Zaterdag 26/09/2020

interview

Financial Times-commentator Martin Wolf: "Zal onze democratie dit tijdperk overleven? Dát is de vraag"

Martin Wolf.Beeld Bas Bogaerts

Vandaag krijgt Financial Times-hoofdcommentator Martin Wolf een eredoctoraat aan de KU Leuven. De invloedrijke economie-expert waarschuwt voor een sombere toekomst. “De uitholling van de middeninkomens zal zich doorzetten en dan rijst de vraag of onze democratie die evolutie wel zal overleven.”

Martin Wolf geldt al jaren als de meest invloedrijke economiecommentator ter wereld. Zowel staatsleiders, topondernemers, beursmakelaars als kritische activisten lezen zijn columns en van Wolfs netwerk wordt gezegd dat het een van de meest performante is in de financiële wereld.

Heel bijzonder aan de wijze topjournalist in maatpak is dat hij gedreven wordt door de oorlogsgeschiedenis van zijn ouders. Zijn vader was een Oostenrijkse Jood die net voor de Tweede Wereldoorlog naar Groot-Brittannië kon vluchten. Zijn moeder was een Nederlandse Joodse die eveneens op het nippertje aan de nazi’s kon ontsnappen, maar wel dertig familieleden in de Holocaust verloor.

Die oorlogserfenis zorgt ervoor dat Martin Wolf afkerig staat tegen elke vorm van politiek extremisme maar ook dat hij er als commentator alles aan wil doen opdat de economische blunders van de jaren 20 en 30 zich niet herhalen.

Groot was zijn verbazing dan ook toen zich in 2008 een financiële crisis voordeed die herinneringen opriep aan de huiveringwekkende jaren 30. “Nooit had ik gedacht dat ik in mijn leven ooit nog met zo’n ervaring geconfronteerd zou worden”, schreef een bezorgde Wolf in de nadagen van die financiële meltdown.

Hoe blikt u anno 2018 terug op die crisisdagen van 2008?

Wolf: “Het was een schok want ik was ervan overtuigd dat zo’n reusachtige crisis zich nooit meer zou voordoen. Maar in zekere zin zorgde mijn familiale erfenis ervoor dat ik in oktober perfect wist wat ik moest schrijven en voor welke gevaren ik moest waarschuwen.”

Kunt u ons geruststellen dat we onze economie sinds 2008 shockproof hebben gemaakt en dat een grootschalige crisis zich nooit meer zal herhalen?

“Wel, in de maanden na de crash van 2008 werden de juiste beslissingen genomen om ervoor te zorgen dat de situatie niet verder ontspoorde. Ons systeem werd sterker en veerkrachtiger. 

"Maar de essentie van het financiële systeem bleef onaangetast en de kans is groot dat er opnieuw pogingen ondernomen zullen worden om de reguleringen te omzeilen, waardoor het risico op een grote crisis opnieuw toeneemt. Een echte doortastende hervorming die ons financieel systeem echt veilig maakt, is er niet gekomen. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat de invloed van de bankwereld op de politiek nog steeds enorm is.”

Was de crisis dan misschien niet zwaar genoeg om onze politici onafhankelijker te maken?

“Ik vrees het en daardoor zijn we in een totale inertie terechtgekomen. Er zijn geen moedige politici opgestaan als Franklin Delano Roosevelt die het wél aandurfden om radicale hervormingen door te voeren en er ook nog in slaagden om daarmee electoraal te scoren. 

"Mijn standpunt is dat het moreel ontoelaatbaar is om een nieuwe economische ramp toe te staan, want dan riskeren we een politieke verschuiving waardoor extreme figuren aan de macht komen. Na de Wallstreet Crash kreeg Europa geen Franklin Delano Roosevelt maar Adolf Hitler.”

Bent u het eens met de stelling dat we anno 2018 geconfronteerd worden met de politieke fall-out van de economische crisis van 2008? Onzekere economische tijden hebben blijkbaar vooral populistische leiders aan de macht gebracht. President Trump is hiervan het duidelijkste voorbeeld maar ook in Europa is de populistische golf nog niet ten einde.

“Ja, de crisis van 2008 heeft het vertrouwen in een groot deel van de politici ondermijnd en vernietigd. Zowel het economische als het politieke establishment heeft grote schade opgelopen. Daardoor zijn veel mensen bereid om politici te volgen die vroeger als schertsfiguren golden. 

"Figuren als voormalig UKIP-leider Nigel Farage bijvoorbeeld; die leidde lange tijd een nutteloos bestaan. Maar nu mensen het gevoel hebben dat ze enorm veel verloren hebben en ook nog eens het politieke establishment verafschuwen, zijn figuren als Farage wél invloedrijk geworden.”

Het eerste wat Farage na het brexit-referendum deed was aankondigen dat hij de politiek zou verlaten. Was dat geen laffe daad, want hij weigerde de gevolgen van zijn politieke keuze op te nemen? Hoe geloofwaardig zijn de populisten nog?

“Er is niet veel veranderd. De verdeeldheid over het brexit-idee blijft enorm, en het succes van het populisme is nog steeds massief aanwezig. Farage is misschien wel weg, maar de ideeën van de grote partijen worden in grote mate beïnvloed door Farage."

Hoe zal dit verder evolueren? Mogen we hopen op leiders die wel weerwerk bieden tegen het populisme?

“Ik durf echt niet te zeggen wat er de komende jaren zal gebeuren. Het is bijvoorbeeld niet uit te sluiten dat Labour-leider Jeremy Corbyn de volgende Britse premier wordt. In dat geval komt er voor de eerste keer in de Britse geschiedenis een marxistische premier aan de macht, en ik heb geen idee wat dat zal betekenen. Maar tegelijk kunnen we ook eindigen met een conservatieve hardliner. Er zijn nog nooit zoveel plausibele politieke uitkomsten geweest. Werkelijk, alles is mogelijk.”

