Maandag 26/10/2020

Franse verkiezingen

Fillon: 'Gerecht pleegt politieke moord'

Francois Fillon spreekt de pers toe. Vooralsnog blijft hij presidentskandidaat voor Les Républicains. Beeld Photo News

Toen de Franse presidentskandidaat François Fillon gisterochtend vernam dat hij zich op 15 maart ter beschikking moet stellen van het gerecht en zijn hele agenda door elkaar haalde, zag het ernaar uit dat hij de handdoek in de ring zou gooien. In de plaats daarvan ging Fillon nog maar eens in de tegenaanval. De grote vragen op een rij.

Fillon blijft dus kandidaat. Wat heeft hij gezegd?

De onverwachte persconferentie gistermiddag moest bewijzen dat Fillon er nog staat. De rechters hebben dan wel een onderzoek ingesteld naar de royaal vergoede parlementaire banen (goed voor 900.000 euro) waar hij zijn vrouw en twee kinderen op zou hebben bedacht, Fillon wijkt niet. Wel gaat de kandidaat in op de daging door het gerecht, op 15 maart.

Fillon blijft zijn vertrouwen behouden in het onderzoek, zei hij, maar had terzelfder tijd snoeiharde woorden veil voor justitie, dat hij van “politieke moord” beschuldigt en verwijt enkel “à charge” te werken.

Hoe luiden de reacties?

In de eigen rangen lijkt het radeloosheid troef. Oud-minister Bruno Le Maire heeft prompt ontslag genomen uit Fillons team. “Ik handel overeenkomstig mijn principes en vind dat hij uit de race had moeten stappen”, zei Le Maire gistermiddag. Henri Guaino, oud-rechterhand van Nicolas Sarkozy, stelt dat “Fillon niet meer in staat is om campagne te voeren”. Ook burgemeester van Reims Arnaud Robinet en oud-staatssecretaris Pierre Lellouche haken af.

Benoît Hamon, kandidaat van de Parti Socialiste (PS), gewaagde van het “ongelooflijke geweld jegens de magistraten en het gerecht” en weet de “mediocriteit” van de campagne voor het volle pond aan Fillon. De centrumkandidaat Emmanuel Macron opperde dan weer dat “je niet voor nultolerantie kunt zijn als die alleen maar op de ander slaat”.

Wat zal er nu gebeuren?

Fillon blijft aan omdat hij in zijn eigen onschuld gelooft en omdat Les Républicains geen plan B achter de hand houden. Officieel, zo staat het in de partijstatuten, kan een presidentskandidaat enkel aangewezen worden door middel van open primary's. Alleen in uitzonderlijke omstandigheden mag het politiek bureau van de partij zelf een kandidaat aanstellen. De vraag luidde of, met de eerste ronde (23 april) in het verschiet, zo'n procedure nog mogelijk was. Oud-premier Alain Juppé, lange tijd de gedoodverfde winnaar van de primary's, zei van meet af aan dat hij niet als reservewiel wilde inspringen. Anderen wilden wel kandidaat zijn, maar waren kennelijk de enigen die zichzelf als valabel alternatief beschouwden.

Wat zijn de gevolgen voor de presidentsverkiezingen?

De Franse burgers zijn het noorden kwijt, één op de twee kiezers weet nog niet voor wie hij of zij zal stemmen. François Fillon rekent erop dat minstens een deel van dat onbesliste electoraat voor hem stemt. Toch is het maar de vraag of dat wel lukt: de jongste weken liet hij geen kans onverlet om rechters en magistraten aan te vallen, maar terzelfder tijd verloor hij vijf tot zes procentpunten in de (met de grootste omzichtigheid te benaderen) peilingen.

Alleszins zijn deze presidentsverkiezingen, op 23 april en 7 mei, de spannendste van de voorbije decennia. Waar februari traditioneel de maand van de electorale consolidatie is – en het duidelijk wordt tussen welke twee coryfeeën de eindstrijd zal gaan – durft geen politicoloog vandaag nog uitspraak doen.

Heeft Fillon een punt als hij de timing van het onderzoek verdacht vindt?

Net om te vermijden dat dergelijke verdenkingen zouden ontstaan, werd onder François Hollande, in juli 2013, een nieuwe wet van kracht: die verbiedt de minister van Justitie uitdrukkelijk om zich met individuele dossiers te moeien. De ironie wil dat uitgerekend de rechtse oppositie toen tegen de wet gestemd heeft. Zelf wil Fillon de band tussen politiek en parket trouwens strakker aanhalen.

Lange tijd gold de praktijk van het electoraal bestand en liet het gerecht kandidaten met rust tijdens de campagne. Maar wettelijk vastgelegd is die praktijk niet. Primary's en voorcampagne incluis is de niet-electorale tijd vandaag flink korter geworden dan vroeger. Bij rechters luidt de verzuchting dat er bijna geen momenten meer zijn waarop het electoraal bestand níét zou gelden.

Een element dat mogelijk heeft meegespeeld maar door het gerecht ontkend wordt, is een nakende verjaring van de feiten die van vóór 2005 dateerden.

Wat als Fillon op 15 maart in staat van beschuldiging gesteld wordt?

Fillon zelf gaat ervan uit dat hij in staat van beschuldiging wordt gesteld. Maar beschuldigd worden is niet hetzelfde als schuldig zijn. Het vermoeden van onschuld blijft intact zolang een rechter geen uitspraak heeft gedaan.

Niet eens zo lang geleden was een andere politicus, Nicolas Sarkozy, nog in de running voor de verkiezingen van 2017. De oud-president sleept twee inbeschuldigingstellingen achter zich aan. Niets weerhield hem er echter van een (inmiddels mislukte) gooi te doen, aangezien er nog geen uitspraak is geweest.

Maar zelfs als Fillon veroordeeld was, kon hij nog kandidaat zijn. Enkel als een rechter iemands verkiesbaarheid herroept en een deel van diens burgerrechten intrekt, wordt verkiezingsdeelname onmogelijk.

Terloops: in de aanloop naar de rechtse primary's had Fillon nog scherp naar Sarkozy uitgehaald. “Wie kan zich ook maar even voorstellen dat generaal de Gaulle in staat van beschuldiging gesteld werd?”, zei hij. “Je kunt niet over gezag spreken als je zelf niet onberispelijk bent.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234