Woensdag 18/09/2019

Fictief personage, écht bestaan

Leviathan (1992) - Paul Auster

IDENTIKIT

Wie?

De Franse kunstenares Sophie Calle, geboren in Parijs in 1953, vermengt in haar oeuvre fotografie, performance en literatuur. Haar speelse en vaak ook ontregelende werk is wereldwijd getoond in galeries en in overzichtstentoonstellingen in het Centre Pompidou, Tate Modern... Calle vertegenwoordigde in 2007 Frankrijk op de Biënnale van Venetië.

Leeftijd

In de roman ongeveer 40 jaar.

---

Een bomexplosie, daarmee opent de roman Leviathan van de Amerikaanse schrijver Paul Auster. Hoofdpersonage Benjamin Sachs blaast zichzelf op langs een weg in Noord-Wisconsin. Zelfmoord of een ongeluk? In ieder geval was Benjamin naast zijn geparkeerde auto in de weer met zelfgemaakt springtuig. Is dit het begin van een detectiveroman of een thriller? Auster laat zijn personages alweer het dunne koord bewandelen tussen toeval en vrije wil.

In Leviathan vraagt verteller Peter Aaron zich vervolgens af hoe het zover is kunnen komen met zijn vriend Benjamin, die hij vijftien jaar eerder had ontmoet in Greenwich Village, nadat ze allebei schrijversambities tentoon hadden gespreid. Auster trekt subtiel parallellen tussen Sachs en de Unabomber, Theodore Kaczynski, die de Verenigde Staten tussen 1978 en 1995 in zijn greep hield en diverse gerichte bombrieven uitstuurde.

Toen Leviathan in 1992 verscheen, was Auster al een hooggeprezen auteur. Met The New York Trilogy (1985-1987), Moon Palace (1989) en The Music of Chance (1990) vestigde hij zijn reputatie als componist van ingenieuze en bevreemdende verhalen, waarin het toeval mee de lotsbestemming van de personages stuurt. Tijdens het bij elkaar puzzelen van Benjamins leven stuit Peter Aaron in Leviathan ook op talloze ongerijmde ontmoetingen. Zo leert Benjamin in het boek de kunstenares Maria Turner kennen. Dat gebeurt op een keerpunt in zijn leven, nadat hij vier hoog van een brandladder tuimelt en die val miraculeus overleeft.

Het vergt weinig moeite om te achterhalen dat de Franse kunstenares en performance-artieste Sophie Calle (°1953) model stond voor Maria. In de roman omschrijft Auster Maria als een kunstenares 'van wie het werk niets te maken heeft met het creëren van kunstobjecten': 'Ze wordt ingepalmd door ideeën, ze werkt aan projecten, met concrete resultaten die later in galeries worden getoond.' Maria traceert onder meer personen van wie ze de naam in een op straat gevonden adresboekje aantreft (denk aan Le carnet d'adresses van Calle - 1993). Calle 'infiltreert' - net als Maria - in haar autobiografisch oeuvre voortdurend zonder taboes in het leven van anderen, om zo tot een scherper inzicht in zichzelf te komen.

Calles figuratie in de roman is dus géén toeval. Het was zij die Auster aanvankelijk had verzocht om "een fictief karakter te verzinnen, waar ik vervolgens zal proberen op te gelijken". Auster, die vier jaar in Parijs woonde, ontdekte de raakpunten van Calles oeuvre met zijn literaire universum: de rusteloze zoektocht naar identiteit. Calle draaide vervolgens de rollen om, wat in een coproductie resulteerde tussen Auster en Calle voor The Gotham Handbook (1998) en het kunstenaarsboek Double Game (2007).

Monochrome menu's

Nauwgezet voert Calle over een tijdspanne van twaalf jaar de (fictieve) projecten uit die aan Maria worden toegeschreven. Beroemd zijn de door Auster verzonnen monochrome maaltijden. Calle componeert menu's die maar één kleur bevatten en fotografeert ze vervolgens: op maandag oranje, op dinsdag rood, op woensdag wit... In een ander project raakt ze bezeten door telkens een andere letter van het alfabet.

Calle kreeg er zo veel schik in dat ze Auster na Leviathan vroeg om extra opdrachten en instructies. Auster bedacht een aantal 'Personal Instructions for Sophie Calle on How to Improve Life in New York City': lachen op straat, spreken met onbekenden of sigaretten en sandwiches uitdelen aan daklozen. Net als het innemen van een publieke plek. Calle richtte een week lang een telefooncel in Manhattan in als gezellige pleisterplek. Tot de telefoonmaatschappij een eind maakte aan haar artistieke fratsen. Eindresultaat van de interventie: "125 geoffreerde en 72 ontvangen glimlachen, 22 uitgedeelde en 10 geweigerde sandwiches, 8 uitgedeelde pakjes sigaretten en 154 minuten gesprekken".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234