Zondag 27/11/2022

Filmfestival Cannes viert zestig jaar glamour

Dit jaar viert het meest glamoureuze filmfestival van de wereld zijn zestigste verjaardag. Terwijl de sterren van het witte doek zich opmaken om neer te strijken op La Croisette, blikken we even terug op de hoogtepunten van de afgelopen jaren.

CANNES l Het eerste officiële Filmfestival van Cannes opende op 20 september 1946 de deuren. Niemand die toen wist of het tot een monster van Frankenstein of tot een lelijk eendje zou uitgroeien. Pas in 1953, toen Brigitte Bardot in bikini als een sierlijke zwaan de Azuurkust opfleurde, werd Cannes het festival dat het nu is.

In de beginjaren werd Cannes geplaagd door tal van kinderziekten. Het eerste festival zou plaatsvinden in 1939. Maar toen viel Duitsland Polen binnen en stapte Frankrijk mee in de Tweede Wereldoorlog, net op de dag dat het festival opende met De Bultenaar van de Notre-Dame. Het filmfestival werd meteen afgelast. Ook in 1948 en 1950 ging het festival niet door, wegens een gebrek aan financiële middelen. In die tijd kibbelden de organisatoren nog over de datum waarop het festival het best kon plaatsvinden. Ze verplaatsten het van september naar mei, om daarna te overwegen het in februari te organiseren. Maar de paparazzi wilden plaatjes schieten van de sterren op het strand en de hotels wilden het zomerseizoen inzetten met een knaller. Zo is het uiteindelijk mei geworden.

In Frankrijk is de maand mei synoniem geworden met de stakingen en rellen die in 1968 de opmerkelijkste editie van het festival mee vorm gaven. Op 10 mei opende het festival met Gone with the Wind. Daarmee bracht het een eerbetoon aan Vivien Leigh, die een jaar eerder was overleden. Achthonderd kilometer verderop begon in Parijs de zogenaamde nacht van de barricades en liep het geweld tussen de politie en de studenten flink uit de hand. Drie dagen later schaarde de Franse vereniging van filmrecensenten zich aan de zijde van de vakbonden en vroeg ze haar leden samen met de studenten op straat te komen tegen de autoritaire regering en meteen ook het festival af te gelasten. Op 18 mei gaven François Truffaut, Jean-Luc Godard, Claude Lelouch, Louis Malle en Milos Forman een persconferentie. Een dag later werd het festival afgelast.

De meest bewogen dag in de geschiedenis van Cannes is heel toepasselijk onlosmakelijk verbonden met een demonstratie. Het festival is immers ontstaan als alternatief voor het Filmfestival van Venetië, dat Mussolini gebruikte om zijn fascistische propaganda de wereld in te sturen. (In 1938 kaapten Olympiad van Riefenstahl en Luciano Serra: Pilota van Alessandrini de hoofdprijzen weg). In de naweeën van het studentenprotest van mei '68 organiseerde Cannes ook de Directors' Fortnight. Daar werden films vertoond die te gewaagd waren om aan de reguliere competitie deel te nemen. Meteen hadden ze ook een alternatief voor de International Critics' Week, die in 1962 door de Franse journalist Georges Sadoul in het leven was geroepen.

Tegenwoordig strijken zo'n vierduizend journalisten uit de hele wereld neer in Cannes in de hoop toch maar een primeur weg te kapen. Maar het iconische beeld van het festival blijft dat van Brigitte Bardot op het strand. Toch is de roem niet voor iedereen weggelegd. In 1954 probeerde de weinig bekende actrice Simone Silva Bardot te overtroeven. Tijdens een fotosessie met Robert Mitchum trok ze haar bovenstukje uit. Drie jaar later pleegde ze zelfmoord.

De aankomende sterretjes doen er alles aan om de aandacht van de media te trekken. Diana Dors droeg een minibikini en Françoise Deldick stapte met onbloot bovenlijf en op een paard het Carlton Hotel binnen. Maar vorig jaar moest Bardot eindelijk de duimen leggen in de badpakkencompetitie. Sacha Baron Cohen maakte er, vermomd als Borat, zijn opwachting in een opmerkelijk groen mannenbadpak. Borat had de iconografie van Cannes brutaal en ongekunsteld op haar kop gezet.

Een van de opmerkelijkste kenmerken in de geschiedenis van Cannes is de lange levensduur van de organisatoren van het festival. De artistiek directeur selecteert de films en heeft het laatste woord. Al wie die taak heeft, klampt zich eraan vast. In de beginjaren van het festival mochten de verschillende landen zelf de films nomineren die ze wilden laten deelnemen aan de competitie. Maar als Cannes de ene of de andere kant van het IJzeren Gordijn leek te bevoordelen gaf dat onvermijdelijk aanleiding tot controverse.

Robert Favre Le Bret liet zijn invloed 43 jaar lang gelden. Maurice Bessy had een ondersteunende rol, zelfs nadat hij de grote baas was geworden. Gilles Jacob was 25 jaar lang hoofdprogrammeur. Hij droeg de titel van voorzitter en benoemde Thierry Frémaux tot artistiek leider van het festival. Jacobs invloed is zo groot dat zijn quotes dit jaar de wereld rondgingen na de persconferentie waarop de films werden aangekondigd.

Het festival bepaalt de filmagenda van het jaar en zo is Jacob een van de machtigste figuren in filmland geworden. Frémaux drukt nu ook zijn eigen stempel op het festival en Cannes begint ook meer films uit Azië te selecteren. Maar de taak wordt er steeds moeilijker op, zoals ook Chris Darke en Kieron Corless optekenen in hun nog te verschijnen boek Cannes: Inside the World's Premier Film Festival. Vroeger moest de festivaldirecteur een twintigtal films kiezen uit een longlist van vijfhonderd. Intussen telt die lijst al 1.500 titels. De uiteindelijke selectie is in een waas van geheimzinnigheid gehuld en de regisseurs weten pas op het allerlaatste moment of ze bij de gelukkigen zijn. Mike Leigh was ervan overtuigd dat zijn Vera Drake in Cannes zou worden vertoond, tot de uiteindelijke selectie bekendraakte.

Als 1968 de artistieke integriteit een zware klap toediende, was 1983 het jaar waarin het kapitalisme het festival in een wurggreep nam. De opening van het Palais des Festivals gaf Cannes definitief een ander gezicht. Het gebouw kreeg de bijnaam Le Bunker en zorgde ervoor dat de markt van Cannes elk jaar de belangrijkste plek werd om films te kopen en te verkopen. Het filmfestival wordt nu gedomineerd door vertegenwoordigers van de studio's die scripts verkopen en leuren met trailers en films die niet aan de competitie deelnemen. Ondanks alle glamour blijft de markt de reden waarom de grote spelers van de filmindustrie het zich verwaardigen hun opwachting te maken op het festival. Dankzij de groei van de filmmarkt is Cannes erin geslaagd de primus inter pares te blijven.

Als we op de voorbije zestig jaar terugblikken, blijven de films zelf op de achtergrond en dat zegt alles over Cannes. De hoofdprijs is de Gouden Palm. De jury zal altijd kiezen voor een film die voor onenigheid zorgt onder de aanwezigen. Blijkbaar zoeken de organisatoren graag de controverse op als ze de films selecteren en de prijzen uitdelen.

In 1989 gaf de jury de Gouden Palm aan Sex, Lies and Videotape van Soderbergh en niet aan Do the Right Thing van Spike Lee. Een verbolgen Lee sprak toen: "Ik heb een Louisville Slugger (een baseballknuppel) met Wenders' naam erop." Toch verwacht iedereen dat de jury tegen de stroom zal inroeien en films zal kiezen van de broers Dardenne en de Bruno Dumonts van deze wereld en niet van Pedro Almodóvar.

In 2004 gaf de jury de Gouden Palm aan Fahrenheit 9/11 van Michael Moore. Veel mensen zagen er een poging in om de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden. In 1961 was de hoofdprijs weggelegd voor Viridiana van Luis Buñuel. Het Vaticaan ging bij de Spaanse regering zijn beklag doen over het aanstootgevende karakter van de film. De Spaanse delegatie werd meteen teruggeroepen en de pers mocht geen gewag maken van de film. Een jaar eerder ging La dolce vita met de hoofdprijs lopen. Dat werd gezien als een opgestoken middelvinger aan het adres van de Italianen, die regisseur Federico Fellini met de grond gelijk hadden gemaakt toen de film in Milaan in première ging.

Misschien was de meest geruchtmakende vertoning die van Apocalypse Now toen de film nog niet af was. Voor het eerst projecteerde Cannes een film die nog in productie was. De hele wereld zat te wachten tot Francis Ford Coppola op zijn bek zou gaan na de Godfather-reeks. In plaats daarvan mondde de film uit in een meesterwerk.

Naar Southland Tales van regisseur Richard Kelly werd vorig jaar halsreikend uitgekeken. De film is de opvolger van de bejubelde cultfilm Donnie Darko. De film flopte en Kelly zou hem het afgelopen jaar opnieuw hebben gemonteerd. Cannes heeft zestig jaar lang zijn glamourimago gecultiveerd, maar kan ook de wreedste plek ter wereld zijn.

© The Independent

Het Festival van Cannes loopt van 16 tot 27 mei. Info: www.festival-cannes.fr.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234