Zondag 17/01/2021

'Files' in het spitsuur: Metro van Stalin wordt te klein

Beeld UNKNOWN

De metro van Moskou, een prestigeproject van Stalin, is een van de mooiste en grootste ter wereld. Het is de snelste manier om je in de snelgroeiende Russische hoofdstad te verplaatsen. Maar net zoals boven de grond, laat ook hier het verkeersinfarct zich voelen. Het stadsbestuur plant grootschalige uitbreidingswerken.

Met krijsend gegil jakkert de metrowagon zich aan het eind van een werkdag van het station Tsjechovskaja naar Borovitskaja. Het oorverdovende lawaai wekt de indruk alsof de passagiers in de propvolle trein met de snelheid van het licht door de metrotunnel worden geschoten. De geur van eau de cologne vermengt zich met die van zweet en alcohol - haringen in een ton zijn beter af. De kleine raampjes staan wel open, maar van noemenswaardige ventilatie is geen sprake.

Als de trein piepend tot stilstand komt in Borovitskaja, openbaart zich een scene die aan de overweldigende massa's uit de films van Eisenstein herinnert. Duizenden mensen worden elke twee minuten op deze halte uitgebraakt en een groot deel ervan wil overstappen naar de halte Leninbibliotheek. Voor de roltrap naar boven, schuifelen honderden passagiers geduldig en zwijgzaam centimeter na centimeter naar voren. Bijna ritmisch wiegen de schouders en hoofden heen en weer. Een pinguïn zou er jaloers op worden, maar zo duurt alleen al de overstap in het spitsuur wel een kwartier of twintig minuten.

Welkom in de Moskouse metro, een van de mooiste en grootste ter wereld en een erfgoed uit de Stalinistische tijd waar elke Rus terecht trots op is. In de jaren 30 van de vorige eeuw was het een van diens grote werken. Duizenden handen groeven, geholpen door weinig meer dan schoppen en beitels, de eerste 'rode' metrolijn uit, van Sokolniki naar het centrum. Alle metrostations werden afgewerkt met marmer en, in een traditie die in de jaren 40 werd voortgezet, elk station moest de idealen en de kracht van het communisme uitstralen.

Het Moskouse metronet is bijna 80 jaar later nog steeds de levensader voor de almaar groeiende metropool, met dagelijks circa 6,5 miljoen passagiers. Het begrip 'wachttijd' bestaat niet - de digitale klok die bijhoudt wanneer de laatste trein vertrok haalt bijna nooit de drie minuten voordat een volgende binnensuist.

Maar het algehele transportinfarct dat Moskou dreigt te verlammen, heeft ook de metro bereikt, getuige de 'files' in het spitsuur. Toch blijft de metro een verbluffend snelle manier om je door de stad te bewegen, vergeleken met het alternatief. Steeds meer van de twaalf miljoen inwoners zijn groter gaan wonen, aan de rand van de uitdijende stad of buiten de stadsgrenzen. Het leidt tot dagelijkse files die de verbeelding te boven gaan. Dit jaar op 7 maart bereikte de totale lengte van de files in Moskou een voorlopig hoogtepunt met 3.000 kilometer, ofwel de afstand van Moskou tot Barcelona. "Alleen al 2,5 miljoen mensen werken dagelijks binnen de 'tuinring'", zegt vervangend burgemeester Marat Chasnoellin in zijn luxueus ingerichte werkkamer, verwijzend naar het centraalst gelegen deel van Moskou.

Kortom, de urgentie om een oplossing te vinden is hoog, vooral omdat Moskou zich in dezelfde tijd ook nog eens moet ontpoppen als een van de zes grootste financiële centra in de wereld. Daarvoor moet de stad wel te bereizen zijn.

Het antwoord van de Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin is een gigantisch meerjarig bouwproject dat de dadendrang van Stalin naar de kroon steekt. "Er ligt nu 305 kilometer metrolijn met 185 stations", zegt Chasnoellin. "In 2020 moet er 150 kilometer nieuw spoor zijn aangelegd en 67 nieuwe stations. Ook moet er honderd kilometer nieuwe spoorweg zijn aangelegd en moeten de metro- en treinsporen met elkaar zijn geïntegreerd."

