Donderdag 22/08/2019

Filmicoon buiten de mainstream

Het onverwachte overlijden van Chantal Akerman is wereldnieuws. Overal wordt de Brusselse cineaste geroemd als pionier van de feministische en experimentele film. Iets wat ze zelf allicht niet graag had gehoord.

De Brusselse Chantal Akerman werd beschouwd als een van de invloedrijkste filmmakers van haar generatie. Haar geëngageerde films kregen vaak de stempel 'feministisch'. Iets wat ze zelf graag ontkende: "Ik ben gewoon een vrouw die toevallig ook films maakt." En die films volgden elkaar snel op, in alle vormen en formaten.

"Het is een heel droevige dag voor de cinema", zegt professor Marion Schmid (Universiteit Edinburgh), gespecialiseerd in het oeuvre van Akerman. "Akerman was een van de grootsten van de moderne cinema, met een onversaagde, originele en persoonlijke stem. Ze heeft de manier hoe we naar vrouwen in films kijken voorgoed veranderd. In haar bijna vijftig jaar durende carrière bepleitte ze een cinema in de marge van de mainstream, bezield door een sterk ethisch engagement en een compromisloze esthetiek." Amerikaanse regisseurs als Gus van Sant, Todd Haynes en Sofia Coppola zeggen door haar beïnvloed te zijn.

Akerman brak in 1975 wereldwijd door met haar langspeler Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles. De film duurt meer dan drie uur en omvat drie dagen uit het leven van een gewone huisvrouw die bijverdient als prostituee, maar uiteindelijk een van haar klanten vermoordt. De New York Times noemde het destijds "het eerste vrouwelijke meesterwerk in de filmgeschiedenis".

Dat haar films als ontoegankelijk werden omschreven, pareerde Akerman. "Ik heb ook niet de pretentie te beweren dat mijn film boven de kijker verheven is", zei ze ooit in Knack. "Maar tienduizenden mensen hebben Jeanne Dielman inmiddels gezien. Hij wordt al dertig jaar vertoond, critici hebben de film een meesterwerk genoemd en dus een tijdloos cachet gegeven."

Tegelijk was de film een juk dat ze meedroeg. "Gedurende zoveel jaren heb ik geprobeerd mij te bevrijden van Jeanne Dielman", vertelde ze in 2012 aan De Morgen. "Het was een totaal uitgepuurde film die me is blijven achtervolgen. Ik was niet eens 25 jaar toen ik Jeanne Dielman maakte en ik had toen al gevonden wat ik wilde. Ik had dus eigenlijk kunnen stoppen, maar ik wilde niet ophouden."

Auschwitz

Akerman verdiepte zich onder meer in documentaires, maar experimenteerde ook met genres als musical (Golden Eighties) of romantische komedie (Un divan à New York met Juliette Binoche en William Hurt). Halfweg de jaren 90 was ze een van de eerste filmmakers om zich op video-installaties te werpen. Haar installaties waren onder meer te zien op Documenta of op de lopende biënnale van Venetië. In 2012 toonde het M HKA in Antwerpen een overzichtstentoonstelling van haar werk, Too Far, Too Close. Maar van het kunstenetiket heeft ze nooit gehouden: "Het is nooit mijn ding geweest. Ik haat dat kunstwereldje."

Vorige maand was Akerman nog te gast op het Zwitserse Filmfestival van Locarno met haar nieuwe film No Home Movie, een experimenteel en autobiografisch video-essay met haar moeder Natalia. De Joodse vrouw was de enige in haar familie om de Holocaust in Auschwitz te overleven, iets wat het werk van dochter Chantal sterk tekende. Op het Kunstenfestivaldesarts in 2013 stelde ze al een installatie/performance voor waarin ze brieven voorlas aan haar moeder. Natalia stierf vorig jaar.

Akerman woonde al jaren in Frankrijk en stierf eerder deze week in Parijs. Over de omstandigheden is nog weinig geweten, al kwam haar dood zeker onverwacht. Aan het einde van de maand werd Akerman verwacht voor een masterclass in Londen, voorafgegaan door een introductie door professor Schmid, als apotheose van een overzichtsmarathon van al haar films. Als bij toeval loopt ook bij Cinematek op dit moment een soortgelijke filmcyclus rond Akerman, naar aanleiding van de pas verschenen documentaire I Don't Belong Anywhere, die Marianne Lambert over de cineaste maakte.

Filmcyclus Chantal Akerman, nog tot 22/11 in Flagey (Brussel). www.cinematek.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden