Vrijdag 20/05/2022

Felle zon en kille schaduw

Hoera! Vakantie! Nog even en u zit op het terras van uw Toscaanse zomerhuis, terwijl het zoetjes aan begint te schemeren en het gesjirp van de krekels het geruzie van de VLD-politici in de naburige villa overstemt. Traantjes van condens glijden langs de binnenkant van uw glas koele Verdicchio. En u prijst zich gelukkig, want u bent zo verstandig geweest een boek mee te brengen dat bij de omgeving past. Door Bart Holsters

Geen kauwgom, maar stevige kost voor de geest: geestelijke oefeningen, als het ware

Leonardo Sciascia's Todo Modo bijvoorbeeld, keurig (her)uitgegeven door Serena Libri. De anonieme hoofdpersoon, een succesvolle kunstschilder, belandt min of meer bij toeval in een afgelegen hermitage/luxehotel dat een bont gezelschap van prominenten - een kardinaal, een handvol bisschoppen, een minister en geassorteerde politici, magistraten en industriëlen - heeft opgezocht voor een retraite. In theorie zijn ze er samengekomen om "geestelijke oefeningen" te doen, in werkelijkheid om schimmige zaakjes te bespreken en zich buiten het gezichtsveld van de wettelijke echtgenote met de maîtresse te kunnen uitleven.

De organisator van het gebeuren is Don Gaetano, een geheimzinnige priester die zelfs een kardinaal het zwijgen kan opleggen en die - pikant detail - identiek dezelfde bril draagt als de duivel op een renaissance-schilderij in de crypte van de hermitage. De kunstschilder krijgt van Don Gaetano de toestemming om de "geestelijke oefeningen" bij te wonen. Dat valt een beetje tegen - tot een geheimzinnige moordenaar de notabelen één voor één een kopje kleiner maakt.

Moorden en complotten op een kabaal van machthebbers in een afgelegen oord, compleet met bisschoppen, een kardinaal én een crypte? Een mysterieuze priester? De bril van de duivel? Ruiken we daar Dan Brown? Integendeel. Todo modo (lang geleden door Elio Petri verfilmd met Marcello Mastroianni en Gian Maria Volonte in de hoofdrollen) laat zich naar keuze lezen als een profetie over de politieke toekomst van de Italiaanse christen-democratie - toen het boek in 1974 verscheen, stond de etterbuil al op springen - of als een metafysische bespiegeling over godsdienst, goed en kwaad (en doet in dat opzicht bevreemdend denken aan Graham Greenes Doctor Fisher of Geneva, ook een aanrader). Geen kauwgom dus, maar stevige kost voor de geest - geestelijke oefeningen, als het ware. Geniet ervan en geef het later aan uw buren, zij kunnen het misschien gebruiken.

Leonardo Sciascia

Todo modo

Todo modo, Vertaald door Jenny Tuin, Serena Libri, Amsterdam, 156 p., 16,75 euro.

Een interessant verhaal, een vleugje maatschappijkritiek en de sfeer van de Serenissima

De nieuwe Donna Leon biedt 224 bladzijden puur Venetiaans genoegen. Vertrouwelijke zaken, nummer veertien in de reeks met Commissario Guido Brunetti in de hoofdrol, is klassieke Leon. Met andere woorden, geen thriller om jachtig te verslinden maar om langzaam te degusteren. Een interessant verhaal, geloofwaardige personages, een vleugje maatschappijkritiek en, als achtergrond de sfeer van de Serenissima, de stad die deze Amerikaanse schrijfster in haar privé-domein veranderd heeft.

De plot van Vertrouwelijke zaken gaat rustig zijn gangetje: op een ijzige avond, kort voor Kerstmis, wordt op een Venetiaans plein een jong zwarte doodgeschoten - een van de in Italië en Spanje alomtegenwoordige Senegalezen die namaakhandtassen van chique merken verkopen. De Venetianen noemen ze 'vu cumprá' ('u kopen?'), omdat ze de voorbijgangers met die woorden aanspreken.

