Dinsdag 07/07/2020

Fictief personage, écht bestaan

John Gray Dorian Gray

IDENTIKIT

Wie?

De Victoriaanse edelman Dorian Gray verkoopt zijn ziel in ruil voor eeuwige schoonheid. Maar zijn kwaad- aardige geest laat gemene trekken na op een portret dat van hem is geschilderd.

Karakter

Gray wordt steeds vileiner. Zo vermoordt hij de schilder die zijn portret maakte.

Uiterlijke kenmerken

Is eerst een 'jonge Adonis'. Sterft als afzichtelijke oude man, als hij zijn portret probeert te vernietigen.

---

"De hofleverancier van elk zichzelf respecterend citatenboek", zo omschreef Pieter Steinz ooit trefzeker Oscar Wilde (1854-1900) in zijn literaire encyclopedie Lezen etcetera. Flitsende filosofietjes, pasklare citaten en een briljante esprit: het homoseksuele icoon van het fin-de-siècle leverde ze aan de lopende band.

Ook in zijn beroemdste werk The Picture of Dorian Gray (1891) struikel je over de bon mots en de uitspraken die je in een lijstje wilt proppen. Samen met Joris Karl Huysmans' A rebours geldt The Picture of Dorian Gray als dé bijbel van het decadentisme. Het verhaal vormt ook het culminatiepunt van de l'art pour l'art-beweging. Niet voor niets stuiten we in Wildes voorwoord op de legendarische zinsnede: "Alle kunst is volkomen nutteloos."

Wildes fabel over de gevaren van doorgedreven ijdelheid en hedonisme is ook 120 jaar na dato van een somptueuze spitsheid. Wanneer de Victoriaanse edelman Dorian Gray beseft dat zijn schoonheid zal tanen terwijl iedereen hem net om zijn looks aanbidt, wil hij ten koste van alles zijn jeugdigheid bewaren. Onder invloed van zijn charismatische, gewetenloze vriend Lord Henry Wotton komt zijn wens om nooit te verouderen uit. Maar het van Dorian gemaakte schilderij registreert wél genadeloos zijn uitspattingen. De zondeval is nabij. "Diabolisch, duister, sensueel en superieur verwoord wordt hier op huiveringwekkende wijze een gespleten psyche blootgelegd", schrijft Willem Kuipers in ISBN van de Wereldliteratuur.

Adonis Gray

Voor het personage van Dorian Gray putte Wilde uit de inner circle waarin hij zich rond 1890 bewoog. Het was de 'jonge adonis' en working class boy John Gray die model zou hebben ge-staan voor Wildes wufte held. De le-vensloop van John Gray (1866-1934), die uiteindelijk in een priesterhabijt eindigde, mag minstens even bizar worden genoemd als dat van Wildes hoofdpersonage.

John Gray begon op zijn dertiende te werken als metaalarbeider. Door avondstudie klom hij op tot bibliothecaris op een ministerie. De jongen met dichterlijke aspiraties verzeilde al snel in de kringen rond Oscar Wilde en Aubrey Bearsdley.

Na hun eerste ontmoeting in 1889 was Wilde moonstruck door Grays jongensachtige schoonheid. Wilde zag in Gray de perfecte discipel en schandknaap, ook al omdat hij decadente gedichten schreef en de symbolistische Franse auteurs vertaalde. Dat Wilde in zijn boek de naam Gray gebruikte, was "a form of courtship".

Gray groeide in zijn rol. Hij adresseerde minstens één brief aan Wilde met de handtekening 'Dorian'. Twee jaar lang zouden de heren een passionele, geheime relatie hebben.

Kwam er een jaloerse kink in de kabel? Vanaf februari 1892 bestreed Gray in elk geval alle associaties met Wilde. Zeker nadat The Picture of Dorian Gray werd onthaald als een pleidooi voor gelijkgeslachtelijke liefde en als "schokkende studie van de mentale en fysieke corruptie van de jeugd". Wilde zou aanvankelijk Grays eerste dichtbundel Silverpoints (1893) financieren, maar dat feestje ging niet door. Het was Grays nieuwe amant, de "aartslelijke" Marc-André Raffalovich, die de duiten neerlegde. Tijdens het beroemde proces in 1895 tegen Wilde nam Gray zelfs een advocaat onder de arm om erop toe te zien dat zijn naam niet werd genoemd.

Intussen raakte Gray - na een geloofscrisis die hem op de rand van de zelfmoord bracht - helemaal in de ban van de rooms-katholieke kerk. Gray ging werken tussen de armen en werd priester in Edinburgh. Als dichter verloor hij zich in ijle, spirituele verzen en nam hij volkomen afstand van zijn decadente periode. Maar: "zelfs als prominente priester zag hij er nog steeds uit als een grote baby, onbezoedeld en met een zachte huid".

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234