Zondag 26/01/2020

Fenomenale filmtempel

Begin er maar eens aan: een interessant filmverhaal vertellen over een instelling waar zo'n 75.000 films bewaard worden. Canvas-regisseur Tom Theunis en redactrice Sarah De Bisschop, de makers van de boeiende docu Cinematek, zochten en vonden de sleutel: diversiteit.

Vorige week werd in Dockland op Canvas een documentaire over Robbe De Hert uitgezonden. Morgen volgt in dezelfde rubriek een docu over het Koninklijk Belgisch Filmarchief, een wat stoffige benaming die enkele jaren geleden omgedoopt werd tot het meer trendy klinkende Cinematek. Beide programma's worden gepresenteerd onder de noemer Belfilm. En nu maar hopen dat er nog een aantal uitzendingen zullen volgen.

De titel Belfilm doet meteen denken aan de uitstekende Belpop-reeks. Geen toeval. "Met enkele makers van de Belpop-documentaires hebben we er reeds enkele jaren bij Canvas op aangedrongen om een dergelijke reeks ook te maken over de Belgische filmgeschiedenis. We beschikken dus over een verlanglijstje met cineasten en onderwerpen die we graag willen behandelen", zegt regisseur Tom Theunis.

Censuurstrookjes

Het voorstel om iets te maken over de Cinematek, die onlangs haar 75ste verjaardag vierde, kwam van Canvas zelf en in eerste instantie stond Theunis daar wat weigerachtig tegenover. "Voor mij persoonlijk was het lang geleden dat ik daar nog geweest was. Tijdens mijn studie aan de filmschool RITS ging ik daar allerlei filmklassiekers bekijken. Ik vond dat toen wel heel tof, maar nu dacht ik: 'Daar kan je geen documentaire over maken, over een plaats waar je filmklassiekers kunt zien.' We zijn dat dan toch beginnen uitspitten en door met de mensen van de Cinematek te praten, hebben we ontdekt dat ze eigenlijk een heel diverse collectie hebben. Niet alleen die klassiekers, maar ook familiefilmpjes, documentaires, censuurstrookjes, oorlogsjournaals, het Congo-archief, reclamefilmpjes, enzovoort. Het was vooral die diversiteit die ons intrigeerde."

En zo worden, al meteen in het begin van de documentaire, het nut en de bestaansreden van een filmarchief als dat van Brussel perfect samengevat: een magische plaats waar de geschiedenis van de vorige eeuw kan bekeken worden. Een reusachtig visueel geheugen. "Door al die archiefbeelden die in de Cinematek bewaard blijven, kunnen we vandaag letterlijk zien hoe de dingen vroeger waren: de straten van Brussel, de haven van Antwerpen, maar ook de reclamespots van toen. Als mensen nu reclame zien op televisie, dan zappen ze door. Maar in deze docu is het juist tof om reclamefilmpjes uit de jaren 60 en 70 terug te zien. Bijvoorbeeld dat je als sportman eigenlijk sigaretten van Sprint moest roken. (lacht) Zoiets kan je je nu absoluut niet meer voorstellen." Ook censuurstrookjes vertellen hun eigen verhaal, zoals het wegknippen van scènes van openbare dronkenschap in een film over de Amazone-indianen. Of een iets te expliciete scène uit de originele King Kong-film.

Rioolcinema

De documentaire schetst ook hoe, onder meer dankzij de passie van conservator Jacques Ledoux, een klein land als België nu toch over een fenomenaal filmarchief beschikt dat wereldwijd bewonderd en geprezen wordt. En dat ons ook benijd wordt. Maar een archief bewaart niet alleen het verleden, het maakt het ook zichtbaar. Daarom gingen Theunis en De Bisschop ook op zoek naar wat die immense collectie ooit betekend heeft voor allerlei cineasten, wetenschappers en cinefielen. "Een aantal grote namen bleek meteen bereid om daar over te vertellen", aldus Theunis. "We voelden duidelijk hoe de Cinematek hun passie voor film gestimuleerd heeft." Zo heeft Jaco Van Dormael het over de Cinematek als "une machine à remonter le temps", zag Luc Dardenne er de bevestiging "dat film echt een grote kunst is", benadrukt Michael R. Roskam het belang om "de traditie van je eigen medium te ontdekken" en kan Jan Verheyen het ook appreciëren dat zelfs "de rioolcinema", die hij met zijn Nachten van de Wansmaak in het spotlicht plaatst, in de Cinematek voor het nageslacht bewaard blijft.

Dockland: Belfilm - Cinematek, dinsdag 15 april om 20.40 uur op Canvas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234