Dinsdag 07/07/2020

Politiek Frankrijk

Familiebedrijf Le Pen failliet

Beeld RV

Met een zoveelste provocatie tekende Jean-Marie Le Pen, oprichter van het Franse extreem rechtse Front National, zijn eigen politieke doodvonnis. Voorzitter en dochter Marine gaf hem zonder enige aarzeling de genadeslag. Het einde van een tijdperk.

"Je bent zo vroeg vertrokken vanmorgen?" Het is 2 februari 2015, en zoals elke eerste maandag van de maand maken de toplui van het Front National zich op voor het partijbureau. Onder hen Jean-Marie Le Pen, die zijn dochter vlak voor het binnengaan van de vergaderzaal tegen het lijf loopt. "Ja papa, ik had veel dingen te doen", antwoordt Marine. Ze wisselen twee kussen uit en nemen plaats. Marine, als voorzitster, in het midden en Jean-Marie, als erevoorzitter, aan haar linkerzijde.

Vader en dochter Le Pen waren die ochtend in hetzelfde huis wakker geworden. Enkele dagen eerder was het huis van Jean-Marie immers bijna volledig afgebrand door een kortsluiting, en Marine sloot hem maar wat graag in de armen. Tot eind 2014 woonde ze immers zelf nog op het ouderlijke familiedomein in Montretout.

Gedurende al die jaren had ze er met haar vader en haar twee zussen lopen discussiëren over het leven en de politiek, vanop de heuvel van Saint-Cloud genietend van een prachtig zicht op Parijs. Jean-Marie Le Pen stoomde zijn dochters klaar om in zijn voetsporen te treden, en op een dag het Front National, de uiterst rechtse partij die hij in 1972 had gesticht, te leiden.

In 2011 droeg hij de fakkel over aan Marine. Tot op vandaag is het geslacht Le Pen de partij, en omgekeerd. Natuurlijk zijn er Jean-Marie en Marine, maar de tentakels van de familie reiken verder dan de twee meest prominente zitjes van het partijbureau. Louis Aliot, de partner van Marine, is vicevoorzitter. Marines jongste zus Yann is actief binnen de partij als verantwoordelijke voor grote evenementen, en haar dochter Marion Maréchal-Le Pen (25) is de volgende rijzende ster binnen het Front.

De keer te veel

Politieke partij of familiebedrijf, het FN heeft altijd iets van beide gehad. Tot deze week.

In een interview in de nieuwste editie van het extreem rechtse blad Rivarol zei Jean-Marie Le Pen dat hij maarschalk Pétain, leider van collaborerend Frankrijk onder de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog, "nooit had beschouwd als een verrader" en dat "we moeten samenwerken met Rusland om Europa en de blanke wereld te redden". Eerder deze week had hij ook al gesteld dat de gaskamers een detail in de geschiedenisboeken waren, iets wat de 86-jarige Le Pen al meermaals heeft beweerd, en waarvoor hij al veroordeeld werd.

Voor Marine was het de keer te veel. Ze verwierp openlijk de uitspraken van haar vader, en voegde eraan toe dat hij niet zou mogen deelnemen aan de regionale verkiezingen van eind dit jaar. Toen bleek dat Jean-Marie zich daar niet zomaar bij zou neerleggen, kondigde Marine donderdag aan dat ze een disciplinaire procedure zou starten tegen haar vader, om hem te schorsen of zelfs uit de partij te zetten. "Er is sprake van een breuk, ja", zei de FN-voorzitster in Le Figaro. "Niet ik, maar zij is politieke zelfmoord aan het plegen en zichzelf in de voet aan het schieten", antwoordde vader Le Pen gisterochtend op de Franse radio.

Jean-Marie is niet aan zijn proefstuk toe wat negationistische en racistische uitspraken betreft. "Ik doe alles wat me gevraagd wordt, behalve zwijgen", drukt hij journalisten steevast op het hart. "Een vriendelijk Front National, dat interesseert niemand." Ook al gaat wat hij zegt lijnrecht in tegen de partijlijn. De partijlijn die hij zelf veertig jaar lang zo nauwgezet heeft bewaakt.

"Na al die jaren in het middelpunt van de belangstelling kan Jean-Marie Le Pen er niet mee leven dat hij niet langer de eerste viool speelt", verklaart Gilles Ivaldi, politico-loog aan de universiteit van Nice en FN-specialist. "Hij kan het niet verkroppen dat het zijn dochter is die bij de militanten op handen wordt gedragen, en niet meer hijzelf." Après moi le déluge, dan maar.

