Woensdag 01/12/2021

Feestelijk fin-de-millénaire

Natasha Gerson. 'De Zielen van Midgard'

Joris Gerits

De ondertitel van De Zielen van Midgard, de tweede roman van Natasha Gerson (°1969), luidt: Une histoire de fin-de-millénaire. Alweer een verhaal over verdwijning en verval zou je dus kunnen denken - tot blijkt dat het grote relativeringsvermogen, de innige bekommering van de personages om elkaar en de droge humor, die schril afsteekt tegen het sérieux waarmee doorgaans het einde der tijden verkondigd wordt, van dit boek een intrigerend geval van dystopie maken die gaandeweg omgezet wordt in utopie.

Geert Lernout heeft in zijn bespreking van Stephen Jay Goulds Questioning the Millennium (Café des Arts van 23.10.97) nauwkeurig uitgelegd waarom de wereld had moeten vergaan op die 23ste oktober om twaalf uur 's middags. Natasha Gerson van haar kant citeert in De Zielen van Midgard de volgende profetie uit een van de zeven boeken die Rudiger Wichbold Arnzer tussen 1877 en 1921 geschreven zou hebben ('zou', want men treft Arnzer niet in enige encyclopedie aan): "Negentienhonderddrieënveertig jaar na het Verscheiden van onze Lieve Heer, anno 1997 van onze jaartelling, zal het Grote Verval uitmonden in het Begin van het Grote Gebeuren." Het gezin Elderbach, dat vier kinderen heeft en een zeer traumatische herinnering aan het gestorven Liefste Kind, woont geïsoleerd op een boerderij in Drenthe, waar ze Arnzers leer heel strikt volgt. Vader Jacob Elderbach heeft de geciteerde passus altijd geïnterpreteerd als de aankondiging van het einde van de wereld in 1997.

De romanwereld van Natasha Gerson is echter groter dan de boerderij Midgard, gelegen aan het Hesselter Bree. Er is ook de Pijp in Amsterdam, waar Nadine Saks haar dochter Joëlle krijgt op een ogenblik dat de vader al lang uit het zicht is verdwenen. Ze vult haar uitkering zwart wat aan met praten, hijgen en kreunen op een 06-lijn, totdat een inval van de belastinginspectie daar een einde aan maakt. Er zijn de Ethiopiërs Solomon Yitbarek en Mati Issayas, die in de Bijlmer wonen en net niet geramd zijn door de verongelukte El Al-Boeing. Solomon trekt veel op met Gerard Hinfelaar, een milieuactivist, "de Eco-James Bond van de Bijlmer". Hinfelaar staat op het punt achter de ware toedracht van de Bijlmerramp te komen - in het vliegtuig zou afgewerkt uranium gezeten hebben, bepaald een profetisch inzicht, zoals deze week is gebleken - en hij wordt daarom op het trottoir door een auto het coma ingereden.

Een heel andere wereld vertegenwoordigen Vincent de Keyser, bijgenaamd de Bedenker, een blitse dj die, constant onder de peppillen en de drugs, van de ene houseparty naar de andere door Europa banjert, en Nadines overgrootmoeder Lisl Thelmann en haar dienstbode juffrouw Fitz. Zij becommentariëren in hun Nederlandse Duits de evolutie in de maatschappij, altijd even alert, want de Krieg kan elk ogenblik opnieuw uitbreken.

De belevenissen van deze vijf groepen personages verknoopt de schrijfster met groot verteltalent met elkaar tot er een patroon van bevrijding zichtbaar wordt. Wanneer hun vader op het erf van Midgard dodelijk getroffen wordt door een blok groen ijs, dat losgekomen moet zijn uit de urinecontainer van een vliegtuig, krijgen de overige Elderbachs de kans onder het juk van Arnzers leer uit te komen. Een kernpunt daarvan is dat al wat mensenhanden aanraken en al wat uit een mens voortkomt driemaal gebruikt moeten worden. Met dat zeer intensieve recyclen waren zijn volgelingen zo in de weer dat ze geen tijd hadden voor welke zonde ook. Na de dood van patriarch Jacob zullen de kinderen en hun moeder hun vindingrijkheid gebruiken om formeel binnen de leer te blijven en toch aan te sluiten bij de moderne maatschappij.

Ze worden daarin flink geholpen door Vincent, de Bedenker, die zijn leven als house-dj zo artificieel en zo leeg geworden vindt dat hij het over een heel andere boeg wil gooien. Hij weet zich met een list in Midgard binnen te werken om er de opengevallen plaats van goeroe in te nemen, met die nuance dat hij met de hulp van de Elderbachs het Arnzerisme wil herschrijven, metamorfoseren voor het welzijn van de wereld. Daarin wordt hij gesteund door Nadine, die zich met haar dochtertje Joëlle al eerder op de boerderij heeft aangediend, zogenaamd als volgelinge, maar eigenlijk om er de oudste broer aan de haak te slaan en zo stabiliteit te geven aan haar leven van bijstandsmoeder.

Door de zorgvuldige regie van Natasha Gerson belanden ook Solomon en Mati op Midgard en leveren zij, door de bouw van een windmolen die voor elektriciteit zal zorgen, hun bijdrage aan het Grote Gebeuren. De boerderij die tijdens het leven van Jacob Elderbach een dichte kluis was, wordt een open commune. Bevrijd van velerlei druk krijgen de bewoners van Midgard en hun gasten hun ziel terug.

Maar de buitenwereld kijkt argwanend toe. In een epiloog transcribeert Gerson de vragen die op 7 augustus 1997 door een verontrust lid van de Tweede Kamer gesteld zijn aan de minister van Binnenlandse Zaken, naar aanleiding van geruchten dat de Hesseltse sekte zou emigreren naar Tigre in Ethiopië.

In deze roman krijgen reële problemen binnen een complexe wereld gestalte in personages die ieder hun eigen taal spreken: het Drents van de Elderbachs, de Engels-Nederlandse mengtaal van Solomon en Mati, het verduitste Nederlands van overoma, de swingende modieuze taal van Vincent, de poëtische taal van de Geesten, die bij Gerson zo vanzelfsprekend aan het woord komen als in de traditie van de Zuid-Amerikaanse romans. De Zielen van Midgard is verder met grote gedrevenheid geschreven en met wat Leon de Winter een sterk verlossingspathos zou noemen; ook met een groot, maar geenszins blind geloof in de toekomst van de multiculturele samenleving. In dat perspectief wordt het fin-de-millénaire nog een feest.

Natasha Gerson, De Zielen van Midgard, Van Gennep, Amsterdam, 311 p., 698 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234