Vrijdag 27/01/2023

Fear & Loathing in Iowa

De Iowa State Fair is een kruising tussen een landbouwsalon, de Sinksenfoor en een buitenmaatse pensenkermis. Meer dan een miljoen mensen dagen hier op voor het tiendaagse evenement. In de stallen op het uitgestrekte festivalterrein aan de rand van de staatshoofdstad Des Moines zijn koeien, paarden, varkens en andere prijsbeesten te bewonderen. De beroemdste attractie is een koe van boter.

Aan de toegangspoort staat een cowboy met paard. Antieke tractoren ratelen door de lanen, die zijn afgezoomd met honderden eetkraampjes. Je kunt hotdogs, hamburgers en frieten krijgen, maar ook avontuurlijker kost. Dingen die je in principe niet kunt frituren, worden hier in het vet gegooid en verkocht op een stokje. Chocolade. IJsjes. Macaroni met kaassaus. En ook weer: boter. De thermometer staat op 30 graden Celsius. Het is eten en zweten.

Eens om de vier jaar is Iowa ook het epicentrum van de Amerikaanse politiek, bij de eerste presidentiële voorverkiezing. Die vindt begin volgend jaar plaats. Nu al hangt er op de State Fair elektriciteit in de lucht.

In de nabijgelegen universiteitsstad Ames vindt morgen de traditionele 'straw poll' plaats, een schoonheidswedstrijd waar de Republikeinse presidentskandidaten zich aan de kiezers mogen presenteren. Wie daar wint, mag al dromen van de kans om zittend president Barack Obama te onttronen. Wie verliest, mag het Witte Huis zo goed als zeker op zijn buik schrijven. Aan de straw poll gaat een minicampagne vooraf, en ook op de State Fair proberen de politici zich van hun beste kant te laten zien. De koeien zijn dus niet de enige prijsbeesten.

SODOM EN GOMORRAH

Iowa is een ministaatje met 3 miljoen inwoners. Toch is het niet onredelijk dat het zo'n belangrijke rol speelt op het Amerikaanse politieke toneel, vindt Steve King, de Republikeinse congresman uit het westen van de staat. "De presidentskandidaten lopen hier rond en schudden handjes", zegt King. "Ze serveren limonade en bakken koteletten. Je kunt ze gadeslaan op en naast het podium, zien hoe ze met mensen omgaan, hoe authentiek ze zijn. Hier meet je wiens organisatie het best op poten staat, wie het meeste doorzettingsvermogen heeft. Dat is allemaal zeer waardevol."

King staat te wachten op de toespraak van Michele Bachmann, congresvrouw uit het naburige Minnesota en net als hijzelf een grote figuur van de Tea Party.

Politici spreken hier op de zogenaamde 'soap box'. In de praktijk is die zeepkist een klein podium dat is afgezet met strobalen. Geen inspanning wordt geschuwd om de kandidaat-presidenten zo volks mogelijk voor te stellen. Zo komt het dat Mitt Romney, de ex-gouverneur van Massachusetts, wiens persoonlijk vermogen geschat wordt op 250 miljoen dollar, even verderop inderdaad koteletten staat te bakken.

Honderden wachten op Michele Bachmann. Ze is een half uur te laat. Niemand gaat weg. Een uur eerder sprak hier Newt Gingrich, voormalig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden en de man die in de jaren negentig samen met zijn aartsvijand Bill Clinton Washington domineerde. Hij lokte een fractie van het aantal toeschouwers dat op Bachmann stond te wachten.

Nancy Morgan (58), een winkelbediende uit Des Moines, weet nog niet op wie ze gaat stemmen. Dat een Republikein volgend jaar president moet worden, staat wel vast, zegt ze. "Já, ik ben kwaad. Ik ben het beu om te betalen voor mensen die in de bijstand zitten. Ik kan het niet aanzien dat al die luiaards niet werken en steeds baby's maken."

Veel mensen hebben zich uitgedost met Amerikaanse vlaggen, adelaars, namen van militaire eenheden en andere patriottische symbolen op hun kleren. "You don't deserve what I have earned", staat op een T-shirt. Jij mag niet hebben wat ik heb verdiend.

Bachmann daagt eindelijk op. Gezeten in een golfkarretje en geëscorteerd door een haag medewerkers en bodyguards baant ze zich door de menigte een weg naar de soap box. Sprekers krijgen twintig minuten. Bachmann gebruikt daar welgeteld 2 minuten en 35 seconden van. Meer dan een reeks gerepeteerde applauslijnen is het niet. "Dit is waar Barack Obama begonnen is, dit is waar hij aan zijn einde zal komen", stelt Bachmann. Dan is ze weg.

