetzelfde hechte clubje kortzichtige, chaotische adviseurs; het waren geen zorgvuldige planners die op hun hoede waren voor het ergste. Ze was ook gefrustreerd geraakt dat haar populariteit niet was gebruikt om publieke steun voor het plan te verwerven. "Zoek uit hoe je me hiervoor kan gebruiken", had ze al in 2009 aan haar staf gezegd. "Dit is mijn prioriteit." Volgens haar medewerkers zagen de mannelijke adviseurs aan de andere kant van het gebouw haar troeven domweg niet.

Michelle won uiteindelijk het pleit. Emanuel stapte in oktober 2010 op om burgemeester te worden van Chicago; Gibbs volgde in februari vorig jaar. Sindsdien speelt Michelle een opmerkelijk grotere rol op het voorplan.

Sparringpartner

De onthulling over de spanningen en daaropvolgende catharsis in het Witte Huis staan te lezen in het vandaag verschenen boek Barack en Michelle, het openbare huwelijk van de Obama's van New York Times-journaliste Jodi Kantor. "Het was absoluut niet voldoende, besefte ik, om na te gaan wat voor impact het presidentschap op hun verhouding had gehad. Die vraag was te klein. De lastiger vraag was precies het tegenovergestelde: welke impact had hun partnerschap - hun discussies en meningsverschillen, hun gemeenschappelijke ideeën over zichzelf en hun sterke aarzeling ten aanzien van de politiek - op het presidentschap, op de functie van first lady en op het land?", schrijft Kantor. "Ik heb gemerkt dat door over haar te schrijven haar ongrijpbare, introverte man begrijpelijker wordt. Zij is zijn sparringpartner, zijn waarschuwingssysteem, zijn toeverlaat. Ze is strenger dan hij, zoals hij zelf heeft toegegeven. Hij probeert uiteindelijk te leven volgens haar maatstaven en we zullen het nog lang hebben over de gevolgen daarvan."

Kantor geeft een opmerkelijk inzicht in de moeilijkheden die Michelle had om Chicago in de steek te laten voor het verstikkende protocol van het Witte Huis. Aanvankelijk was ze zelfs van plan om na in de inauguratie in 2008 in hun stad te blijven wonen. "Ze was van nature een dwarsligger. Ze vond het vervelend om haar dochters Malia en Sasha halverwege het schooljaar naar een nieuwe stad te laten verhuizen, en dan nog wel als de kinderen van de president. En de Obama's hechtten allebei nog steeds aan het idee dat ze zelf onafhankelijke keuzes konden maken over hoe ze wilden leven, dat ze zich niet hoefden te schikken naar de openbare mening." Snel besefte ze hoe naïef dat idee was.

Ze kwam een wereld binnen waarin bepaalde personeelsleden van minuut tot minuut kunnen zien waar de leden van de first family zich bevinden, met behulp van kleine schermpjes waarop hun codenamen waren te zien die ze van de veiligheidsdienst hadden gekregen (Renegade voor de president, Renaissance voor zijn vrouw).

Een van de vreemdste dingen van het presidentschap is dat het zo "genadeloos persoonlijk" is. Het Witte Huis is met zijn 132 kamers, 35 badkamers, 412 deuren en 3 liften tegelijkertijd een kantoor, een woonhuis en een museum, drie functies die voortdurend met elkaar botsen "Instincten, aversies, blinde vlekken en ijdelheden die er niet toe zouden doen op een gewone werkplek, zijn hier van grote betekenis."

Kledij bijvoorbeeld. Om te ontsnappen uit het protocol hechtte Michelle volgens Kantor na haar intrede een overdreven belang aan stijl. "Kleren werden een compenserend genoegen omdat ze moest deelnemen aan zijn politieke leven. (...) Zelfs de president maakte opgelaten grapjes over de vraag waarom zijn vrouw zo veel nieuwe dingen nodig had. (...) Dat werd pijnlijk duidelijk bij een evenement bij de voedselbank: bij het inpakken van de tassen droeg de first lady een paar sportschoenen van de Franse ontwerper Lanvin die 515 dollar kostten." De positieve keerzijde: ze haalde de cover van Vogue.

Haar grootste fout maakte ze in de zomer van 2010. Ze ging vier dagen met jaar dochter Sasha op vakantie in Spanje, terwijl ze eigenlijk voor de Democraten campagne had moeten voeren voor de Midtermverkiezingen. De Amerikaanse economie was die maand 131.000 banen kwijtgeraakt, maar het Air Force-toestel waarmee ze vloog kostte 11.351 dollar per uur. Geheel volgens de regels hoefde ze de overheid alleen maar de kosten van de eersteklastickets voor haarzelf en Sasha te vergoeden. Binnen een week daalden de waarderingscijfers voor de First Lady met meer dan tien procent. De Democraten verloren in de herfst daarna de Midterms aan de Tea Party.

Michelle leerde er een harde les uit.Toen ze later in het tv-programma Today een interview gaf, droeg ze een jurk van 34,95 dollar van de 'betaalbare chic' leverende winkelketen H&M. In hun filialen was dit item prompt uitverkocht. David Yermack, een hoogleraar bedrijfseconomie aan de New York University, vertelde daarna dat elk openbaar optreden van Michelle Obama gemiddeld een totale waarde van 14 miljoen dollar creëerde, gemeten naar de prijs van aandelen van de bedrijven die de door haar gedragen kleding maakten.

Moeder van de natie

Na het vertrek van Emanuel en Gibbs kreeg Michelle eindelijk de rol waar ze al jaren voor had geijverd. Ze zet zich voluit in om een menselijk gezicht te geven aan de complexe hervormingen van haar man.

Met 'Let's Move' zet ze de door obesitas geplaagde jeugd aan om meer te bewegen, een preventieve besparing voor de gezondheidszorg. En ze zet zich publiek in voor meer erkenning en steun voor militairen en hun families. Vandaag is ze elk uur te zien in spotjes op de Amerikaanse tv waarin de veteranen van de oorlogen in Irak en Afghanistan thuis worden verwelkomd en aangespoord hulp te zoeken als ze te maken krijgen met posttraumatische stress. Het is volgens Kantor een manier om "haar betrouwbaarheid en moederlijke zorg" te accentueren, maar ook een slimme politieke zet nu de herverkiezingscampagne van 2012 samenvalt met de terugkeer van talrijke troepen. Steun voor het leger wordt over het algemeen verbonden met Republikeinen uit de provincie, niet met Democraten uit de grote steden.

In het Witte Huis is haar invloed ondertussen niet meer weg te branden. "De president vergadert dagelijks met adviseurs die de praktische realiteit van Washington benadrukken, die hem herinneren aan uitslagen van opiniepeilingen", schrijft Kantor. "'s Avonds zit hij bij Michelle, die praat over ethische imperatieven, die hem er telkens weer aan herinnert dat ze daar zijn om iets goeds tot stand te brengen, dat ze zich niet mogen laten afleiden door politiek gekrakeel, dat ze stoutmoedig moeten zijn."

De Republikeinse tegenstander van Barack Obama zal in 2012 strijden tegen een president met twee running mates: zijn vicepresident en zijn lady.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234