Zondag 05/04/2020

Fil m

Spektakel, overgoten met een romantisch sausje dat klontert

TITEL: Pearl Harbor. REGIE: Michael Bay. SCENARIO: Randall Wallace. FOTOGRAFIE: John Schwartzman. MUZIEK: Hans Zimmer. PRODUCTIE: Jerry Bruckheimer en Michael Bay. VERTOLKING: Ben Affleck, Josh Hartnett, Kate Beckinsale, Alec Baldwin, Jon Voight, Mako, Cuba Gooding Jr., Dan Aykroyd, Colm Feore, Tom Sizemore, e.a.

VS, 2001, kleur, 183 min. Gedistribueerd door Buena Vista. Pearl Harbor draait vanaf 6 juni in de Belgische bioscopen.ONS OORDEEL: Is Pearl Harbor nu een slechte film? Neen, hij is alleen niet goed genoeg.

'Pearl Harbor' van regisseur Michael Bay en producer Jerry Bruckheimer

Een aanval zonder verrassingen

Meer dan een film is Pearl Harbor een fenomeen. Een peperdure blockbuster, die via een uitgekiende marketingcampagne gelanceerd wordt om het zomerseizoen in de Amerikaanse bioscopen open te blazen. En dat zal zeker lukken, want Pearl Harbor is geen bomb, het woord dat in het filmjargon vreemd genoeg gebruikt wordt om een misser, een flop aan te duiden. Maar het is evenmin een film geworden die verrast of begeestert, die fascineert of ontroert. Het is spektakel, overgoten met een romantisch sausje dat klontert.

Brussel / Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

De film begint, anno 1923, in de maïsvelden van Tennessee, waar twee jongetjes in het wrak van een tweedekker enkele luchtgevechten tegen die snode Duitse piloten uit de Eerste Wereldoorlog zitten na te spelen, onder het slaken van patriottische kreetjes zoals 'Land of the Free' en 'Home of the Brave'. Even later vindt kleine Rafe dat hij zijn vriendje Danny moet beschermen tegen zijn hardhandige vader, die eerst tegen de grond gemept wordt voor hij de twee jongens mag vertellen welke verschrikkingen hij in de loopgraven van die oorlog heeft meegemaakt. Amerikaanse scenaristen zijn vaak erg goed (in de zin van: efficiënt) in dat soort prologen, die op zeer korte tijd veel achtergrondinformatie meegeven, zoals: we hebben hier te maken met even avontuurlijke als vaderlandslievende en (tegenover elkaar) zeer loyale vriendjes en we krijgen samen met de jongens te horen dat een oorlog geen leuke herinneringen oplevert.

Zo kan de film dan makkelijk een sprong maken van achttien jaar, naar 1941, om ons met de nu volwassen, flamboyante Rafe McCawley (rol van Ben Affleck) en de introvertere Danny Walker (rol van Josh Hartnett) te laten kennismaken. Het zijn nog altijd de allerbeste vrienden en hun vroegere passie voor luchtgevechten heeft van hen inmiddels legerpiloten gemaakt, die in onvervalste Top Gun-stijl de veiligheidsvoorschriften en andere militaire richtlijnen aan hun laars lappen tijdens hun oefenvluchten. Ze worden dan uiteraard streng terechtgewezen door hun overste, die meteen daarna, bijna vertederd, opmerkt "dat McCawley hem doet terugdenken aan zichzelf, vijftien jaar jonger". Van die dingen!

Dat brengt ons meteen bij een van de structurele zwakheden van Pearl Harbor: de hele film lijkt wel vol gestouwd met 'van die dingen', namelijk clichématige situaties, personages en dialogen die we al iets te vaak te zien en te horen hebben gekregen. Als twee verliefden elkaar ontmoeten op een perron zorgt de locomotief voor een idyllische mist van zorgvuldig gedoseerde stoom; als er later, opnieuw op zo'n perron, afscheid moet worden genomen, komt een van beiden natuurlijk te laat aangelopen; als een jonge vrouw iets te lang in de badkamer blijft en dan kokhalzend naar buiten komt, moet ze wel zwanger zijn; en als twee boezemvrienden ruzie hebben, zal één van hen wel een vuistslag lanceren, die dan uitmondt in een algemene vechtpartij in een bar, waarna ze toch weer samen op de loop gaan om uit handen van de militaire politie te blijven. Sommige scènes lijken dan weer grappig bedoeld op momenten waar dat niet echt van goede smaak getuigt, zoals de slapende piloten die bij het begin van de aanval door een stotterende collega gewekt moeten worden of de scène waarin Rafe en Danny bloed geven dat afgetapt wordt in... colaflesjes.

Ook de dialogen balanceren vaak op en over de rand van het banale en dus lachwekkende, door de onhandige pogingen om sommige personages te laten anticiperen op de onvermijdelijke voorkennis van het publiek. Als verpleegster Evelyn (rol van Kate Beckinsale), de jonge vrouw die (ongewild) een wig zal drijven tussen beide jeugdvrienden, vertelt dat ze naar Pearl Harbor zal worden gestuurd, mag Rafe opmerken dat ze daar een rustige tijd tegemoet gaat, want die plek is "a far away from the fighting as you can get".

Ook de Japanners hebben last van dat soort 'profetische' uitspraken. Als admiraal Yamamoto na de geslaagde verrassingsaanval van het keizerlijke Japanse leger door een ondergeschikte gefeliciteerd wordt, mijmert hij dat "een echt briljante man een manier zou gevonden hebben om geen oorlog te moeten voeren", en even later mag hij ook nog eens zijn vrees uitspreken dat ze weinig anders gedaan hebben dan "een slapende reus wakker maken". De filmmakers hebben weliswaar pogingen gedaan om de Japanse vijand op een 'humane' manier voor te stellen, maar de halfslachtigheid waarmee dat gebeurt, werkt veeleer averechts. Als de Zero's laag komen aangevlogen, mag een Japanse boordschutter weliswaar driftig naar baseballspelende jongetjes zwaaien om hen duidelijk te maken dat ze het best dekking zoeken, maar even later wordt een ziekenhuis gebombardeerd, worden rennende verpleegsters of zwemmende matrozen onbarmhartig aan flarden beschoten en wordt een ambulance opgeblazen.

Veel historisch inzicht in de achtergronden van de Pearl Harbor-tragedie wordt ons ook al niet gegeven. Er is wel één Japans dialoogzinnetje over de Amerikaanse blokkade, die de oliebevoorrading had afgesloten, (waardoor Japan nog 'slechts' over een reserve van achttien maanden beschikte), maar veel meer uitleg moet men niet verwachten. Voor dat soort Hollywood-spektakels, waarbij de geschiedenis als schaamlapje gebruikt wordt voor episch en/of romantisch spektakel, werd inmiddels de term 'histortainment' bedacht.

Ook de zogenaamde Titanic-truc, namelijk een bekend dramatisch gegeven stofferen met en omkaderen door een liefdesverhaal, werkt hier niet naar behoren, omdat ook de opbouw van de romantische driehoek geen enkele verrassing of geen enkel spanningselement bevat. Concluderen dat Pearl Harbor een totaal vervelende, want helemaal voorspelbare film is geworden, zou dan weer overdreven zijn. Het centrale actiegedeelte, met de destructie van de bombardementen en de chaos van de beschietingen, is bepaald indrukwekkend, maar het blijft voornamelijk visueel en auditief vuurwerk dat weinig ruimte laat voor diepere emoties. Is Pearl Harbor nu een slechte film? Neen, hij is alleen niet goed genoeg. Zeker niet voor zo'n tragisch onderwerp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234