Donderdag 22/04/2021

Film

Filmcensuur in Kenia: "Ik mag niet eens een poster van mijn lesbische film in huis hebben"

Wanuri Kahiu:
Wanuri Kahiu: "Toen we het script indienden bij de filmcommissie voor een rating naar leeftijdsgrens, kregen we de suggestie om het happy end te veranderen. Ze vonden het niet kunnen dat de meisjes geen berouw toonden."Beeld RV

In Rafiki vertelt de Keniaanse regisseur Wanuri Kahiu over de prille liefde tussen twee meisjes in Nairobi. Er hangt een sfeer van lichtvoetige bubblegum en rap, tot de meisjes geconfronteerd worden met de vijandige reacties van de homofobe gemeenschap. De intolerantie op het scherm is helaas geen fictie. In het thuisland werd de film verboden.

Rafiki krijgt goede kritieken, de film werd geselecteerd voor het filmfestival van Cannes. Maar in Kenia zelf kan je de film nergens zien. Regisseur Wanuri Kahiu was beducht voor de reacties, net als actrice Sheila Munyiva. Maar het verhaal is te belangrijk om niet te vertellen vinden ze.

Wanuri Kahiu:Rafiki is gebaseerd op Jambula Tree van Monica Arac de Nyeko. Ze won er de Afrikaanse Caine Prize mee voor beste kortverhaal. Ze beschrijft de liefde heel mooi: puur en ontwapenend. Wat me vooral bijbleef, was hoe moedig je kan zijn als je verliefd bent. Ik hou van liefdesverhalen. Ze zijn herkenbaar, zorgen voor verbinding. In de cinema zie je veel te weinig liefdesverhalen met zwarte Afrikanen.”

Sheila Munyiva: “Ik was ook meteen weg van het verhaal. De setting is ook herkenbaar. Ik herkende mijn eigen vrienden en mijn eigen stad. Toen Wanuri me vroeg voor de rol, heb ik wel even geaarzeld. Het is een gevoelig thema, en dat meteen voor de eerste film die ik deed.”

In hoeverre is het beleid repressief? Was het gevaarlijk om zo’n film te maken?

Wanuri: “We kregen een licensie om de film te maken. Maar toen we het script indienden bij de filmcommissie voor een rating naar leeftijdsgrens, kregen we de suggestie om het happy end van de film te veranderen. Ze vonden het niet kunnen dat de meisjes geen berouw toonden. Omdat we niet wilden inbinden, werd de film verboden.”

Sheila: “Op de set zijn er nooit problemen geweest. Er was de hele tijd politie, maar dat was voor de veiligheid van het materiaal. Dat de distributie verboden is, heeft toch veel implicaties. Ik mag geen poster in mijn huis hebben. Daarvoor riskeer ik een gevangenisstraf. Pas één jaar na de shooting heb ik de film gezien, in Frankrijk. Ik vond het ook erg spannend om naar het filmfestival van Cannes te gaan. Toen we terugkwamen, wisten we niet of het wel veilig zou zijn.”

Wanuri: “Maar dat bleek geen probleem. Aan de luchthaven werden we opgewacht door vrienden en collega's. Dat was hartverwarmend. We kregen ook erg veel steun via sociale media.”

Sheila: “Enkele keren werd ik aangesproken. Maar dat was altijd positief. Mensen vroegen me hoe en waar ze de film konden zien. Die reacties namen veel stress weg. Je beseft dat er veel mensen achter je staan."

"Op momenten dat Kena en Ziki samen zijn, zie je extreme close-ups, tegen een achtergrond van zachte, tedere kleuren en gestemde geluiden."Beeld RV

Hoe moeilijk was het voor jou om in de rol van Ziki te kruipen?

Sheila: “Samantha (Mugatsia, zij speelt de andere hoofdrol, Kena) en ik kenden elkaar niet. We moesten onze muren slopen, om het verhaal geloofwaardig te maken. We hebben gewerkt met een coach die improvisatie-oefeningen gaf. Dat heeft enorm geholpen. En ik vond mijn personage boeiend, maar intimiderend. Ze zit zo vol leven, vol fun en energie. Ze heeft een vuur dat ik niet heb."