Dat is niet alleen in Groot-Brittannië het geval maar geldt ook voor de rest van Europa en de VS.

“Zo is dat. Neem nu Frankrijk: alle grote partijen zijn daar in elkaar gestort. Allemaal! Weg! Nu is Macron aan de macht gekomen. Niet met een nieuwe politieke partij, maar met een persoonlijke beweging. Maar wat gebeurt er als hij faalt? Zal Marine Le Pen dan de grootste politieke beweging van Frankrijk worden? Zeer goed mogelijk. 

"Zelfs in Duitsland is de onzekerheid enorm. De laatste Grote Coalitie tussen christendemocraten en sociaaldemocraten heeft zware electorale schade opgelopen. Wat als die evolutie zich doorzet, hoe zal dan de volgende Bondsdag eruitzien?”

Onder de oppervlakte van die politieke verschuiving vindt een enorme technologische omwenteling plaats die grote gevolgen heeft voor de economie en de arbeidsmarkt. In de Tesla-fabriek zie je amper nog levende wezens. De onzekerheid die dat creëert, is een van de redenen waarom zoveel mensen voor Trump stemden. Kan een verzwakte politieke klasse enige grip krijgen op die technologische revolutie?

“Dit proces waarbij de economische waarde van lager geschoolde mensen afneemt, is al meer dan dertig jaar aan de gang, zeker in de industrie. Wat we nu krijgen, is een enorme impact van nieuwe technologieën op de vraag naar arbeid in de dienstensector. 

"Mijn inschatting is dat er enorme veranderingen op til zijn, maar dat ze zich trager zullen manifesteren dan we momenteel vrezen. Maar ook dat weten we niet. In sectoren als kleinhandel zullen we waarschijnlijk wel een snelle verandering krijgen.”

Wat zal het gevolg daarvan zijn voor werkende mensen?

“Wel, vroeg of laat zal de uitholling van de middeninkomens zich doorzetten. Dat betekent dat we ons serieus zullen moeten bezighouden met de vraag op welke manier economische vooruitgang eerlijker verdeeld kan worden over de samenleving. En de politieke vraag die steeds pertinenter zal worden, is of democratie die evolutie zal overleven.”

Dat is bijna een doemscenario.

“De vraag naar de duurzaamheid van democratie is een vraag die je beter te vroeg dan te laat stelt. De combinatie van technologische omwentelingen, de rol van de financiële markten en de macht van mondiale bedrijven stelt ons voor enorme uitdagingen.”

Zo stoten we op een dilemma: de macht van democratische besluitvorming neemt af terwijl je net die democratie nodig hebben om technologie en financiële markten te controleren zodat ze ten goede komen aan het algemeen belang en ongelijkheid wegwerken.

“De kleine Scandinavische landen met een grote sociale cohesie doen het bijvoorbeeld goed in deze context. Maar landen waar die cohesie aan het wegvallen is, zullen het in de toekomst veel moeilijker hebben. In zulke landen zul je oligargische regeringen krijgen die de belangen van de meerderheid negeren. 

"Dat is momenteel aan de gang in de VS. De uitholling van de democratie is daar in een versnelling gekomen. Je hebt een charismatische leider die met rechts-populistische boodschappen aan de macht kwam, maar zijn presidentschap gebruikt als een façade voor een beweging die vooral de belangen van een bepaalde machtsgroep dient. 

"De kwetsbaarheid van ons politieke systeem is momenteel erg groot. Kijk naar Italië. Fascinerend. Daar heb je de Vijfsterrenbeweging, die eigenlijk geen enkel deugdelijk beleidsrecept heeft en enkel maar een protestbeweging is. Maar het is niet uitgesloten dat ze ooit macht zal verwerven. En dat kan dan weer leiden tot een situatie waarbij de kiezers niet terugkeren naar de klassieke politici maar kiezen voor iets dat nog extremer is. Het zou mooi zijn om te denken dat het gezond verstand zal zegevieren en dat we allemaal evolueren naar het Scandinavische model. Maar ik vrees dat dat niet zal gebeuren.”

Wie dat droomt is een totale naïeveling?

“Je moet blijven dromen. Macron is zo iemand. Hij zegt dat hij erin zal slagen om zo’n rechtvaardige samenleving met veel cohesie tot stand te brengen. En misschien lukt hem dat wel, want de Fransen zijn al decennia bereid om veel belastingen te betalen. Het enige wat Macron moet doen is ervoor zorgen dat het belastinggeld beter en slimmer besteed wordt. Maar in andere landen als Groot-Brittannië en de VS is zo’n fiscale politiek niet haalbaar waardoor het compleet onduidelijk is welke richting het daar zal uitgaan.”

Bio Martin Wolf (1946)

- Geboren in Londen

- Zijn vader was een Oostenrijkse jood, zijn moeder een Nederlandse Jood; beiden vluchtten voor de nazi’s en ontmoetten elkaar in Londen

- Werkte in de jaren 70 voor de Wereldbank, waar hij teleurgesteld ontslag nam omdat toenmalig directeur en voormalig VS-defensieminister Robert McNamara miljarden leende aan ontwikkelingslanden waardoor die in een wanhopige schuldencrisis belandden

- Wordt in 1987 ingelijfd bij de Financial Times, waar hij vanaf 1996 hoofdcommentator economie wordt

- Aanvankelijk is Wolf een eerder conservatieve aanhanger van de vrije markt en de globalisering, na de financiële crisis herziet hij deels zijn mening en begint hij, net als in het begin van zijn carrière, keynesiaanse ideeën te verdedigen; hij wordt groot voorstander van meer controle op de financiële wereld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234