"Dat was een tegenvaller", vindt Rick Titus, een rijzige Vietnamveteraan met een lange, grijze baard. Hij komt uit Clarion, een uurtje ten noorden van Des Moines, en draagt een button van de libertaire Republikeinse congresman Ron Paul, die dit jaar voor de derde keer presidentskandidaat is. Obama vindt hij een communist en een fascist. "Hij probeert dit land te vernietigen. Hoe? Door iedere staat te verplichten het homohuwelijk te legaliseren. Hoe kunnen twee mannen nu kinderen krijgen? Zo komt er toch geen volgende generatie?"

Obama heeft zich overigens nooit achter het homohuwelijk geschaard. Ron Paul zelf vindt dat holebi's mogen trouwen, maar dat de bevoegdheid om dat toe te laten niet aan Washington toekomt maar aan de staten.

"Heb je wel eens van Sodom en Gomorrah gehoord?", gaat Titus door. "En van Adama, Zeboïm en Bela, de vijf andere zondige steden die God vernietigde met vuur en zwavel, omdat de homoseksualiteit er hoogtij vierde? Ik kan je meenemen naar de Dode Zee, waar ze lagen. Daar kun je nog steeds miljoenen zwavelbolletjes van de grond rapen. Het homohuwelijk is het ergste wat er kan gebeuren, want in de Bijbel staat dat de Laatste Dagen zullen zijn zoals Sodom en Gomorrah."

BANG voor DE TEA PARTY

Eindtijd of niet, de volgende dag vindt zoals in elk jaar voorafgaand aan verkiezingen (tenzij er een uittredende Republikeinse president is) de fameuze straw poll plaats op de campus van de Iowa State University in Ames. Formeel gezien is het niet meer dan een niet-bindende peiling. Praktisch is het de politieke versie van de State Fair.

Rondom de 14.000 plaatsen grote basketbalarena van de universiteit, waar de stemming plaatsvindt, hebben de kandidaten tenten met airco opgesteld, waar ze honderden aanhangers tegelijkertijd kunnen vergasten op gratis eten en drinken. Voor de kinderen zijn er springkastelen. Overal spelen bandjes country en klassieke rock, de sound van conservatief, blank Amerika. In de arena brengen de kandidaten hun ultieme argumenten in stelling. De boodschap is bij zowat iedereen dezelfde: lagere belastingen, een kleinere overheid, weg met het homohuwelijk en weg met abortus.

Een week geleden zijn de VS aan een economische catastrofe ontsnapt, nadat Washington er op het allerlaatste nippertje in geslaagd was het Amerikaanse schuldplafond - de limiet op de staatsschuld - op te trekken en zo een betalingscrisis af te wenden.

Zowat alle kandidaten zijn het er echter over eens dat het een slecht idee was het schuldplafond te verhogen. Tegen alle economen in blijft Michele Bachmann erbij dat het geen kwaad had gekund als de VS tijdelijk gestopt waren met het afbetalen van schulden. Op het voorafgaande debat hadden alle acht deelnemers hun hand opgestoken toen gevraagd werd wie een begrotingsdeal zou weigeren die één dollar belastingverhoging zou bevatten voor elke tien dollar besparingen.

Dat dus niet alleen tegen de Democraten in, maar ook tegen veteranen van Republikeinse regeringen uit het verleden. Dat wil zeggen: mensen als Martin Feldstein, economisch adviseur van president Ronald Reagan, en Henry Paulson, minister van Financiën onder George W. Bush, die in de Amerikaanse pers te kennen gaven dat hogere belastingen wel degelijk nodig zijn.

Dat er op het straw poll-podium onredelijke taal te horen is, daar willen de aanwezige militanten echter niet van horen. Voor de tent van Michele Bachmann, waar het een uur aanschuiven is om binnen te kunnen, staat Tom Morris (46), Tea Partylid uit Minneapolis. "Michele heeft cojones aan haar lijf", vindt hij. "Ze heeft principes, ze is een vechter."

Verderop komt Heidi Tigges (51) uit Dubuque, aan de oostkant van Iowa, uit de arena gestapt. Zij heeft net op ex-senator Rick Santorum gestemd. "We moeten Obama kwijt", bezweert ze. "Waarom? Goh, waar moet ik beginnen? Als verpleegster zeg ik: Obamacare (de nieuwe ziektewet, red.). Dat is het afschuwelijkste wat er is. Ik zweer het bij God: dat is gebaseerd op Hitler. Wat ze zeggen, is: als je oud, ziek of gehandicapt bent, vergeet het dan maar. Dan krijg je geen zorgen meer."

