Donderdag 01/10/2020

Finn Iunker Noorse dramaturg zoekt heil in België

'Ik verkies een intelligent milieu in België boven die idioten hier in Noorwegen'

Bergen

Van onze verslaggever ter plaatse

Wouter Hillaert

Het zal je maar overkomen. Je bent een Noors theaterschrijver, schrijft in het Noors, maar niemand in Noorwegen wil je spelen. Wat doe je dan? Finn Iunker weet er alles van. Hij ging willens nillens in het Engels schrijven en liet zijn stukken voor het eerst ensceneren in het buitenland. Deze keer krijgt Vlaanderen de eer. Iunkers Iphigeneia- en Helena-bewerkingen worden onder de titel tkofschip & tfokschaap opgevoerd door SKaGeN, in het kader van de Zomer van Antwerpen.

Finn Iunker ontmoeten in zijn thuisbasis Bergen, de tweede stad van Noorwegen, is bijna een contradictie op zich. Hij loopt niet echt hoog op met zijn vaderland, en nog minder met de theatercultuur die er heerst. "Het Noorse theater is zwak. Aan de ene kant heb je erg conventionele theaterhuizen met enkel klassiek geschoolde acteurs. Aan de andere kant is er een experimentele garde obsessief bezig met precies het omgekeerde te doen. Mijn werk valt precies tussen die twee stoelen. Voor de ensembletheaters is het wartaal en voor de progressieven vormt mijn eigenlijke schrijverschap al een probleem. Mijn wereld is daardoor zo bizar geworden dat het makkelijker is om mijn stukken in een vreemde taal te schrijven en naar Antwerpen te reizen dan hier op allerlei deuren te blijven kloppen. Ik verkies een intelligent milieu in België boven die idioten hier in Noorwegen. Ik werk in Bergen als in een klooster en leef mijn leven in het buitenland."

Iunkers artistieke ballingschap is al in die mate gevorderd dat hij momenteel volop Nederlands aan het leren is, door bijvoorbeeld dagelijks naar dezelfde cassette met Jongens en Wetenschap te luisteren en ondertussen Nederlandse werkwoordstijden te blokken. Zijn band met ons taal- en theatergebied stamt al uit de tijd dat STAN The Answering Machine opvoerde en ook Ola Mafalaani en later Dood Paard Play Alter Native brachten. Beide stukken zijn van Iunkers hand, maar volledig verschillend. Het eerste is een complexe, postmoderne monoloog waarin het relaas van een reis door Europa in scherven van zinnen uiteenvalt. In het tweede wordt in een bijna mathematisch heldere taal het ironische sprookje verteld van een volk dat gek wordt van een vergiftigde rivier. Iunker houdt van onbetreden paden. "Ik benader mijn schrijverschap als een doorlopende antithesis. Mezelf navertellen lukt me gewoon niet. Elke keer opnieuw moet ik mijn eigen dogma's bevragen en mijn werk in het onbekende dwingen." Iphigeneia schreef Iunker in 1996 vanuit een drang om terug te keren naar de klassieke basisvorm van stukkenschrijven. "Het stuk was bedoeld als een poging voor mezelf om het gegeven van de 'dochtermoord' te begrijpen, maar dat is me niet gelukt. Ik vat nu nog steeds niet waarom Agamemnon zijn kind Iphigeneia offert voor een beetje wind naar Troje. Mijn Euripides-bewerking werd dan ook veeleer een confrontatie met het originaliteitsprincipe. Het lijkt minder oorspronkelijk om gewoon een stringente vorm te kopiëren, maar dat gebeurt uiteindelijk al van in de tijd van Seneca en Plautus. Ik kreeg onder het schrijven heel erg te maken met wat het betekent om gevangen te zitten in een vaste structuur. Niet toevallig is dat de basisidee van de tragedie."

Je vindt Iunkers schrijversproblematiek weerspiegeld in zowat elke scène van zijn twee bewerkingen. De Grieken die hij portretteert, worden voor de simpele keuze gesteld om wel of niet uit het noodlotspatroon te ontsnappen, maar ze doen het nooit. Ze begrijpen ook geen jota van het universum waarin ze geworpen zijn. Iunker: "Dat is net wat mij zo aanspreekt in Euripides: dat hij een wereld tekent die geen samenhang meer heeft. Als er al goden bestaan, zijn ze het Kwade zelf. Net als Kleist ziet de latere Euripides het bestaan volgens mij als één grote zinloze samenzwering."

In Dealing with Helen (2003) levert dat niet zelden heel grappige situaties op. Net als bij Euripides blijkt de oorlogsbuit Helena helemaal niet binnen de belegerde muren van Troje te zitten, maar wel ergens in Afrika. Het is een tragische absurditeit die Iunker met allerlei twists heeft doorgedreven tot een subtiele ironisering van de patriarchale oorlogsvoering.

Zelf ziet de auteur nochtans geen politieke aanklacht in Dealing with Helen. "Wat betekent dat nog, 'politiek'? Dat adjectief wordt nu zodanig vaak gebruikt dat het bijna niets meer inhoudt. Het is gewoon een synoniem geworden voor vage linkse ideeën. Misschien communiceren mijn stukken iets anders, maar zelf beschouw ik me niet als politiek. Helen gaat meer over het algemene verschijnsel dat je je oorspronkelijke streefdoel uit het oog verliest. En een kunstenaar die politiek wordt, is daar net een mooi voorbeeld van. Onlangs schreef een dichter in Noorwegen een tekst in de trant van 'Beste Mister Bush, waarom kom je Noorwegen niet aanvallen? Wij hebben ook heel wat olie!' Dat is toch niet rationeel? Bush leest geen gedichten in het Noors. Die dichter kan beter stoppen met schrijven en gaan lobbyen. Kunst kan commentaar leveren, maar dan zit ze in de satirische hoek. Ik zag Dealing with Helen in de eerste plaats als een onderzoek in het komische genre."

Toen Iunker in 1998 op het Rits een tekstworkshop kwam geven en zijn contactpersoon niet opdaagde, gebruikte hij de vrijgekomen uren om de Noorse versie van Iphigeneia naar het Engels te vertalen. Hij verspreidde een zevental kopies en een daarvan moet volgens Iunker veel later door een SKaGeN-lid zijn opgevist. Het Antwerpse collectief bestelde meteen ook een Helena-bewerking. In nauwe communicatie tussen Bergen en België werden beide stukken sindsdien voortdurend verfijnd.

Tkofschip & tfokschaap gaat vanavond in première op een buitenlocatie in het Antwerpse en speelt tot 20 juli. De voorstellingen zijn uitverkocht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234