De professionele manier waarop de aanslag is gepleegd, zet commissaris Brunetti aan het denken. Wanneer het dossier hem uit handen wordt genomen en het duidelijk wordt dat hogere machten een en ander in de doofpot willen stoppen, is Brunetti's argwaan helemaal gewekt en zet hij zijn onderzoek koppig voort. De moord op de Senegalese handtassenman blijkt verband te houden met een smokkel in bloeddiamanten (vandaar de Engelse titel Blood from a Stone) met vertakkingen tot in de hoogste kringen. Zal Brunetti - niet voor het eerst - het loodje moeten leggen tegen de duistere machten die achter de schermen aan de touwtjes trekken?

Sommige lezers ergeren zich aan Leons neiging om in haar boeken sociale of politieke problemen aan te kaarten, maar ze drijft de politieke correctheid nooit te ver. Guido Brunetti is een integere, beschaafde politieman die elke keer weer tot de grenzen van zijn mogelijkheden gaat, maar nooit tegen windmolens vecht - dat maakt hem zowel sympathiek als realistisch.

Als tegengewicht voor het onrecht, de corruptie en de stompzinnigheid waarmee hij wordt geconfronteerd, heeft de commissaris zijn gezin: echtgenote Paola, een linkserige universiteitsdocente die paradoxaal genoeg niets liever doet dan kokkerellen voor haar echtgenoot en de twee kinderen, Chiara en Raffi, pubers die zoals Suske en Wiske in veertien boeken geen dag ouder zijn geworden. Het gezin is voor Brunetti een wijkplaats maar ook een klankbord voor zijn politieproblemen - wat deze keer uit de hand dreigt te lopen wanneer dochter Chiara terloops opmerkt dat pappa zich niet druk moet maken, want het "toch maar een neger" is die ze hebben vermoord. Daar wordt nog een hartig woordje over gesproken, maar maak u geen zorgen: het komt allemaal goed.

Donna Leon zal de wereld niet veranderen, maar ze blijft het toch een beetje proberen. Dat is al heel wat - en misschien verklaart het waarom haar boeken altijd boeien.

Donna Leon

Vertrouwelijke zaken

Blood from a Stone, Vertaald door Renée Milders Dowden, De Boekerij, Amsterdam, 224 p., 15,50 euro.

Todde lapt de regels van het genre aan zijn laars en vertelt zijn verhaal zoals hij dat wil

Met spijt in het hart nemen we afscheid van het wondermooie Venetië en zetten we koers naar het al even betoverende Sardinië. Onze gids? Giorgio Todde, een aanminnige Sardijnse oogchirurg die in zijn vrije uren uiterst genietbare boeken schrijft. Twee jaar geleden publiceerde uitgeverij Cargo De som der zielen, nu is het de beurt aan Gebalsemd lichaam, opnieuw een gepolijst werkje om stilletjes van te proeven.

De hoofdpersoon van beide boeken, die zich afspelen in de tweede helft van de negentiende eeuw, is een wat excentrieke Sardijnse dokter, Effisio Marini. Marini is geobsedeerd door de dood of beter, door de drang om hem te overwinnen. Hij heeft een procédé ontwikkeld waarmee hij lijken kan verstenen, zodat ze perfect gebalsemd de eeuwigheid kunnen trotseren.

In De som der zielen was Effisio Marini al een beroemdheid op Sardinië en een gereputeerde wetenschappelijke autoriteit, maar in Gebalsemd lichaam gaat Todde terug in de tijd en heeft de dokter zijn techniek nog maar net ontwikkeld. Hij mag ze voor het eerst gebruiken om ene Giovanni Laconi te balsemen, een welgestelde advocaat die aan de haven is vermoord. Marini, een man met een meer dan gezonde nieuwsgierigheid, wordt langs die omweg bij het onderzoek betrokken. Wanneer ook de echtgenote van de advocaat het loodje legt, arresteert de politie tegen beter weten in een louche koopman. Marini laat zich niet misleiden en komt duistere familiegeheimen op het spoor.

