Dinsdag 07/02/2023

ReportageEngeland

Faith (15) ziet hoe de kliffen waar ze woont langzaam in zee verdwijnen: ‘We kunnen hier nog vijf jaar blijven, zeggen ze’

Faith Day (15) uit Engeland. Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Faith Day (15) uit Engeland.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Terwijl vertegenwoordigers van 190 landen in Egypte onderhandelen over de klimaatcrisis, worden jongeren overal ter wereld nu al geconfronteerd met de gevolgen van extreem weer. De 15-jarige Faith Day uit Engeland ziet hoe de kliffen waarop ze woont in een razend tempo afkalven, mede door de zeespiegelstijging.

Maartje Bakker

Als je vanuit Ulrome de weg naar het strand volgt en je rijdt helemaal door tot aan het einde, dan kom je uit bij het huis van Faith Day (15). Een paar meter verder eindigt de weg in het luchtledige: een gekartelde rand asfalt boven op een afgebroken klif.

Het is een plek waar alles langzaam verdwijnt. Nog geen tien jaar geleden sloeg de zee hier de betonnen zeewering in stukken. Sindsdien bikken de golven steeds opnieuw een stuk land af, meter na meter.

Na een stormachtige nacht was het café van Faiths ‘nana’, grootmoeder, ineens weg. De trap die naar beneden, naar het strand liep: nergens meer te bekennen. De caravans op het naastgelegen stacaravanpark werden net op tijd in veiligheid gebracht, voordat de zee ze zou overrompelen. Zelfs een bunker uit de Tweede Wereldoorlog bleek weerloos tegen de golven.

En terwijl dat alles verdween, kwam Faith Day hiernaartoe. Een meisje met een dromerige stem en lange blonde haren, dat ervan baalt dat er een fotograaf langskomt net op een dag dat ze geen make-up op heeft. Drie jaar geleden nam ze met haar moeder en zus haar intrek in een van de oude kustwachterswoningen, alsof ze een moedige poging wilden doen om de gigantische krachten van de natuur te weerstaan. Nog één stacaravan scheidt hun huis nu van de rand van de kliffen. En ze weten allemaal: het is een kwestie van tijd voordat ook zij hier weer weg moeten.

null Beeld rv
Beeld rv

“Dit was altijd een plek die ik kende van de vakanties”, zegt Faith. “Mijn grootouders woonden hier, vlak bij het strand, en als kind bracht ik er de zomers door.” De rest van het jaar woonde ze in Duitsland, waar haar ouders gestationeerd waren met het Britse leger.

Maar na missies naar Irak en Afghanistan liep haar vader een post­trau­ma­ti­sche stress­stoor­nis (PTSS) op, begon hij te drinken en werd een gevaar voor zijn gezin. Haar moeder besloot met haar dochters te vluchten naar Groot-Brittannië. Eerst woonden ze een tijdje bij Faiths grootouders. Al snel kwam het buurhuis vrij, en dat huren ze nu.

Laatste IJstijd

Drie kronkelende buldogs vullen de kleine woonkamer, waar een enorm televisiescherm het belangrijkste decorstuk vormt. Buiten, op het binnenplaatsje, zijn de bloempotten omgewaaid. Het aanpalende stacaravanpark komt alleen in de zomermaanden tot leven. In de winter hebben de bewoners van het witte huis op de klif slechts gezelschap van de zee, de wind en de kou.

Er zijn momenten dat Faith met een schok beseft hoe instabiel de kust hier is. “Vorig jaar ging ik een keer picknicken boven op de bunker, samen met een vriend”, vertelt ze. “Twee weken later is de bunker met klif en al naar beneden gegleden.” Het strand ziet er inmiddels uit als een grote archeologische vindplaats, maar dan een hedendaagse, vol bakstenen en beton.

Paspoort: Faith Day

Naam: Faith Day

Leeftijd: 15 jaar

Woonplaats: Ulrome, Yorkshire, Verenigd Koninkrijk

Huisgenoten: moeder, zus, stiefvader

School: laatste jaar middelbare school

Werk: barvrouw en serveerster in een pub

Hobby’s: fitness, honden uitlaten

Moment dat klimaatverandering dichtbij komt: haar huis wordt over vijf jaar onbewoonbaar door kusterosie en zeespiegelstijging

Vraag voor de regeringsleiders bij de klimaattop in Egypte: “Hoe kunnen de rijken ervan worden doordrongen dat vooral zij in actie moeten komen tegen klimaatverandering? En wat kunnen de armen doen? Wie rijk is, kan een elektrische auto kopen, maar mensen zoals wij niet. En wie écht arm is, is vooral bezig met hoe hij zijn familie te eten moet geven of zijn huis moet verwarmen. Die heeft geen tijd om na te denken over klimaatverandering.”

Hoewel kusterosie een probleem is dat zich in heel het Verenigd Koninkrijk voordoet, gaat het aan de Engelse oostkust het snelst. Daar zijn de kliffen gemaakt van keileem, een zachte grondsoort die gemakkelijk wegspoelt. Sinds de Noordzee ontstond na de laatste IJstijd, zo’n 9.000 jaar geleden, is de kustlijn al een kilometer of tien opgeschoven in de richting van het land. “Groot-Brittannië wordt steeds iets kleiner”, zegt Faith met een lachje.

