Zondag 20/09/2020

Fantasie als tegengif voor verlies

Ze noemen elkaar zielsverwanten, de barones en de grande dame van het theater: Eva Bal en Chris Lomme. “We hebben niet veel nodig om elkaar te begrijpen.” Toch hebben ze twee totaal verschillende theaterwegen gevolgd. Eva Bal is met Kopergietery (voordien Speelteater) al vele jaren de inspirator van een eigen theaternest. Met haar improvisatietheater ligt ze aan de basis van het moderne jeugdtoneel in Vlaanderen en daarbuiten. Chris Lomme verliet jaren geleden het veilige onderkomen van de KVS om een bohemienleven als freelance actrice te leiden en heeft een grote voorliefde voor teksttheater. Het verdriet aan de overkant is pas haar tweede jeugdproductie. “We hebben elk een andere stroom gevolgd, maar des te rijker is het wanneer die stromen samenvloeien.”

Vieve weduwe

Ze kennen elkaar al jaren, van elkaar te zien op theater- en filmpremières en korte babbels op de recepties achteraf. Zo ging het ook twee jaar geleden: ‘Hallo Eva’, ‘hallo Chris’, tot Chris tegen Eva zei: ‘Zeg, ik zou graag eens samenwerken en een voorstelling voor kinderen maken’. En toen was er Het verdriet aan de overkant.Bal lacht. “Zo simpel is het niet. Theater is voor mij een vorm van kennismaken en geraakt worden, en dat voltrekt zich niet een-twee-drie. We hebben maandenlang met elkaar afgesproken, veel koffie gedronken en vooral uren gepraat. Het was op een van die momenten dat Chris iets zei wat me trof: ‘Ik zou mezelf zo graag eens willen zien zoals ik helemaal ben’. Chris wordt vaak getypecast als de grande dame met de grote hoeden of de stilzwijgende moeder op de achtergrond, maar ik zag in haar ook een kwajongensachtigheid en boosheid die ik wou tonen.”Het verdriet aan de overkant verhaalt over een oude weduwe (vertolkt door Lomme). Geen larmoyante eenzame figuur, wel een vief wezen die haar eigen wereld creëert op basis van de geluiden en muziek die ze al dan niet hoort. Ze woont in oud appartement dat weldra gesloopt zal worden maar ze weigert er weg te gaan. Tegenover haar woont een meisje met een aantal krassen op haar ziel (rol van de jonge Nederlandse actrice Karlijn Sonderen). Hoe jong zij ook nog is, het lijkt alsof haar fantasie nog nooit is aangesproken. Via de oude vrouw ontdekt ze de kracht van de verbeelding. Verdriet is er aan beide ‘overkanten’, maar fantasie geeft hen levensmoed, zelfs met het nuchtere besef dat hun dromen misschien nooit uitkomen.

Inspirerende kindercoaches

Voor Het verdriet aan de overkant werkte Bal opnieuw op haar traditioneel ontraditionele manier, waarbij een stuk via improvisatie vorm aanneemt. “Het is heus niet zo improvisatorisch van: hup, samen de scène op en we zien wel wat er uitkomt. Er gaat een lange incubatieperiode van inspiratie aan vooraf. Als regisseur schrijf ik vooraf akkoorden uit. Ik heb vrij meteen beelden, muziek en een verhaal in mijn hoofd. Dat is ook de manier waarop ik op de speelvloer werk: alle elementen sturen elkaar van in het begin. “Dat is wat me zo boeit aan het samenwerken met Eva en waarvan ik zelf zo hou: er zijn geen routines”, voegt Lomme eraan toe. “Het ene komt niet voor het andere. Spel, tekst, klank, licht, decor, alles vertelt samen het verhaal en alle elementen zijn even belangrijk.”De filmische muziek van Johan ‘Johnny’ Smet, het decor van Paul De Braeckeleer, het lichtplan van Pink Steenvoorden, de kostuums van Lieve Pynoo en de tekst van de jonge auteur Jan Sobrie ontstonden vanuit eigen inbreng en improvisaties. De laatste weken kwam ook regisseur Yves Thuwis, onlangs geroemd in Duitsland als beste jeugdtheaterregisseur, naast Eva Bal zitten. Bovendien lieten de professionele actrices zich begeleiden door coaches, twee meisjes van tien jaar jong. “Ik had die werkwijze al eerder toegepast bij de voorstelling De jongen die het wist”, vertelt Bal. “De coaches waren aanwezig bij enkele repetities, maakten aantekeningen en onderbraken indien nodig. Ze waren heel detailgericht en technisch precies in hun inspirerende ‘kritiek’. Dat kon zowel gaan over reacties van de personages die ze niet begrepen of ongeloofwaardig vonden als over bijvoorbeeld het decor. Het is dus niet dat we ze pro forma bij deze productie betrekken in de zin van ‘laat die schatjes van kinderen ook maar eens iets zeggen’, we luisteren echt naar hen. Kinderen benoemen essenties, dat voedt en geeft nieuwe ideeën.” Lomme knikt: “Dat vind ik zo leuk aan jeugdtheater: je kunt geen seconde liegen, kinderoren hebben het meteen door wanneer het vals klinkt. Volwassenen ook hoor, maar die reageren daar niet zo onmiddellijk en spontaan op.”

Pijnlijk toeval

Er is weinig leugenachtigs aan Het verdriet aan de overkant, temeer aangezien bij pijnlijk toeval de fictie door de realiteit werd ingehaald. Het verhaal gaat over een oude dame wier man ‘verloren is gegaan’ en toen stierf plots Lommes man, acteur Nand Buyl. “Hoe ga je daarmee om? Chris en ik hebben er lange gesprekken over gevoerd, of we die verhaallijn al dan niet zouden behouden, en uiteindelijk hebben we beslist van wel”, zegt Bal. “Dit is voor mij geen therapie, maar het is fijn Nand altijd bij mij te hebben”, benadrukt Lomme. “Dat gevoel zit ook in de voorstelling, maar zonder sentimentaliteit en melodrama. Het gaat ‘gewoon’ over verlies en iemand verliezen is de gang van de wereld. En de fantasie die de oude vrouw helpt om met haar verdriet om te gaan, die fantasie helpt mij ook. Dat is voor mij het acteren. Spelen is leven, het is geen redding maar wel een manier om verder te gaan.”“Mensen vinder elkaar in verdriet. Ik heb dat zelf ervaren, bij de begrafenis en huldiging van mijn man, hoeveel deugd het doet om te merken dat mensen je verdriet begrijpen en meevoelen met jou.” Bal knikt: “Ook al is verdriet iets hyperindividueels, het feit is: verdriet is verdriet. Leeftijdsloos en aangrijpend. De krassen op de ziel van dat meisje worden in Het verdriet aan de overkant bewust niet te expliciet uitgesproken. Want dat vind ik nog altijd de kracht van theater en zeker ook het belang van interessant jeugdtheater: de suggestie. Die geeft het vermogen om eigen keuzes te maken, te herkennen en zelf aan het denken te slaan.”“Je geeft een suggestie en iedereen heeft het gevoel ‘het gaat over mij’. Daar gaat het over, daarvoor maak je theater”, zegt Bal, die na Het verdriet aan de overkant gevraagd is om samen met Yves Thuwis een nieuwe productie te maken voor een festival in Zürich. Lomme zal dan weer spelen in een nieuwe Waalse film, Elle ne pleure pas, elle chante van Philippe de Pierpont.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234