Ja, zo gaat dat daar op Sardinië. Maar vergis u niet, want Gebalsemd lichaam is allesbehalve een doordeweekse puzzelaar. Todde, die net als zijn held gefascineerd is door de dood, lapt de regels van het genre aan zijn laars en vertelt zijn verhaal zoals hij dat wil, in een lyrische, heel persoonlijke en vaak gewild raadselachtige stijl. Het is even wennen, maar als u erin meegaat, is het genieten.

Sardinië wordt hier een bijna magisch eiland in het scherpe wit en zwart van felle zon en kille schaduw. Het stadje waar het verhaal zich afspeelt is een wereld op zich, afgesneden van het vasteland en de beschaving. En de personages die Todde beschrijft lijken soms uit een sprookje te komen, zoals Michela Laconi, de stokoude moeder van het slachtoffer, die zich in leven houdt met water uit haar eigen put en met courgettes. Ze heeft haar eigen manier om de dood te overwinnen: "voor haar is eten een alchemistisch proces van evenwicht tussen het water dat ze druppelsgewijs, als een distelvink, drinkt en dat wat ze afscheidt. Zo doet ze het ook met voedsel, elke dag hetzelfde, in dezelfde hoeveelheid. Zodoende is ze er zeker van dat ze, verscholen in haar huis, de eeuwigheid verslaat..."

Giorgio Todde

Gebalsemd lichaam

Paura e carne, Vertaald door Mieke Geuzebroek & Pietha de Voogd, Cargo, Amsterdam, 206 p., 17,90 euro.

De ideale vakantiethriller, met een slimme plot, lekker eten en de nodige subtiele humor

Daar moeten ze niet mee aankomen bij Commissaris Montalbano, de alweer sympathieke held van Andrea Camilleri. De Siciliaanse commissaris is een levensgenieter die zijn prioriteiten kent en het speurwerk met graagte onderbreekt om een stevige maaltijd te nuttigen. In het begin van Het geduld van de spin, Camilleri's jongste, valt dat echter behoorlijk tegen. Montalbano heeft namelijk op de laatste bladzijden van Het ronden van de boei, zijn vorige avontuur, een kogel in de hartstreek gekregen. Nu ligt hij in het ziekenhuis bij te komen, want zijn leven heeft aan een zijden draadje gehangen (Camilleri was naar eigen zeggen van plan geweest zijn held te laten doodgaan, maar kon het niet over zijn hart krijgen).

Geen nood, de commissaris is snel weer ter been en kan aan het volgende onderzoek beginnen: Susanna, een modelstudente, is ontvoerd en de daders eisen een waanzinnig hoog losgeld, heel goed wetend dat haar ouders het nooit zullen kunnen betalen. Wat zit daar achter? Haat, gekonkel en intriges, want dit is Sicilië.

Het geduld van de spin is de ideale vakantiethriller, met een vlot verhaal, een slimme plot, lekker eten en de nodige subtiele humor. Camilleri kan bovendien ondanks zijn hoge leeftijd - hij is de tachtig ruim gepasseerd - nog altijd scherp uit de hoek komen. Wanneer Montalbano in het ziekenhuis van dokter Strazzera hoort dat een politicus hem zal komen feliciteren, is hij niet echt in de wolken: "Godallemachtig! Dat ontbrak er nog maar aan! Zijne excellentie Gianfranco Petrotto, tegenwoordig staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, maar vroeger veroordeeld wegens corruptie en ook nog een keer wegens afpersing, en een derde keer was het verjaard. Een ex-communist, ex-socialist, en nu triomfantelijk verkozen in de meerderheidspartij. 'Kunt u me geen prik geven zodat ik een uurtje of drie bewusteloos blijf?', smeekt hij Strazzera."

Andrea Camilleri

Het geduld van de spin

La pazienza del ragno, Vertaald door Willy Hemelrijk, Serena Libri, Amsterdam, 298 p., 16,50 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234