Donderdag 24/09/2020

festival l progress brengt rusland binnen oorbereik

De oubollige, verkrampte expressievormen uit het Sovjettijdperk behoren voorgoed tot het verleden

Dirk Steenhaut

Het gordijn is niet langer van ijzer

De maffia, Tsjernobyl, gijzelingen, Tsjetsjenië, een duibootramp... Als Rusland in het nieuws komt, valt er doorgaans weinig opkikkerends te zien. Gelukkig is er ook een ander Rusland, dat veel vitale kunst heeft voortgebracht, maar waar we weinig over weten. Op het Gentse Progressfestival kon je ontdekken dat de Russische muziekscene méér biedt dan t.A.T.u. of Ruslana.

Terwijl Europalia enkel gevestigde kunst toont, kiest Vooruit voor wat leeft en beweegt. Het programma van Progress was erop gericht de blik van het publiek te verruimen en gaf een mooi beeld van wat er, anderhalf decennium na de val van de Muur, op muzikaal vlak roert in steden als Moskou of Sint-Petersburg. Kwaliteit en diversiteit gingen daarbij hand in hand, zodat de nieuwsgierige bezoeker van de ene aangename verrassing in de andere viel. Of het nu om rock ging of elektropop, hedendaags klassiek of jazz, experimenteel of traditioneel, de toeschouwer stelde met eigen ogen en oren vast dat de oubollige, verkrampte expressievormen uit het Sovjettijdperk tot het verleden behoren.

Auktyon (HHHH) was één van die bands die de hete adem van het communistische bewind nog in de nek hadden gevoeld. In een uitpuilende balzaal gaf het septet een wervelend optreden weg, waarin een tragisch levensgevoel werd gekoppeld aan door sloten wodka opgewekte uitbundigheid. De groep, waarin een belangrijke rol was weggelegd voor de blazers (sax, trompet en tuba), speelde strak en funky, met een onstuitbare punkenergie en de souplesse van een olympische atleet. Zanger-gitarist Leonid Fedorov verschool zich in de achterste gelederen, dus was het dichter-volksmenner Oleg Garusha die de aanwezigen mocht opjutten. Opdracht geslaagd: het leek wel een feestje aan de vooravond van de apocalyps.

ZGA (HHHH), een gezelschap dat het terrein verkende tussen industriële noise, jazz en kamermuziek, maakte een al even onvergetelijke indruk. Met zijn zelfontworpen 'zgamoniums', gebouwd met schroot en machineonderdelen, creëerde Nick Sudnik even krachtige als bevreemdende ritmen, terwijl een trombonist en een violiste de muziek van een warme gloed voorzagen. ZGA ploegde het spanningsveld tussen mooie en lelijke klanken, tussen fysieke beats en abstracte melodieën en deed dat met verve. Hoewel de muzikanten vooral met primaire kleuren schilderden en het concert iets weg had van een ritueel, was er geen ruimte voor toevalligheden: ieder detail stond op papier, alles was vooraf gewikt en gewogen. Een indringende belevenis dus, én veel toegankelijker dan gevreesd.

Op haar jongste cd's klinkt de elektropop van het Oekraïense Fotomoto (HH) subtiel en aantrekkelijk; live bleef het viertal enigszins onder de verwachtingen. Met een gitaar, een synth en een laptop creëerde de groep een stuwend, dansbaar geluid en de in het Frans gezongen nummers waren beslist niet zonder charme. Het grootste probleem was echter dat de chanteuse, gehuld in een gewaad uit de garderobe van Sinterklaas, volstrekt geen uitstraling bezat en het publiek nauwelijks leek op te merken. Contrabassist Vladimir Volkov (HHH) stond wel met de nodige bevlogenheid op het podium. Met een drummer en een virtuoze gitarist speelde hij muziek die als rock noch jazz te catalogeren viel, maar wel uitdaagde en prikkelde met hitsige grooves en verrassende interacties.

Etnomusicoloog Sergej Starostin, afwisselend bedrijvig op klarinet en een soort schalmei, fungeerde als speciale gast en riep met zijn woordeloze zang eeuwenoude volkstradities op. Meer folkinvloeden hoorden we bij de dames van Iva Nova (HHH), die hun traditionals te lijf gingen met een punkattitude, en bij accordeoniste Evelyn Petrova (HHHH), een geestesgenote van Iva Bittova die haar instrument soms als een heel orkest liet klinken. In haar soloset bracht ze werk uit haar cd Year's Cycle, waarop ze plattelandsgebruiken associeert met de jaargetijden. Petrova is een geboren actrice die in haar liedjes tegenstrijdige emoties en kibbelende personages vertolkt. De achteloze manier waarop ze heen en weer zwalkte tussen wellust en tristesse, frivoliteit en weemoed liet het publiek niet onberoerd. Later gaf de artieste ook nog een duoconcert met violist Bert Van Laethem van Olla Vogala (HHH), het resultaat van een compositieopdracht van Vooruit. Het werd een fraaie dialoog, met nummers die nu eens verwezen naar de commedia dell'arte, dan weer naar de poëzie van William Butler Yeats, maar altijd een duidelijk narratief karakter hadden.

Componist-violist Alexeï Aigui (HHH) wordt vaak de Russische Michael Nyman genoemd, al doet die vergelijking hem onrecht aan. Minimalisme is slechts één van de vele ingrediënten uit zijn muziek. Met zijn Ensemble 4'33'', dat academische instrumenten combineert met een ritmesectie uit de rock, nam hij ook al werk van Zappa en Jimi Hendrix onder handen. In Gent begeleidde het zevenkoppige gezelschap Dom na troubnoj, een stille film van Boris Barnet uit 1928: een harmonieuze versmelting van klank en beeld.

Een andere hedendaagse componist is Vladimir Martynov. Voor zijn Night in Galicia (HHH), gebaseerd op een gedicht van de futurist Velimir Khelebnikov, bediende hij zich van de geheimtaal van Siberische sjamanen. Voor het programmaluik 'Unorthodox Chants' werd dat werk integraal uitgevoerd door het Pokrovskikoor en strijkersensemble Opus Posth. Het werd een intrigerende belevenis die aangaf dat traditie en avant-garde dichter bij elkaar staan dan je zou vermoeden. Progress: hopelijk voor herhaling vatbaar.

WAAR EN WANNEER Vooruit, Gent, donderdag 1 tot en met zaterdag 3 december.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234