Woensdag 21/04/2021

Filmmonumenten en brutale ledepoppen

Provincie Limburg presenteert een kritische kijk op beelden in het Begijnhof Hasselt

Hasselt

Van onze medewerkster

Anne Milkers

Een vierluik in het Provinciaal Centrum voor Beeldende Kunsten in Hasselt wil het hebben over het bewegende beeld, de evolutie daarvan tot vandaag en een kritische kijk daarop. Een veelbelovend project, dat slechts een aantal facetten van de problematiek aanraakt. Dat kan ook niet anders met een thema van deze omvang. Bewegende beelden zijn alomtegenwoordig, domineren en infiltreren alle lagen van de samenleving via televisie, film, virtual reality, cd-rom en internet. Bepalen deze media de agenda van de huidige samenleving? Hebben zij een impact op de werkelijkheid van alledag - of beter onze perceptie daarvan - of is het omgekeerd? Een kritische kijk op beelddominantie en beeldmanipulatie is niet evident. In Hasselt worden alleen een aantal grote krijtlijnen getrokken. Naar het verleden en naar de toekomst, met als tussenstap vandaag.

Een eerste schakel in het vierluik is de indrukwekkende privé-collectie met cinematografisch materiaal van Robert Vrielynck (Brugge), waarvan hier een selectie wordt tentoongesteld. Het is een collectie die een stevige basis zou kunnen vormen voor een filmmuseum. Ze bestaat uit voorwerpen met fantastische namen als toverlantaarns, fenakistiscopen, zoötropen en ander moois. In de voorgaande eeuw werd hiermee voor het eerst de illusie van bewegende beelden gecreëerd. De eerste stap naar de film was gelegd.

Jammer genoeg staan de stukken om veiligheidsredenen in glazen dozen op houten kisten, maar zelfs als zuiver stilstaand object fascineren ze nog. In een zogenaamd atelier kan de bezoeker gelukkig zelf aan de slag om hedendaagse varianten op oude toestellen uit de collectie Vrielynck aan het werk te zien. Daar zijn ook enkele gadgets als viewmasters en caleidoscopen opgesteld als plezant tussendoortje. "For a great escape", vermeldt een van hen.

De objecten geven de belangrijkste stappen in de ontwikkeling van het bewegende beeld aan. Dat gebeurt zonder veel toegevoegde duiding. Grote sprongen worden gemaakt van de stomme film over de geluidsfilm naar de computergestuurde animatiefilm: een technisch hoogstandje, maar afschuwelijk koud als beeldtaal. Het zijn beelden die ons intussen allemaal wel vertrouwd zijn.

De stappen die hier worden overgeslagen komen wel ruim aan bod in de reeks 'Filmmijlpalen', een filmcyclus en lessenreeks als introductie op een aantal filmmonumenten. Dat gaat van de filmpioniers (Lumière en Griffith) over Chaplin, Bunuel, Griffith, Eisenstein, Orson Welles, Bergman, Hitchcock, Coppola, en zo meer.

Van hier is de stap naar de overzichtstentoonstelling van Tony Oursler (New York 1957) in het museumgedeelte van het Begijnhof niet zo groot. Oursler behoort tot de generatie kunstenaars die is opgegroeid met het medium televisie en die de taal van het medium wilde gebruiken om het in vraag te stellen. Samen met onder meer Bill Viola en Gary Hill is Oursler een van de eerste videokunstenaars die video buiten het enge kader van het televisiemeubel wisten te manoeuvreren. Het overzicht is vooral samengesteld met werk uit Europese musea en de collectie van de kunstenaar. Oursler begon met videobeelden van sprekende gezichten op het hoofd van ledepoppen te projecteren. De gezichten spreken, roepen oneliners en vertonen nogal eens een obsessief of psychotisch gedrag. Deze poppen waren al in 1992 te zien op de 9de Documenta in Kassel. De onverwachte plekken waarop zij opdoken en de realistische verschijning bepaalden voor een stuk het effect van deze beelden. Autochtonious Alien, een werk uit de collectie van het Van Abbemuseum, is het sprekendst: de vervreemding van twee figuren wier wereld verengd is tot een verstikkend keurslijf.

Bekend zijn ook de meer dan levensgrote projecties van ogen op witte bollen die ijl in de ruimte zweven. De ogen weerspiegelen de (televisie)beelden waarnaar ze kijken. De reacties van het oog op die beelden zijn frappant: ze knipperen, staren, de pupil reageert op de wisselende lichtintensiteit van het beeldscherm dat zich op het netvlies aftekent. De persoonlijkheid achter de ogen - toch de spiegel van de ziel - is niet te achterhalen. Ze geven alleen de weerspiegeling van de geprojecteerde beelden weer. De ogen spreken niet. De figuren zitten kennelijk opgesloten in een beperkte, opgedrongen visie die niet de hunne is. Een reeks ledepoppen zit overigens letterlijk gevangen onder een televisietoestel of een bank, die deel uitmaakt van een verstikkend kneuterige omgeving.

Speciaal voor deze tentoonstelling maakte Oursler een werk met objecten uit de collectie Vrielynck: onder meer een paspop van Elisabeth Taylor en een antiek cameratoestel. Ze worden ingepast in een gigantische installatie met beelden die door elkaar worden geprojecteerd, de kop van een duivel die orakelt en beelden die door een blauwe glazen fles (een "glazen duivel") worden geprojecteerd en onherkenbaar vervormd worden. En natuurlijk is ook 'big brother' aanwezig, met een camera die de binnenkomende bezoekers registreert.

Een vierde onderdeel van de tentoonstelling wil een futuristische visie op Limburg anno 2060 weergeven. Maar het zal duidelijk zijn dat deze visie geprojecteerd wordt vanuit 1999 en daardoor per definitie vals is. Hier wordt het verhaal verteld van iemand die in 2060 terugkijkt op haar leven: een prozaïsch verhaal met een nogal humoristische inslag. In een doe-ruimte kan de bezoeker zelf experimenteren met de instrumenten van beeldmanipulatie (kadrering, belichting, geluid, montage) om een inzicht te krijgen in de klassieke codes zoals de beeldcultuur die ons vandaag voorschrijft. Nog tot eind 2000 reist deze container rond in de provincie.

BEELDvoorBEELD, Provinciaal Centrum voor Beeldende Kunst, Begijnhof, Zuivelmarkt 33, Hasselt. De overzichtstentoonstelling 'Tony Oursler' loopt tot 3 december 1999. De collectie Robert Vrielynck ('Beeld in beweging') tot 21 januari 2000. Open van dinsdag t.e.m. zaterdag van 10 tot 17 uur (donderdag van 10 tot 19 uur), zondag van 14 tot 17 uur. 'Limburg anno 2060' reist tot eind 2000 rond langs culturele centra in de provincie. De cyclus 'Filmmijlpalen': 12 donderdagen tot 9 maart 2000 om 20 uur en 22.15 uur in de Zebrazaal van het Begijnhof Hasselt. Meer info en reserveren: tel. 011/295960.

Televisie, film, virtual reality, cd-rom, internet: bewegende beelden domineren onze samenleving

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234