Zaterdag 11/07/2020

Film zkt. toon

Hilde Van Mieghem ontroert én irriteert met Sprakeloos, haar verfilming van Tom Lanoyes bestseller.

"Ze verloor eerst haar spraak, dan haar waardigheid, dan haar hartenklop." Met die woorden balde Tom Lanoye het levenseinde van zijn moeder in één zin samen op de eerste pagina van Sprakeloos.

In werkelijkheid duurde de lijdensweg van Josée Verbeke veel langer: in twee jaar tijd veranderde ze na een beroerte van trotse slagersvrouw en amateuractrice (op én naast de bühne) in een hoopje miserie. Het boek dat Lanoye over zijn moeder maakte, werd een mokerslag van 360 bladzijden, die maanden in mijn hoofd en dat van 135.000 andere lezers bleef rondspoken.

Maar dit is geen recensie van het boek. Wel van de film. Hilde Van Mieghem (Smoorverliefd) en coscenarist Bert Scholiers gingen de uitdaging aan om deze koppige roman, met zijn complexe structuur en zijn meanderende vertelling, te vertalen naar beelden.

Schoonheidsfouten

Ze bewaarden de essentie: de relatie tussen de schrijver, hier Jan Meerman genaamd (rol van Stany Crets), en zijn aftakelende moeder (grande dame Viviane De Muynck). Maar om die essentie te zien, moet je wel over heel wat schoonheidsfouten heen kijken.

Eerste vaststelling: de film doet het zonder voice-over. Moedige keuze, want Lanoye schrijft in de eerste persoon. Alleen vindt Van Mieghem niet echt een volwaardig vervangmiddel. De innerlijke tormenten van het hoofdpersonage probeert ze te tonen in nogal onhandige scènes, à la 'Jan bezat zich op café, maakt zich kwaad en vliegt buiten'.

Enkele keren grijpt de film stevig naar de keel. De scène waar Jan de luier van zijn moeder eigenhandig ververst, is van een rauwe plasticiteit, maar loopt ook over van tederheid. Een verrassend sobere Stany Crets levert een understated krachttoer. Ook De Muynck maakt indruk: deze film biedt haar een levensgroot canvas om al haar talenten op te demonstreren.

Maar voor elk aangrijpend tafereel serveert Van Mieghem er twee die je volledig koud laten. Nee, Sprakeloos is géén Vlaamse Amour geworden, net omdat de film de rigoureuze visie van een Michael Haneke mist. Het is zwalpen tussen realisme en surrealisme, tussen echte, levende plekken en afgelikte sets. Genres en stijlen lopen mekaar voor de voeten. Wilde Van Mieghem geloofwaardig huiskamerdrama of Jaco Van Dormael-achtige fantasie? Ook de acteurs lijken het niet altijd te weten. Film zkt. toon.

Vooral de flashbacks strooien roet in het eten: vaak spelen die zich gewoon in het heden af, vlak voor de neus van het hoofdpersonage. Zo fietst de 18-jarige Josée (Van Mieghems dochter Marie Vinck) haar 50-jarige zoon ei zo na van zijn sokken. Op papier misschien een leuk idee, maar in de praktijk vooral een trucje dat me meteen uit de film slingerde.

Net zoals de opvallende kleurlenzen die Vincks bruine ogen felblauw moeten maken, waardoor ze continu stijf van de speed lijkt te staan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234