De 26 miljard euro die hiervoor nodig zijn, komen helemaal uit het Moskouse stadsbudget, zegt Chasnoellin, al voegen experts hieraan toe dat federale overheid waarschijnlijk zal moeten bijspringen. Het technisch hoogwaardige werk stelt de planners van de gemeente tot het uiterste op de proef. "We hebben experts uit het hele land en daarbuiten geworven, uit Kiev, Minsk, Azerbeidzjan. Nu wordt er door 18.000 man gewerkt, die dit jaar 8,5 kilometer moeten aanleggen. Maar over drie jaar, als we vijftien kilometer per jaar willen aanleggen, moeten dat er 35.000 zijn."

Momenteel wordt met dertien tunnelboren gewerkt, "en er zijn er nog tien in bestelling", zegt Chasnoellin. "Maar ook de aanlevering van roltrappen stagneert, de fabrieken kunnen de vraag niet aan. En het blijkt dat er een tekort is aan ontwerpers voor de nieuwe stations." Behalve de bouw van nieuwe metrolijnen, moet ook de capaciteit van veel bestaande stations worden uitgebreid en moeten er zeven nieuwe elektrische remises worden gebouwd.

"De Chinezen hebben ons op dit idee gebracht", zegt Michail Krestmein, het hoofd van de transportafdeling van het Academisch Instituut voor de Planning en Ontwikkeling van Moskou. "Toen we in Shanghai zagen hoe ze daar 20 tot 23 kilometer per jaar aanleggen. We bogen ons hoofd diep en zeiden 'dat willen we jullie nadoen'." Krestmein tikt een voor een de voordelen van de metro op zijn vingers af. "Het is een veilige, snelle en warme manier van transport, aangenaam in de winter. Sociaal onderzoek toont keer op keer dat mensen hun auto laten staan als er een metrostation in de buurt is. Als die afstand te groot is, kiest de Moskoviet voor de auto en de file."

Klantgericht denken
Met hun ambitieuze plannen rekenen de autoriteiten stilletjes af met de populaire gedachte in Rusland dat alleen dictators zulke enorme infrastructurele projecten kunnen volbrengen. Maar de sleutel van hun succes ligt waarschijnlijk in een andere revolutie waarvan de uitbreidingsplannen getuigen: aandacht voor de mens.

Ofwel, klantgericht denken. "De enige manier om de Moskoviet uit zijn auto te krijgen", zegt Chasnoellin, "is door een comfortabel alternatief te bieden. En de metro is op dit moment niet comfortabel genoeg." "Dat hebben we van de Noordse landen geleerd", zegt Krestmein. "nadat ze daar wifi aanboden in het openbaar vervoer, daalde het bezoek aan autorijscholen spectaculair."

Comfortabel vervoer betekent: meer capaciteit, wifi op de rails, toiletten en andere diensten op de stations, grote parkeerplaatsen bij cruciale stations aan de rand van de stad en een ticket voor trein- en metrovervoer. Momenteel rijden er al nieuwe wagons - stil, modern verlicht en voorzien van airconditioning en luchtpurificatie - op de ringlijn, maar het komende anderhalf jaar moeten er nog eens 640 moderne (en in Rusland vervaardigde) wagons bijkomen.

Of de grootse plannen op tijd afkomen, en niet bezoedeld zullen worden door het soort corruptieschandalen dat begin vorig jaar de vorige directeur van de Moskouse metro tot aftreden dwong, moet worden afgewacht. Maar voorlopig ligt de uitvoering op schema. "Moskou heeft de juiste prioriteit gesteld", zegt Krestmein. Bij de opening van drie nieuwe metrostations in het zuidwesten van de stad, concludeerde burgemeester Sobjanin tevreden dat vanuit deze wijken de reistijd tot het centrum met een uur tot anderhalf uur bekort is. "Als het hele project af is, in 2020, zullen we geen behoefte meer hebben aan nieuwe stations."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234