Wanuri: “Ik zie toch ook een stuk Ziki in jou. Jij hebt ook dat sprankelende.”
Sheila: “Toch staat ze redelijk ver van wie ik ben. Ze trekt zich van niets of niemand iets aan, ze denkt niet na over de gevolgen, ze doet gewoon. Zo ben ik niet, helemaal niet eigenlijk.” (lacht)

Ziki strààlt gewoon. Hoe doe je dat?

Sheila: “Ik heb me ingeleefd in de leefwereld van achttienjarigen. Hoe het voelt als de wereld aan je voeten ligt. Ik heb opgetrokken met jongeren, ik heb ze geobserveerd, gekeken hoe ze praten en hoe ze met elkaar omgaan. De roze dreadlocks doen ook al veel. Net als de rest van het kleurengebruik in de cinematografie. Op momenten dat Kena en Ziki samen zijn, zie je extreme close-ups, tegen een achtergrond van zachte, tedere kleuren en gestemde geluiden. Zo zitten ze echt in hun bubbel."

Hoe reageerde je eigen omgeving op de film?

Sheila: “In Kenia zijn enkel homoseksuele daden strafbaar. Het is niet illegaal om ervoor uit te komen dat je behoort tot de LGTB-gemeenschap. Maar er ligt wel een stigma op. Het wordt gezien als iets vies en onnatuurlijks. Mensen worden weggezet als freaks. Mijn ouders weten waarover de film gaat. Maar het onderwerp ligt gevoelig. Ze focussen liever op de politieke verhaallijn dan op de liefdesgeschiedenis.”

Wanuri: “Van mijn vrienden en kennissen zijn er maar weinig die de film gezien hebben. Maar het onderwerp is ook niet nieuw. In Nairobi hebben mensen toegang tot internet en Netflix. Er zijn ook veel progressieve mensen. Maar het klopt dat het onderwerp algemeen gezien taboe blijft.”

De Keniase overheid heeft het moeilijk met het lesbische liefdesverhaal en ziet in de film een poging om lesbische relaties te legitimiseren.  Beeld RV
De Keniase overheid heeft het moeilijk met het lesbische liefdesverhaal en ziet in de film een poging om lesbische relaties te legitimiseren.Beeld RV

In de film krijgen Ziki en Kena af te rekenen met geweld. Komt dat vaak voor?

Wanuri: “Het komt spijtig genoeg voor ja, maar die intolerantie tegenover al wie anders is zie je over de hele wereld."

Is er een verschil in aanvaarding van homoseksualiteit bij mannen en vrouwen?

Sheila: “Toch wel. Mannelijke homo’s hebben het harder te verduren, ze krijgen vaker te maken met geweld. Er heerst een beeld in onze maatschappij dat mannen stoer moeten zijn, ze verliezen hun mannelijkheid als ze homo zijn. Voor vrouwen wordt homoseksualiteit toch meer getolereerd. Vrouwen mogen met elkaar omgaan als zussen. Als vrouwen close zijn, dan wordt dat gezien als zachtheid.”

Maar als het misloopt, krijgt de vrouw de schuld.

Sheila: “Ja, dat klopt. Als het misgaat, dan is een kind niet langer het kind van de vader. We leven in een patriarchale wereld, we hebben nog een lange weg af te leggen. Maar er is veel aan het veranderen."

Ziki wil weg uit Kenia. De twee meisjes zetten zich af tegen het kleinburgelijke in de samenleving, ze willen nooit worden als de anderen. Hebben jullie dat ook: die haat-liefdeverhouding met je geboorteplek?

Wanuri: “Ziki wil op reis, maar eerder vanuit een drang naar vrijheid. Ze beseft dat ze niet wil leven zoals haar moeder en grootmoeder, ze beseft dat ze zelf kan kiezen hoe ze wil leven. Ik denk dat ze toch vooral een liefde-liefdeverhouding heeft met haar geboortestad, net als ik. Kenia is een conservatief land, we zijn nog gekoloniseerd geweest door Engeland. Maar er is veel aan het veranderen.”

Sheila: “Klopt. Kenia is een heel jong land, 70 procent van de bevolking is jonger dan 35. Als ik op reis ben geweest, heb ik heimwee naar mijn land, naar de mensen, naar het eten. Kenia zit vol leven, vol energie.”

Rafiki speelt nu in de bioscoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234