Het is de beruchte, door Sarah Palin gelanceerde mythe van de 'death panels', die opgang maakte in de zomer van 2009 toen Washington over de ziektewet debatteerde. Dat men zulke doodscommissie in het leven zou roepen, is sindsdien keer op keer ontkracht. Daar wil Heidi echter niet van weten: "Ze liegen, wist je dat niet?"

Dezelfde dag verschenen er peilingen die aangeven dat de populariteit van de Republikeins partij en de Tea Party sinds de net vermeden schuldencrisis een flinke duik heeft genomen. Maar daar gelooft hier geen mens in. "Die peilingen zijn gemanipuleerd", zegt Tom Morris. "Omdat ze bang zijn voor ons. De Tea Party jaagt hen de stuipen op het lijf."

Op het spreekgestoelte stelt Rick Santorum ondertussen dat er zonder God geen vrijheid kan bestaan in de VS. "Waarom denkt u dat de president Obamacare door de strot van het Amerikaanse publiek geramd heeft?", vraagt hij "Omdat hij zijn klauwen in iedereen wil slaan. Hij wil dat u afhankelijk bent van de overheid. En als hij u te pakken krijgt, is uw vrijheid verloren. Kijk naar wat er aan de gang is in Groot-Brittannië en Griekenland. Dat is zielig. Die mensen zijn compleet afhankelijk geworden. Maar dat verrast mij niet, omdat zij niet naar hier gekomen zijn. Úw voorvaderen hebben dat gedaan, omdat ze vrijheid verkozen boven veiligheid."

ZUIVERE LIJN

Het onderscheid tussen de Tea Party, christelijk rechts en de Republikeinse partij is op de straw poll in Iowa nauwelijks te merken. Dat is geen toeval. Nieuw onderzoek van de gerenommeerde Harvard-socioloog Robert Putnam en zijn collega van de Notre Dame-universiteit in Indiana David Campbell toont aan dat er inderdaad nauwelijks een verschil is.

De mythe over de Tea Party is dat ze ontstond uit individuele Amerikanen die zich zorgen maakten over de economische crisis, de belastingdruk en de staatsschuld. Niet waar, schrijven Putnam en Campbell. Wie nu lid is van de Tea Party was vroeger zogoed als zeker ook al Republikein. Tea Partysympathisanten zijn in overweldigende meerderheid blank en hebben geen hoge pet op van immigranten en zwarten. Ze zijn ook lang niet alleen bezorgd over de economie. Tea Partyleden plaatsen een verbod op abortus hoog op hun prioriteitenlijstje en willen 'diepreligieuze' politici verkozen zien.

"Mensen die opdagen voor de straw poll en Republikeinse voorverkiezingen staan positief tegenover de Tea Party en religieus rechts", zegt Campbell. "De publieke Tea Partykopstukken hebben het vooral over de economie, maar voor de achterban is dat niet zo. Die is op ethisch vlak conservatiever dan de typische Republikeinse kiezer."

Feit is dat de Tea Party vandaag de plak zwaait in de Republikeinse partij. Ze was de drijvende kracht achter de onverzettelijke houding waarmee de Republikeinen in de debatten over het schuldplafond met een betalingscrisis dreigden als er geen massale besparingen kwamen. In de voorbije twee jaar heeft ze aangetoond dat ze genoeg mensen kan mobiliseren om Republikeinse mandatarissen die zich niet aan de zuivere lijn houden te onttronen. Een typevoorbeeld is ex-senator Bob Bennett uit Utah. Hij was een van de conservatiefste leden van de Amerikaanse Senaat, maar werd bij voorverkiezingen vorig jaar gewipt omdat hij niet conservatief genoeg was.

Republikeinse kandidaten weten dan ook waar ze zich aan te houden hebben. Vandaar dat van huis uit meer gematigde kandidaten als Mitt Romney en Tim Pawlenty, de ex-gouverneur van Minnesota, in Ames bijvoorbeeld tijdelijk vergaten dat ze vroeger voorstander waren van emissieruil om de klimaatverandering tegen te gaan.

Dat is allemaal riskant voor de Republikeinen, zegt David Campbell. De Tea Party dwingt de partij zo ver naar rechts dat ze het bij de verkiezingen volgend jaar moeilijk kan krijgen om in de smaak te vallen bij de - vaak partijloze - centrumkiezers die Amerikaanse presidentsverkiezingen beslissen. "Als ik de Republikeinen zou adviseren, dan zou ik hen zeggen dat ze goed moeten oppassen met de Tea Party", zegt hij. "Die lui brengen je heel wat energie en passie, maar ze zijn ook extreem en onpopulair."

Die bekommernis schijnt in Iowa niet door te wegen. De winnaar van de straw poll is Michele Bachmann, op de voet gevolgd door Ron Paul. Tim Pawlenty wordt derde op afstand en maakt de dag daarop bekend dat hij zijn campagne beëindigt.

BUSH OP STEROÏDEN

Dat Bachmann de straw poll won, was op basis van de peilingen niet onverwacht. Ze gaf meer dan 6.000 stemkaartjes van 30 dollar weg. Dat kostte haar dus minstens 180.000 dollar, goed voor de 4.823 winnende stemmen.

Dat iemand als Michele Bachmann een serieus evenement als de straw poll van Iowa wint, zegt heel wat over de staat van de Republikeinse partij vandaag. In 2008 nomineerden de Republikeinen John McCain, een man die van compromisbereidheid zijn handelsmerk maakte. Tot 2008 gold George W. Bush als de baarlijke rechtse duivel voor links Amerika, maar hij voerde in 2000 wel campagne als een gematigde 'compassionate conservative'. "De huidige lichting is inderdaad aanzienlijk rechtser dan Bush", zegt David Campbell.

Over Bush gesproken: Bachmann werd meteen al in de schaduw gesteld door een man die volgens velen een George W. Bush op steroïden is: gouverneur van Texas Rick Perry, die zijn kandidatuur officieel maakte terwijl in Iowa gestemd werd. Dat overigens tot ongenoegen van velen in Iowa. "Je kandidatuur aankondigen midden in de straw poll, dat is misschien subtiel genoeg in Texas, maar niet hier", mopperde Steve King.

Dat Perry dat zou doen, was overigens al dagen bekend. Na het debat dat aan de straw poll voorafging, trok zijn mannetje in de 'spin room', waar woordvoerders van de kandidaten vlak na afloop hun bazen aanprijzen aan journalisten, even veel belangstelling als die van de grote favorieten Bachmann, Pawlenty en Ron Paul. Het was zelfs niet eens echt Perry's eigen mannetje (de gouverneur nam niet deel aan het debat), maar een politieke consultant die werkt voor Americans for Rick Perry, een groep van aanhangers die geld inzamelt voor Perry maar formeel helemaal los staat van zijn campagne.

De consultant, Bob Schuman, een verzorgde man met in een feilloze scheiding gekamd, zilvergrijs haar (het archetype van een Amerikaanse legerkolonel in een Hollywoodfilm) was het niet eens met de stelling dat Perry een Bush op steroïden is. "Er zit een wereld van verschil tussen die twee mannen. Ze hebben een verschillende kijk op het leven, ze zijn heel anders opgegroeid. Perry is een selfmade man. Hij heeft zich opgewerkt van rancher tot gouverneur. Is het goed of slecht dat mensen vinden dat hij op Bush lijkt? Dat moeten andere mensen maar beslissen.

In de dagen die volgden, deed Perry echter hard zijn best om zelfs Bush in de schaduw te stellen qua branie, en dat niet alleen omdat bekend raakte dat hij jogt met een vuurwapen in zijn short. Perry is overigens niet aan zijn proefstuk toe: in 2009 dreigde hij er nog mee dat Texas zich van de VS zou afscheiden uit onvrede met Obama's beleid.

In de dagen die volgen op de straw poll beschuldigt Perry Ben Bernanke, de voorzitter van de Federal Reserve, van hoogverraad, een misdaad die in de VS strafbaar is met de dood. Hij zegt dat de klimaatverandering boerenbedrog is, verzonnen door wetenschappers die hengelen naar subsidies. Dat de evolutieleer maar één theorie is en dat er in Texas ook creationisme onderwezen wordt op school. Hij insinueert dat Barack Obama niet van Amerika houdt en dat hij als opperbevelhebber sowieso niet gerespecteerd wordt door de militairen.

Of Perry met dat soort gespierde taal de Republikeinse nominatie in de wacht kan slepen, zal de komende maanden duidelijk worden. Vooralsnog lijkt het hem echter geen windeieren te leggen. In de nieuwste peilingen heeft hij de kop genomen, met een straat voorsprong op Mitt Romney en Michele Bachmann, die na haar moment de gloire in Iowa alweer naar de derde plaats is gezakt.

Als geen ander is hij de stem van de ultraconservatieve Republikeinse onderbuik, die op zoek is naar de hengst met de grootste cojones. Best mogelijk dat Perry die rol gaat vervullen, wat niet slecht zou zijn voor een man van wie bekend is dat zijn eigen schoonvader zijn vasectomie uitvoerde.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234