Zondag 20/10/2019

Kapitalisme

‘Financial Times’ trekt aan alarmbel: ‘Kapitalisme heeft nood aan een reset’

Beeld Nick Hannes

Als het kapitalisme zichzelf niet heruitvindt, is het ten dode opgeschreven, concludeert de invloedrijke krant Financial Times: het eindeloze winstmodel is niet langer houdbaar. Quo vadis, kapitalisme?

‘Kapitalisme: tijd voor een reset.’ Met die niet mis te verstane boodschap opende de Financial Times deze week in dikke letters op de voorpagina. Het is voor de krant meer dan een vaststelling. Het is een nieuwe journalistieke agenda, zo bleek uit een hoofdredactioneel commentaar. Het liberale kapitalistische model heeft welvaart en vrede gebracht, maar de focus op winstmaximalisatie en het belang van de aandeelhouders zetten het model onder druk, schrijft Lionel Barber. De vrije markt en het kapitalisme kunnen maar overleven als ze inzetten op winst met meerwaarde.

Ook een ander monument van de financieel-economische pers, The Economist, wees recent op de schaduwzijde van het winstmodel. “In het Westen werkt het kapitalisme niet meer zoals het zou moeten. Jobs in overvloed, maar de groei is traag, de ongelijkheid hoog en het milieu lijdt”, klonk het.

Geen business as usual

Als die twee toonaangevende publicaties aan de alarmbel trekken, is dat een signaal. En dat komt niets te vroeg, zegt econoom en ondernemer Geert Noels. “Het valt moeilijk te ontkennen dat er tien jaar na de financiële crisis nog altijd geen normalisering is. Het is nog steeds geen business as usual, dat toont onder meer de brexit.”

“Het was hoog tijd voor de boodschap van FT”, vindt ook Peter De Keyzer, voormalig hoofdeconoom van BNP Paribas. “Het is een teken aan de wand. Het kapitalisme zit niet in een crisis, maar moet zichzelf wel blijven heruitvinden. Er is een groeiende maatschappelijke onrust over het klimaat, over wereldwijde ongelijkheid. Daardoor neemt de kritiek op ons economisch systeem toe.”

Die kritiek is niet onterecht, klinkt het dan weer bij Veronique Goossens, hoofdeconoom bij Belfius. De kloof tussen arm en rijk is in België weliswaar veel kleiner dan bijvoorbeeld in Amerika, omdat ons land tot het meest herverdelende ter wereld behoort. “En toch zitten we in zo’n welvarend land met een kansarmoede van 15 procent. Je kan je toch afvragen hoe we er in godsnaam niet in slagen dat omlaag te krijgen.”

De productiviteit daalt in het Westen. Beeld FT

Ook de milieu-impact van onze industrie en innovatie kan beter niet onderschat worden, zegt Goossens. De economische groei heeft zwaar gewogen op grote delen van de planeet. Dat leidt in sommige kringen tot een pleidooi voor een nulgroei. “Maar dat is een heel slecht idee: enkel door economische groei kunnen onze bedrijven innoveren en bijdragen aan de oplossingen voor globale problemen. We moeten bijvoorbeeld volop inzetten op CO2-reductie: dat kan alleen door te investeren in technologie, en dus door groei.”

Uit de schaduw treden

Maar niet alle groei is goede groei, zeggen de drie economen in koor. De tijd dat bedrijven zich alleen zorgen moesten maken om hun winst, is voorbij. We verwachten van bedrijven dat ze verantwoord omgaan met hun impact om de maatschappij. Meer nog: bedrijven moeten het voortouw nemen. Goossens: “In tegenstelling tot het logge politieke apparaat kunnen bedrijven hun beslissingen veel sneller omzetten in actie.”

Net daarom is het belangrijk dat ons economisch systeem zichzelf steeds opnieuw uitvindt en duidelijk maakt waarom het zo belangrijk is voor onze wereld, zegt De Keyzer. “Bedrijven mogen de kritiek niet overlaten aan antikapitalisten. Ze moeten uit de schaduw treden en zeggen hoe ze willen bijdragen aan de vooruitgang. Als een bedrijf vandaag geen duurzaamheidsrapport voorlegt, wordt het al niet meer als vol aanzien.”

Maar, benadrukt Noels, die vaststelling is niet nieuw. Het is een besef dat al jaren ingang vindt. “Je mag niet onderschatten dat bijvoorbeeld de Financial Times hard gewerkt heeft om de dingen vooral niet te veranderen. Die krant heeft heel lang de lobby gesteund om de grote banken te beschermen. Ze zijn toch wel een conservatieve kracht geweest. Eigenlijk zijn de Financial Times en The Economist vrij laat op die kar gesprongen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234