Een anekdote uit 2012, tijdens de avond van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, spreekt boekdelen. Vader en dochter Le Pen zitten in een evenementenzaal in het zuiden van Parijs te nagelbijten. De eerste uitslagen geven Marine een score van meer dan twintig procent, een stuk meer dan de toen ongeziene 16 procent die Jean-Marie in 2002 haalde. Het gezicht van die laatste slaat lijkbleek uit, en er komt geen woord over zijn lippen.

Daarnaast speelt volgens Ivaldi een strategische overweging. "Voor Jean-Marie moet het FN een dweeppartij blijven, die zich niet aanschurkt tegen de macht en immer radicaal blijft."

Oven

Marine denkt daar anders over. Ze heeft geen zin om haar carrière op te offeren aan de strijd tegen het cordon sanitaire; ze wil besturen. Van bij haar aantreden in 2011 heeft ze daarom voor een minder provocerend discours gekozen. 'La dédiabolisation du FN', noemt ze het, maar die strategie doorzetten is geen evidentie als die duivel maar blijft opduiken. Keer op keer slaat hij dat keurig opgebouwde aura van Salonfähigkeit aan diggelen.

Zo liet Jean-Marie zich in juni vorig jaar uit over een beweging van kunstenaars en artiesten die zich tegen de Europese verkiezingsoverwinning van het FN had uitgesproken: "On fera une fournée la prochaine fois." Wat zo veel betekent als: "Volgende keer verbranden we ze in de oven."

Marine reageerde furieus. Gedurende twee weken communiceerde ze niet met haar vader, en insiders vertelden toen in de Franse pers dat ze eraan dacht om het FN aan haar vader over te laten en zelf een nieuwe beweging te stichten. Op 20 juni, de verjaardag van vader Le Pen, sloten ze opnieuw vrede. Maar lang heeft die wapenstilstand dus niet geduurd. "Voor Marine waren de uitspraken van afgelopen week de ideale gelegenheid om definitief af te rekenen met haar vader", aldus Gilles Ivaldi.

Het is niet de eerste keer dat de verstrengeling tussen de partij en het geslacht Le Pen ervoor zorgt dat een politiek dispuut uitmondt in een familievete. Eigenlijk was het Marie-Caroline, de oudste dochter van Jean-Marie, die voorbestemd was om in de voetsporen van haar vader te treden. Tot 5 december 1998. Toen was Bruno Mégret, Jean-Maries rechterhand, de autocratie van de toenmalige voorzitter beu en overtuigde hij een aantal mensen om een nieuwe politieke beweging te starten die wel allianties wilde sluiten en de handen wilde vuilmaken. Een van hen was Marie-Caroline Le Pen. Het project stierf een stille dood en vijftien jaar later praten vader en dochter nog steeds niet met elkaar.

Marine beseft maar al te goed dat het reactionaire en antisemitische discours van haar vader nog maar weinig rechtse kiezers aanspreekt. Integendeel, het jaagt de meer gematigde FN-stemmers weg die Marine zo nodig heeft om de hegemonie van de traditionele partijen te doorbreken. Ze voelt zich in die strategie gesterkt door de resultaten. Peiling na peiling, verkiezing na verkiezing heeft Marine Le Pen met deze tactiek succes geboekt. Zelfs de recente departementsverkiezingen, waarin de rechtse UMP van Nicolas Sarkozy triomfeerde, maar het FN in de eerste ronde een kwart van de stemmen haalde, waren een succes en luidden de definitieve lokale verankering van de partij in.

Door die electorale successen wordt Marines greep op de partij steeds onwrikbaarder. Voor haar moet het FN één sterk front zijn, in tegenstelling tot de PS en de UMP, waarvan de kopstukken vaker vechtend over straat rollen dan de Marseillaise zingen. Het partijbureau bestaat bijna helemaal uit getrouwen van haar. Exponent van die nieuwe partijlijn - met nadruk op soevereiniteit en een anti-EU-discours, weg van het openlijke racisme - is Florian Philippot. "We moeten toch niet te veel naar links opschuiven", zei Jean-Marie Le Pen onlangs. "En ja, dan denk ik aan Philippot."

Geef vader Le Pen dan maar zijn kleindochter Marion Maréchal-Le Pen, de wissel op de toekomst voor het geslacht Le Pen. Toen ze in 2012 voor het eerst opkwam bij de verkiezingen, uitte tante Marine haar twijfels. "Zullen er dan niet wat te veel Le Pens zijn?" Jean-Marie antwoordde dat het er voor hem gerust nog een paar meer mochten zijn.

Dat het jonge parlementslid zijn conservatieve lijn verdedigt, is er wellicht niet vreemd aan, maar Marion Maréchal-Le Pen is de protegee van opa Le Pen. Tot zijn grote vreugde liet ze overigens eind vorig jaar Philippot in een interne verkiezing ver achter zich. "In mijn tijd zweeg men tijdens zijn eerste jaar in het parlement", aldus Jean-Marie. "Maar Marion heeft onmiddellijk het woord genomen en dat zonder fout gedaan."

