Dinsdag 15/06/2021

Feest voor het oog

Karel Dierickx is 73 en heeft zijn hele leven geschilderd. Toch geniet deze éminence grise van de Belgische schilderkunst maar een beperkte bekendheid - geheel ten onrechte. In de Brusselse galerie Roberto Polo toont hij vitaal werk dat zindert van kleur. Laat Dierickx nu eindelijk maar eens doorbreken.

Gentenaar Karel Dierickx, geboren in 1940, behoort tot een generatie schilders die het op een bepaald moment erg moeilijk heeft gehad. In de jaren zeventig en tachtig van vorige eeuw ging de schilderkunst door een diep dal. Kunstenaars als Fred Bervoets, Jan Vanriet en Karel Dierickx bleven wel schilderen, maar nogal wat musea en curatoren hadden er geen oog meer voor. "We zijn in de jaren zeventig en tachtig weggehoond", zei Jan Vanriet daarover in 2008 in De Morgen. "We kregen te horen dat we niet aansloten bij de actueelste kunsttendensen, wat dat dan ook mocht betekenen. Daar zijn schilders aan ten onder gegaan. Als je niet beschikte over veerkracht en de sympathie van verzamelaars kon je het wel vergeten."

In die moeilijke jaren leerde Karel Dierickx de Duitse galeriehouder Heiner Hachmeister kennen. Dankzij diens galerie in Münster zit nu veel werk van Dierickx in Duitse collecties en musea.

Hoewel Karel Dierickx in België is blijven tentoonstellen - onlangs nog in het Raveelmuseum en in de expo Sint-Janvan Jan Hoet in Gent (2012) - is hij in ons land nog altijd een geheimtip, maar daar zou nu wel eens verandering in kunnen komen. Dierickx werd opgemerkt door de immer bedrijvige Roberto Polo, die inmiddels een indrukwekkende reeks kunstenaars in zijn Brusselse galerie heeft getoond. Schilders als Jan Vanriet, Jan De Vliegher, Mil Ceulemans en Marc Maet, en fotograaf Bert Danckaert. Exposities met Karin Hanssen, Michaël de Kok en Werner Mannaers volgen.

Voor Karel Dierickx lijkt het een wedergeboorte in België. Wat hij in tekeningen, sculpturen en schilderijen op de drie niveaus van de galerie toont, is indrukwekkend. Dierickx noemt zichzelf - niet zonder ironie - een ouderwetse schilder: daarmee verwijst hij ongetwijfeld naar zijn 'eeuwige' motieven als landschap, marine, stilleven en, soms, zelfportret. Het gaat er natuurlijk om wat hij met die thema's doet.

De naam van Morandi valt wel eens, omdat Karel Dierickx ook van het stilleven houdt, of de naam van Fautrier omdat Dierickx ook de materieschilderkunst beoefent. Maar verder gaat de vergelijking niet op. Dichter Roland Jooris omschrijft de werkwijze van zijn goede vriend Karel Dierickx terecht als 'boetserend schilderen'. Dierickx schildert soms met zijn vingers, alsof hij verf wil kneden en driedimensionaal vormgeven. Zo worden zijn schilderijen kleurige, veelkantige sculpturen waar het licht in talloos veel reflecties op valt.

Die aanpak brengt ons bij beeldhouwers zoals Medardo Rosso, Rik Wouters en Alberto Giacometti, die hun sculpturen ook kneedden en werk vol licht en dynamiek maakten. Bij Medardo Rosso kwam daar nog eens bij dat zijn beelden geboren lijken te worden uit gips en brons. Ook dat gebeurt bij Dierickx, maar hij doet het met verf. Uit een wirwar van forse borsteltrekken en een samenspel van flitsen, golven en samenklonteringen van kleuren wordt bij Dierickx een tafereel geboren. In den beginne was de verf en uit de chaos ontstaat een zweem van herkenbare vormen. Verf wordtenkele vruchten, kleur verdicht zich tot een horizon of een lichtvlek op zee. Soms is het een wemeling van vormen, soms hoopt kleur zich op in een hoek van het doek. Zijn doeken zijn constant in beweging, eeuwig in wording. Dat is het paradoxale van de schilderkunst van Karel Dierickx.

Nabeelden

Dierickx schildert niet naar foto's, films of andere documenten. Hij is geen conceptueel schilder zoals Tuymans en geen verhalend schilder zoals Borremans. Dierickx schildert uit het hoofd: het zijn nabeelden van wat hij ooit gezien en ervaren heeft. Herinneringen aan een zee en de branding, aan zon die door de mist breekt, aan een gezicht, en aan fruit op een tafel. Een van zijn schilderijen heet niet toevallig 'Memory'. Herinneringen zijn vaak vaag. Het is pas door lang te denken - en, in het geval van de toeschouwer, door aandachtig te kijken - dat er enige scherpte ontstaat. Toch blijven de herinneringen, en dus ook de taferelen, meestal ongrijpbaar.

Dierickx schildert waar zijn hand hem brengt. En dat is een meesterlijke hand, die niet bang is voor het witte doek. Net als in de grote landschappen van James Ensor lijkt het licht in de schilderijen van Dierickx te zitten. De wirwar van heldere kleuren doet ook denken aan het late werk van Monet en zijn variaties op de waterlelies. Maar Monet wou de zichtbare werkelijkheid uitbeelden, terwijl Dierickx zich een lyrisch expressionist noemt. Misschien kunnen we Dierickx een 'impressionist van de geest' noemen.

In de Roberto Polo Gallery hangen zijn schilderijen in dunne blankhouten lijsten, alsof ze telkens in een open doos zitten - als cadeaus. Ga ze ontdekken, ze zijn een feest voor het oog.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234