Zaterdag 23/01/2021

'Feminisme van Beyoncé is niet mijn stijl'

We should all be Feminists, een essay van de Nigeriaanse schrijfster Chimamanda Ngozi Adichie, had en heeft grote impact - ook dankzij Beyoncé, maar daar is het laatste woord nog niet over gezegd. 'De ongelijkheid van vrouwen is onrechtvaardig. We moeten ons allemaal inzetten om er iets aan te doen.'

Tegen het einde van het Skype-gesprek met Chimamanda Ngozi Adichie toch de stoute schoenen aangetrokken en het B-woord ter sprake gebracht. Beyoncé. De wereldster gebruikte in 2013 in haar nummer Flawless citaten uit Adichie's essay We should all be Feminists (dat net in Nederlandse vertaling is verschenen), misschien wel een van de opmerkelijkste dwarsverbanden in de populaire cultuur van de afgelopen jaren, en wat opvalt in interviews met Adichie sindsdien: geen woord over Beyoncé; slechts glimlachjes en "geen commentaar".

Je lijkt niet graag over Beyoncé te praten.

"Ze is niet mijn favoriete onderwerp. Vooropgesteld: Beyoncé heeft natuurlijk toestemming gevraagd mijn teksten te gebruiken en ik heb 'ja' gezegd. Ik vind haar geweldig en ik weet zeker dat ze de beste bedoelingen heeft. Beyoncé is een beroemdheid van de buitencategorie en met haar nummer heeft zij veel mensen bereikt die anders waarschijnlijk nooit van het woord feminisme hadden gehoord en die al helemaal mijn essay niet zouden kopen.

"Maar ik was geschokt over de hoeveelheid interviewverzoeken die binnenkwamen nadat het nummer was uitgebracht. Echt élke belangrijke krant ter wereld wilde met me praten over Beyoncé. Ik voelde zo'n weerstand, ik dacht: zijn boeken zó onbelangrijk voor jullie? Wat ik ook vreselijk vond, was dat ik overal las: nu kennen mensen haar eindelijk, dankzij Beyoncé, en: ze zal wel dankbaar zijn. Dat vond ik teleurstellend. Ik dacht: ik ben schrijver, dat doe ik al een tijdje, en ik weiger het toneelstukje op te voeren dat nu blijkbaar van me verwacht wordt: 'Dankzij Beyoncé is mijn leven voor altijd veranderd.' Daarom heb ik er weinig over gepraat."

Beyoncé zegt ook feministe te zijn. Wat vind je van haar stijl?

"Het is niet míjn stijl, maar ik vind het wel interessant dat ze sinds een paar jaar stelling neemt in politieke en maatschappelijke kwesties. Ze beeldt een vrouw uit die haar eigen lot bepaalt, haar eigen ding doet, girlpower heeft. Daar ben ik erg door gecharmeerd. Maar het is niet mijn type feminisme, want het is een soort feminisme dat tegelijkertijd nogal veel ruimte geeft aan de noodzakelijkheid van mannen.

"Ik vind mannen geweldig, maar ik vind niet dat vrouwen alles wat ze doen moeten relateren aan mannen: heeft hij me gekwetst, vergeef ik hem, did he put a ring on my finger? Vrouwen zijn zo geconditioneerd om alles op mannen te betrekken. Als je vrouwen bij elkaar zet, gaat het gesprek uiteindelijk over mannen. Als je mannen bij elkaar zet, gaat het niet over vrouwen, die praten over hun eigen shit. Wij zouden 20 procent van onze tijd aan mannen moeten besteden, want dat is best leuk, maar verder moeten wij het óók over onze eigen shit hebben."

Het essay waar Beyoncé uit samplede was in eerste instantie een toespraak die Adichie in 2012 hield in de bekende reeks TED-talks. De speech, waarin de meermalen bekroonde schrijfster een geestig en goed beargumenteerd pleidooi hield voor de gelijkheid van de seksen, werd een megasucces (meer dan 3 miljoen keer bekeken op YouTube), mede dus dankzij de bemoeienis van Beyoncé Knowles-Carter.

Heb je een verklaring voor de populariteit van je essay/toespraak?

"Nee, ik ben nog steeds verbijsterd. Na mijn toespraak kreeg ik een staande ovatie. Ik dacht: echt? Weten jullie het zeker? Ik hoop natuurlijk dat ik woorden heb gevonden voor iets wat veel mensen al dachten. En ik hoop dat ik het woord feminisme misschien wat minder problematisch heb gemaakt."

Waarom moeten we allemaal feminist zijn?

"Het is voor mij moeilijk te begrijpen dat mensen zich géén feminist willen noemen. Voor mij gaat feminisme over rechtvaardigheid, en de ongelijkheid van vrouwen overal ter wereld is, uitzonderingen daargelaten, onrechtvaardig. We zouden ons allemaal moeten inzetten om een einde te maken aan die oneerlijkheid.

"Want uiteindelijk is mijn doel natuurlijk wel de hele fucking wereld te veranderen."

Veranderden je opvattingen over feminisme toen je van Nigeria naar de Verenigde Staten verhuisde om te studeren?