Maar zelfs zij valt haar leermeester nu openlijk af. "Ik ben het daar hartgrondig mee oneens en kan dat niet steunen", was haar reactie op de uitspraken van haar grootvader. Het is kenmerkend voor de grens die vader Le Pen in de ogen van veel partijgenoten heeft overschreden. Geen enkel kopstuk sprong voorbije week nog voor hem in de bres. En bij de basis klinkt hetzelfde geluid.

Jordan Bardella is één van de opkomende talenten binnen het Front National. Als 19-jarige staat hij al aan het hoofd van de partij in het arme en dichtbevolkte departement Seine-Saint-Denis, ten noordoosten van Parijs. Traditioneel een socialistisch wingewest, maar bij de departementsverkiezingen van vorige maand scoorde het FN er opvallend goed.

In de kamer van Bardella hangen twee grote foto's. Een van Marine Le Pen en een van haar vader, gehandtekend. "Jean-Marie Le Pen was een moedig en visionair politicus", zegt hij. "Hij heeft als eerste thema's als immigratie en veiligheid op de kaart durven zetten. Maar wat hij nu uitkraamt, is hem niet waardig. Hij kent geen grenzen meer."

Bardella vertelt dat hij na de presidentsverkiezingen van 2012 een partijkaart kocht. Sindsdien staat zijn leven in het teken van het Front National. "Elke dag sta ik in contact met onze militanten. Ze zijn enorm gefrustreerd over Jean-Marie Le Pen. Al hun harde werk op het terrein wordt vernietigd door zijn provocaties."

De jonge politicus vindt dat het tijd is dat de oud-voorzitter zich terugtrekt. "Zijn titel van erevoorzitter zou hij beter inleveren. Aan zijn discours is niets eerbaars meer." Hij twijfelt even over de vraag of hij de gesigneerde foto boven zijn bureau zal laten hangen. "Ik denk van wel. Elke partij heeft zijn geschiedenis, en ik respecteer de strijd die Jean-Marie heeft geleverd."

De man van haar leven

Als je de afgeborstelde Bardella bezig hoort, zou je bijna denken dat het FN voorgoed zijn extreem rechtse gedachtegoed heeft afgeworpen. Volgens journaliste Cécile Alduy, die dit jaar een boek schreef waarin ze de discoursen van vader en dochter Le Pen vergelijkt, is dat allerminst het geval.

"Vader en dochter Le Pen hebben geen ideologisch meningsverschil, maar enkel een puur tactisch en strategisch. Marine heeft het programma van haar vader volledig overgenomen. Het enige verschil is dat hij schreeuwend aan de zijlijn wil blijven staan, terwijl zij wil regeren."

Het ziet ernaar uit dat tactiek en strategie de Le Pens definitief uit elkaar hebben gedreven. En dat dertig jaar nadat Marine en haar vader elkaar voor het eerst publiekelijk in de armen vielen. Pierrette, Marines moeder, had Montretout plots verlaten om in te trekken bij een andere man. Marine verweet haar 'lasterlijke verzinsels', en loofde de 'stoïcijnse en waardige houding' van haar vader. Marine noemde hem toen "de man van mijn leven".

Misschien zal Jean-Marie Le Pen aan die woorden terugdenken als hij komende vrijdag bij het uitvoerend comité van het FN wordt geroepen. Op het hoofdkwartier in Nanterre zal hij deze keer niet meer links van de voorzitster zitten, maar recht tegenover haar. Om van haar te horen dat hij geschorst wordt, of misschien zelfs uit de partij gezet. En uit haar huis. Tu quoque, filia mea.

Illegale partijfinanciering

Marine Le Pen kreeg gisteren nog meer slecht nieuws te horen. Het Franse gerecht verdenkt het Front National ervan op illegale wijze de campagne voor de presidents- en parlementsverkiezingen van 2012 te hebben gefinancierd. Samen met David Rachline en Nicolas Bay, twee partijgenoten, is Le Pen volgens de krant Le Monde voorwerp van een gerechtelijk onderzoek.

Le Pen zou de twee mannen via een bevriend reclamebureau in dienst hebben genomen voor haar campagne, maar het gerecht vermoedt dat het gaat om 'verdoken giften'; bedragen van enkele duizenden euro. Le Pen zou binnenkort worden gehoord. Tegen het Front National lopen nog enkele andere onderzoeken betreffende illegale partijfinanciering. Het zou gaan om honderdduizenden euro's.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234