Zondag 25/08/2019

Fictief personage, écht bestaan

De avonden (1947) - Gerard Reve

IDENTIKIT

Wie?

Viktor Poort alias Bob van Amerongen was een voormalig verzetsman en sleutelfiguur in De avonden. Reve gebruikte personen in zijn omgeving voor zijn boek, zoals vrienden en zijn ouders. Viktor Poort leent aan Frits van Egters, het alter ego van Reve, het boek De kleine neurasthenicus: beknopte handleiding tot een ordentelijk leven van Herman Gerard de Cock.

Leeftijd

Bob van Amerongen werd 90 jaar, en was 22 jaar ten tijde van De avonden.

---

Tien naargeestige dagen uit het leven van de 23-jarige hoofdfiguur Frits van Egters. Daar had Gerard Kornelis van het Reve in zijn debuutroman De avonden genoeg aan om de lezer op te zadelen met een volstrekt illusieloos wereldbeeld. Reve gaf de grimmig-grappige conversaties van de eigengereide kantoorklerk een neurotisch trekje en schoot de kleinburgerlijkheid intussen deskundig aan flarden. Lang twijfelde de jury van de Reina Prinsen Geerligsprijs niet om Reve te bekronen: "Dit is niet een willekeurige zielsgeschiedenis, maar het boek, dat uitbeeldt wat de tijd, die alle illusies vermoordde, de jeugd heeft aangedaan."

Reve zette in De avonden zijn versmade ouders behoorlijk voor schut. In het bijzonder zijn vader kreeg het stevig te verduren. Iets waarover later ook zijn broer Karel van het Reve getuigde tegenover Ischa Meijer: "Mijn vader was een aardige man. In De avonden wordt hij als een soort domme, dove lobbes getekend; een effect dat gemakkelijk bereikt kan worden wanneer je al het andere weglaat. Zijn geestigheid, zijn beroep, zijn achtergrond en geschiedenis komen in dat boek totaal niet aan de orde. Hij had net zo goed een gepensioneerde schoenmaker kunnen zijn, wanneer je De avonden leest." En volgens Karel - die als Joop van Egters opduikt in De avonden - flikte Gerard dat helemaal niet toevallig: "Dat is ook de truc die bij alle personages in dat werk wordt toegepast; van geen van die mensen wordt gezegd wat ze eigenlijk doen." Reve zette het dik aan. Wie herinnert zich niet de scène waarbij de moeder bessensap voor rode wijn houdt?

Maar niet alleen zijn dichte familie kreeg een aandeel in het boek. Een cruciale rol was weggelegd voor verzetsman Bob van Amerongen onder zijn alias Viktor Poort. Wanneer Viktor Poort, zijn vroegere klasgenoot op het gymnasium, bij Frits van Egters eens polst hoe het er thuis aan toegaat, antwoordt die: 'Heel slecht, heel slecht, Viktor. Laten we de dingen bij hun naam noemen. (..) Ik wacht, tot ze zich opknopen of elkaar doodslaan. Of het huis in brand.'

Van Amerongen, die vorig jaar op 90-jarige leeftijd overleed, had een memorabele levensloop. Hij is in Nederland op de schouders getild als verzetsheld, om later rector aan een Haarlems gymnasium te worden. Na de dood van zijn pleegzoon door drugs switchte hij om tot het hoofd van een federatie voor alcohol- en drugspreventie. "Negentien jaar was Bob van Amerongen pas toen hij in 1943 onderduikadressen zocht en vond voor vervolgde Joden (in de verzetsgroep PP - Porgel en Perulan, DL). Dat alleen al is imponerend", schreef Het Parool na zijn overlijden. "En hij bracht ze niet alleen onder dak, hij zette samen met de vijf jaar oudere Jan Hemelrijk (1918-2005) een netwerk op zodat die onderduikers verzorgd werden en daarbij zetten ze ook nog een soort bureau op dat valse persoonsbewijzen produceerde."

Leesclub

Van Amerongen raakte bevriend met Gerard via zijn assistente Tini Israël, die de vriendin was van broer Karel van het Reve. Na het einde van WO II kwam Van Amerongen regelmatig aan huis bij Reve aan de Amsterdamse Jozef Israëlskade. Samen met Lucas van der Land (in het boek Jaap Elderer), Karel van het Reve (Joop van Egters) en Jan-Erik Romein (Louis Spanjaard) behoorde Van Amerongen alias Viktor Poort tot een leesclub.

Reve putte er flinke inspiratie uit voor de personages van De avonden. En nog essentiëler: Poort reikte Frits van Egters in De avonden ook het boek De kleine neurasthenicus: beknopte handleiding tot een ordentelijk leven van Herman Gerard de Cock aan. Dit eigenaardige zelfhulpboekje uit 1922 gaf Frits niet alleen de munitie voor de bizarre fantasieën waarmee hij zijn omgeving teisterde. Het bevatte ook de titel voor Reves tot een mythe gekoesterde Het Boek Van Violet En Dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden