Vrijdag 18/06/2021

festival u jazzpionier Fred Van Hove en zijn Free Music Festival

Festival wil veeleer uitnodigen dan naar de eigen navel staren

Slimme staalkaart van geïmproviseerde muziek

antwerpen

Eigen berichtgeving

Didier Wijnants

Beroemdheid is een heel relatief begrip. Van alle Belgische jazzmuzikanten geniet Fred Van Hove misschien wel de belangrijkste internationale erkenning, wellicht op Toots Thielemans na, maar is hij daarom ook beroemd? In Antwerpen wordt hij op straat niet herkend, maar dat was met Mal Waldron in Brussel evenmin het geval. Feit is dat Van Hove (pianist, geboren in 1937) al sinds de jaren zestig tot de pioniers van de Europese geïmproviseerde muziek behoort. In Antwerpen organiseert hij met zijn Werkgroep Improviserende Musici (WIM) al eenendertig jaar het Free Music Festival. Laat u niet misleiden door de titel: de toegang is niet gratis, maar voor weinig geld krijgt u er wel een slimme staalkaart van de vrije geïmproviseerde muziek van vandaag. Fred Van Hove: "Er is vandaag een hernieuwde belangstelling voor niet-idiomatische geïmproviseerde muziek. Ook die tendensen willen we aan bod laten komen."

Het Free Music Festival is eigenlijk een taaie blijver in het landschap van de zomerfestivals. Een buitenbeentje ook. Ooit is het begonnen als een soort protestfestival tegen Jazz Middelheim omdat de Belgische muzikanten daar financieel benadeeld werden ten opzichte van de Amerikaanse jazzimport. Je moet dat deels in de tijdgeest zien: we schrijven 1973, de sixties smeulen nog na maar minder vrolijke tijden kondigen zich aan. In Vlaanderen moeten de creatieve jazzmuzikanten en improviserende musici nog altijd dagelijks knokken voor hun plaatsje onder de zon. In Nederland was dat anders: daar werd de Bond voor Improviserende Musici (BIM) door de overheid erkend en gesubsidieerd zodat het kon groeien, zodat er gezaaid en geoogst kon worden. Daarom is Amsterdam naast New York en Chicago vandaag de boeiendste biotoop van jazz en geïmproviseerde muziek. In Antwerpen levert men eigenlijk achterhoedegevechten, maar ook dat is belangrijk. Heel wat kenners kijken daarom reikhalzend uit naar een avontuur als Free Music tussen de soms aardige maar vaak ook lauwe publieksfestivals als Middelheim (tweejaarlijks in Antwerpen) of Blue Note (jaarlijks in Gent).

Fred Van Hove wil zijn muziek en zijn festival niet echt als een jazzgebeuren zien: "In de VS is de geïmproviseerde muziek sterk bepaald door de jazzroots. Improvisatie is daar altijd enigszins gelieerd aan wat mensen zoals Cecil Taylor en Albert Ayler gedaan hebben, of aan de zwarte traditie waarop zij terugvielen. Je hoort dat vandaag ook nog bij een Charles Gayle of William Parker. In Europa is dat toch anders, daar wordt improvisatie veel meer in verband gebracht met hedendaags gecomponeerde muziek."

Vergeleken met de publieksfestivals moet je op Free Music natuurlijk een veel groter risico in acht nemen. Het programma komt tot stand in de woonkamer van Fred Van Hove, tijdens de geregelde vergaderingen van WIM, inmiddels een clubje van zeven leden-muzikanten (onder wie André Goudbeek, Peter Jacquemyn en Ivo Van der Borgt). Fred Van Hove: "Er zijn jaren geweest dat we met een thema werkten, maar dat hou je niet vol. Nu komen we eigenlijk gewoon geregeld samen en beluisteren we het binnengekomen materiaal. Vanuit alle hoeken van de internationale impro-wereld worden ons dingen toegestuurd; na dertig jaar zijn we wel bekend in de wereld. Daarnaast zijn er suggesties van alle leden en uiteraard moeten we rekening houden met de financiële impact."

Een van de groepen die uit die brainstormsessies naar voren kwam, is het jonge kwartet Adrenalina, bestaande uit twee Belgen, een Sloveen en een Peruaan. Voor Fred Van Hove tot voor kort zelf nog volslagen onbekend en dus enigszins geriskeerd, maar dat moet kunnen op zo'n festival: "De groep heeft ons een cd opgestuurd en we vonden die echt de moeite waard. Dit is nieuw, jong, verrassend. Misschien wordt het op het festival niks, maar dat risico moet je kunnen lopen."

In andere groepen vind je bekendere namen terug, maar meestal in onuitgegeven combinaties. Zo is er dit jaar de grappige combinatie van Ernst Reijseger, Johannes Bauer, Eugene Chadbourne en Peter Hollinger, The 54 genaamd omdat ze allemaal in 1954 geboren zijn. Er is een Duits kwartet met de welluidende naam Ruf Der Heimat: "Ongetwijfeld zware kost, zeer Duits, zelfs voor driekwart Pruisisch." Daarnaast is er nog een onuitgegeven Amerikaans duo (Avram Fefer en Bobby Few), een bekend Canadees duo (Paul Plimley en Lisle Ellis) en een cross-Atlantisch duo met Gunter Heinz en Lou Grassi. Verder zijn er nog pianist Veryan Weston en een uitstapje naar de protestantse kerk met organist Jean-Luc Guionnet en draailierspeler Eric Cordier. Opvallend dit jaar: slechts twee van de WIM-leden komen aan bod, met name contrabassist Peter Jacquemyn (met twee Duitse collega's) en Fred Van Hove zelf.

Dat is een bewuste keuze omdat het festival veeleer wil uitnodigen dan naar de eigen navel staren. "De komende jaren zullen de WIM-leden meestal aantreden met externe collega's. Ik breng nu wel een solo, maar dat is eerder toevallig." Wellicht wordt het een versie van 'Roll', het tweede deel van de recent verschenen dubbel-cd Spraak & Roll. "Het concept van 'Spraak' draait om het uitvinden van een nieuwe taal met de piano. Om dat te illustreren heb ik wat gespeeld met de titels van de nummers, waarin alleen medeklinkers voorkomen. Dat is natuurlijk een heel conceptuele en overdachte aanpak, het gaat over nieuwere technieken op de piano om het oerklassieke pianomeubel heel ongehoord te doen klinken. Geen gemakkelijke kost, vind ik zelf ook. 'Roll' vormt een tegengewicht, zodat je op de cd een sterk contrast krijgt tussen concept en emotie. Het idee is om de klanken te laten rollen tot er na een tijdje interessante dingen gebeuren met de harmonieken van de snaren. Voor het publiek is dat doorgaans heel aangenaam om mee te maken. Maar of het goed werkt, hangt af van de klank van het instrument, van de akoestiek en van de zaal. Daarom zal ik pas de avond zelf beslissen wat ik speel."

Free Music Festival, van donderdag 5/8 tot zaterdag 7/8 in Theater Zuidpool en de Verenigde Protestantse Kerk in Antwerpen. Voorverkoop in alle Fnac-winkels. Info wim.fm@tiscali.be of 03/281.50.84

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234