Zaterdag 16/01/2021

Fauvisten blijven fauvisten, zelfs in zwart-wit

Blijven de fauvisten fauvisten wanneer men hen canvas en expressieve kleuren ontneemt en hen op papier in zwart-wit laat werken? Een (niet helemaal) bevestigend antwoord is te vinden in de tentoonstelling Le Fauvisme en noir et blanc in Villeneuve d'Ascq

Villeneuve d'Ascq / Van onze verslaggeefster ter plaatse

Nica Broucke

De tentoonstelling opent met gravures van illustere voorgangers als Emile Bernard, Paul Gaugain, Aristide Maillol en Edward Munch. Kunstenaars waar de fauvisten (we spreken van 1905) een deel van de mosterd haalden, zij het met weglating van elke decoratieve 'ballast'. Munchs lithografie Madonna (1895) toont een prachtig en verbazend visionair portret van de (hedendaagse) pop- en filmster.

Het is opmerkelijk dat de fauvistische kunstenaars aan de slag gingen met traditionele prenttechnieken (gravures op hout, op metaal of steen) en dat op het ogenblik dat nieuwe (foto)mechanische reproductieprocédés in volle opgang waren. De meeste gravures werden in zeer beperkte oplage gemaakt - zonder tussenkomst van een drukker - en waren bedoeld voor de entourage van de kunstenaars zelf, wat hen de vrijheid gaf om naar hartelust te experimenteren en allerlei technieken uit te proberen. Het kleurencontrast en de ruwe contouren die zo kenmerkend zijn voor de fauvistische schilderkunst, werden vertaald naar het papier door te spelen met de tegenstelling van zwarte inkt en wit papier, door het gebruik van 'reliëfdruktechnieken' en door het schematiseren en uitpuren van de figuren op het (meestal Japanse) papier. De werken stralen daardoor primitiviteit en ruwheid uit: niet de esthetiek van de harmonie maar de dramatiek van contrasten is belangrijk.

Ook qua iconografie borduurden de fauves voort op het concept van primitiviteit. De houtsnede Au Bordel (1906) van Maurice de Vlaminck - het beeld van de affiche van de tentoonstelling - is een allegorie op de vrije liefde. Het back to nature-ideeëngoed werd onder meer ontleend aan Zola en (de net in het Frans vertaalde) Nietzsche. Maar ook, en vooral, aan Paul Gaugain. Dat geldt in grote mate voor de Vlamincks vriend (de mare gaat dat de twee elkaar bij een treinongeval ontmoetten, later deelden ze samen een atelier) en fauve pur sang André Derain. Derain zocht inspiratie bij Afrikaanse maskers en stak zijn bewondering voor Gaugain niet weg. Zijn Nus (een schare robuuste, naakte vrouwenfiguren) uit 1906 vertoont sterke gelijkenissen met de Maori-scènes van Gaugain, van wie hij ook het friesformaat overnam.

De fauvistische schilderijen hebben meestal een landschap als onderwerp. Deze landschappen treft men op de Port de Coullioure van Matisse na, bijna niet meer aan op papier - althans niet in de tentoonstelling. De gravures hebben vaak de terugkeer naar de natuur als thema. Altijd een goed excuus om veel naakte vrouwen - veelal in ruwe en zwar(t)e belijningen - af te beelden. Een iconografie die de fauvisten deelden met de Duitse expressionisten van Die Brücke. Henri Matisse is daarbij een buitenbeentje. Op de tentoonstelling hangen een reeks lithografieën die de kunstenaar in 1906 maakte van het vrouwelijk naakt. Deze litho's munten uit door hun lichte en soepele lijnen en geven duidelijk de richting aan waarin de kunstenaar later zal evolueren.

Nogal wat kunstenaars gingen een vruchtbare dialoog aan met schrijvers. In Villeneuve d'Ascq zijn mooie voorbeelden te zien van de xylografieën die André Derain in 1906 maakte voor L'Enchanteur pourrisant, het eerste boek van Guilaume Apollinaire. In 1911 maakte Raoul Dufy de illustraties bij Apollinaires Le Bestiare ou cortège d'Orphée. Ook Picasso werd daarvoor aangezocht; zijn nochtans zeer geslaagde studies (Le Poussin en L'Aigle) verschenen nooit in boekvorm, maar zijn wel in de tentoonstelling te zien.

Het niveau tussen de kunstenaars mag dan al verschillen, Het Fauvisme in zwart-wit werpt een nieuw licht op deze kunststroming en op een nog niet zo bekende kunsttechniek. Er werd veel aandacht besteed aan het educatieve aspect: de historische context en de diverse reproductietechnieken worden in aparte zalen uit de doeken gedaan. Elke zondag richt het Musée rondleidingen in voor gezinnen met kinderen. De 'kleine wilden' kunnen aan de slag in een atelier om er te experimenteren met graveertechnieken. De permanente collectie van het Museé d'Art Moderne met sterk werk van onder meer Picasso, Braque en Modigliani, plus de mooie situering (het museum ligt in een beeldenpark) maken de rit naar Rijsel - amper een half uurtje rijden van Gent - absoluut de moeite.

Le Fauvisme en Noir en Blanc. De Gaugain à Vlaminck, l'estampe des fauves et son environnement. Tot 5 mei in het Musée d'Art Moderne Lille Métropole in Villeneuve d'Ascq (afrit 5). Info: 33-3-20/19.68.68 of .69 (rondleidingen).

Niet de esthetiek van de harmonie maar de dramatiek van contrasten is belangrijk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234