"Mijn opvattingen zijn niet veranderd, maar ik leerde wel nieuwe dingen. Ik ontdekte dat vrouwen in Amerika niet zo'n hevige druk voelen om te trouwen als vrouwen in Nigeria. Het idee dat een vrouw die serieus genomen wil worden niet te veel aandacht aan haar verschijning mag besteden, is dan weer typisch westers.

"Wat mij intrigeert, is hoe naar de seksualiteit van vrouwen wordt gekeken. Het extreemst is het in moslimlanden, daar mag de seksualiteit van vrouwen niet bestaan. Maar in de Verenigde Staten, ontdekte ik, is het ook heel ingewikkeld. Hier mag een vrouw wel sexy zijn, maar niet seksueel. Ik heb in de winkel soms echt moeite een jurk te vinden die niet heel kort is, dat ik denk: hoef ik misschien elke dag een minirok te dragen? Maar tegelijkertijd worden vrouwen keihard veroordeeld om het feit dat ze seksuele wezens zijn.

"Dat valt me vooral op bij vrouwelijke beroemdheden. Toen de computer van actrice Jennifer Lawrence gehackt was en er naaktfoto's van haar online verschenen, was ik geschokt over hoe veroordelend daarover werd geschreven.

"Toch was ik misschien nog meer geschokt door haar eigen reactie, waarin ze omzichtig uitlegde dat de foto's genomen waren voor een vriendje met wie ze in een lange, serieuze relatie zat. Vreselijk! Ze is een volwassen vrouw en hoeft aan niemand uit te leggen waarom ze naaktfoto's heeft van zichzelf. Maar zij vond het blijkbaar belangrijk om de wereld vertellen: ik ben geen slet. Want als je een seksuele vrouw bent, ben je een slet."

In Zweden kregen alle 16-jarigen een exemplaar van je essay uitgereikt.

"Die arme Zweden! Die kinderen rollen vast met hun ogen, van: o god, wat moeten we nu weer lezen? Hoewel, ik heb ook een paar heel lieve brieven teruggekregen. Ik hoop dat mijn boodschap overkomt dat feminisme niet alleen een kwestie voor vrouwen is. Mannen moeten ook meedoen, anders verandert er niets."

In je essay gebruik je veel persoonlijke en grappige anekdotes. Is humor belangrijk als je een feministische boodschap hebt?

"Humor kan helpen om bij mensen een voet tussen de deur te krijgen, zodat ze luisteren. Maar humor is niet altijd nodig. Je kunt niet verwachten dat mensen die in een ondergeschikte positie zitten grappen daarover begrijpen en accepteren. Dus, ja, ik lach, en ik probeer geestig te zijn, maar als ik het over ongelijkheid heb, ben ik bloedserieus."

De suggestie dat dat andere grote emancipatiedebat dat in de Verenigde Staten zo heftig wordt gevoerd, Black Lives Matter, baat zou hebben bij wat meer humor, wijst Adichie zeer resoluut van de hand. Ze is nog niet bekomen van de beelden uit Charlotte, waar in september opnieuw een zwarte man werd doodgeschoten door een politieagent.

"Er is geen ruimte voor humor in de rassenkwestie in Amerika. Terwijl ik huilend naar die beelden keek, dacht ik: dit is echt intens moreel verkeerd. Waarom gaan niet alle witte mensen in dit land de straat op om te zeggen: 'Wat hier gebeurt, is zo vreselijk fout.'

"Ik ben bang, voor mezelf, en voor de mensen van wie ik houd. Ik heb een neef in Connecticut, hij is 24 en rijdt in een Mercedes. Ik bel hem steeds om te zeggen: 'Als ze je aanhouden, alsjeblieft, doe alles wat ze zeggen, en blijf kalm, ook als ze je oneerbiedig behandelen.' Want bij de politie heerst een institutionele angst voor zwart-zijn, en deze mensen zijn tot alles in staat. Ik ben in Amerika komen wonen omdat ik houd van de ruimte die ik in dit land krijg om te leven. Maar de rassenkwestie maakt me intens verdrietig. Die is zo problematisch, ik ben echt emotioneel uitgeput van alle gebeurtenissen."

Overweeg je weleens Amerika te verlaten en terug te gaan naar Nigeria?

"Ik voel me bevoorrecht dat ik heen en weer kan reizen tussen die twee landen. Nigeria is mijn thuis, maar Amerika net zo goed. Mijn dochter is elf maanden oud en is al zes keer heen en weer gevlogen. Dus, nee, ik denk niet aan vertrekken, maar ik vraag me soms wel af of ik mijn kind in Amerika wil opvoeden. Ik wil haar niet laten opgroeien met het idee dat ze zwart is.

"Ik weet dat dat raar klinkt, maar dat is wat gaat gebeuren als ze in de VS naar school gaat. Dan gaat ze haar ras als haar belangrijkste identiteit zien, en dat wil ik niet. In Amerika word je voortdurend geconfronteerd met je huidskleur, en zwart-zijn is hier zo negatief, dat wil ik haar besparen. Mijn dochter is nog klein natuurlijk, maar ik denk daar wel over na."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234