Door klimaatverandering gaat dat hele proces nog sneller dan eerst. De zeespiegel stijgt immers, en daardoor reiken de golven hoger als het op de Noordzee begint te stormen en beuken ze met meer kracht op de kliffen in.

‘Hold the line’

Terwijl een land als Nederland geen centimeter land wil prijsgeven aan de zee, is het beleid in het Verenigd Koninkrijk heel anders. Daar is de kust verdeeld in verschillende zones. Alleen bij de grotere dorpen en steden geldt als stelregel ‘hold the line’. Van de andere delen van de kust is het lot bezegeld met drie andere woorden: ‘No active intervention’, geen actieve interventie. Langzaam scheuren er dus stukken van de kliffen af en verdwijnen ze in zee, reep na reep.

Het is een principe waaraan in de Engelse aardrijkskundelessen uitgebreid aandacht wordt besteed. Op het strand bij Hornsea, de plaats waar Faith naar school gaat, zijn op een doordeweekse dinsdag klassen uit Sheffield en uit Londen druk bezig metingen te verrichten aan de afbrokkelende kust. Alsof iedereen ervan doordrongen moet zijn: je kunt hier niet zomaar met een ontspannen gevoel gaan wonen.

Toch zegt Faith niet bang te zijn dat de grond van de ene op de andere dag onder haar voeten zal worden weggeslagen. “Kusterosie gaat langzaam”, zegt ze. “Daar wen je wel aan, als je hier woont. Het is niet zoiets als klimaatverandering: dat is iets groots en oncontroleerbaars, en daardoor is het beangstigend.”

Nee, ze ziet zichzelf niet als een slachtoffer van klimaatverandering. Daarbij denkt ze eerder aan mensen in armere delen van de wereld. “Zij zijn niet degenen die klimaatverandering hebben veroorzaakt, maar ze lijden wel het meest onder de gevolgen”, zegt ze. “De mensen in rijkere landen, uit de steden, met auto’s, zouden niet alleen moeten denken aan zichzelf. Zoals je moet nadenken voordat je iets zegt, om anderen niet onnodig te kwetsen of beschadigen, zo moet je ook nadenken voor je iets doet.”

Isolement

Als jongere heeft ze niet de illusie dat ze zelf iets aan de opwarming kan veranderen. “Ik zie mezelf niet als een soort Greta Thunberg. En trouwens, ik heb een hekel aan haar, door haar passief-agressieve manier van doen. Als ze dingen op een andere manier zou zeggen, vriendelijker, dan zouden mensen beter naar haar luisteren.”

Voor Faith zijn er andere dingen die het leven beheersen. Ze is nog altijd niet gewend aan het strenge beleid van de Engelse scholen, dat zo anders is dan wat ze kende van de legerschool in Duitsland. “Als je te lange nagels hebt of piercings, of witte sokken draagt in plaats van zwarte, dan moet je in isolatie”, vertelt ze verontwaardigd. “Dan zit je een hele dag in een kamer zonder ramen, onder toezicht van een docent, waar je niet mag praten en zelfs de pauze alleen moet doorbrengen.”

Ook thuis is het isolement haar probleem. Ze woont immers ver weg van alles, zonder vriendinnen in de buurt, met TikTok als enige verbinding naar de rest van de wereld.

Ze houdt niet van deze plek. Door de wind, die hier altijd over het land raast, of hij nu aan komt stormen vanuit zee of over de kale velden. De wind, die haar haren in de war blaast. De wind, die maakt dat zelfs een mooie zomerdag koud blijft aanvoelen. “Het enige voordeel is dat we de honden hier kunnen uitlaten op het strand”, zegt ze.

null Beeld rv
Beeld rv

In het leger

Als het aan haar ligt, gaat ze hier zo snel mogelijk weg. “I’m so excited”, zegt ze telkens opnieuw, “ik ben toegelaten tot het leger.” Mecanicien wil ze worden, iemand die tanks maar ook geweren repareert. Net als haar ouders. Ondanks alles. Nog één jaar school en dan heeft ze een vrijbrief om deze plek voorgoed de rug toe te keren. “Het leger is een grote familie”, verklaart ze haar keuze. “Een gemeenschap waarin je kunt worden opgenomen.”

Het maakt haar weinig uit dat de kliffen hier uiteindelijk door de zee zullen worden verzwolgen. Tegen die tijd is zij allang vertrokken. En haar moeder? Onlangs kwamen de lokale autoriteiten haar waarschuwen. Nog vijf jaar te gaan, deelden ze haar mee. Toch maakt ook zij zich geen zorgen. Als ze hier weg moet, huurt ze gewoon een ander huis, of misschien regelt de huiseigenaar een nieuw onderkomen. Of ze betrekt met haar nieuwe vriend een stacaravan, straks, wanneer haar dochters het huis uit zijn.

Stacaravans zijn er overal aan dit deel van de Engelse kust, veel meer dan stenen huizen. De caravanparken zijn grote enclaves van vooral gepensioneerden, die hiernaartoe komen vanuit steden als Leeds en Sheffield, aangetrokken door de weidse vergezichten over zee. En ook: op elke straathoek de vertrouwdheid van een full English breakfast en fish and chips. Het traditionele Britse leven, dat op het punt staat te verdwijnen, in vele opzichten.

Gevaar

Tegelijk kun je de caravanparken zien als een bewijs van het wonderlijke aanpassingsvermogen van de mens. Een caravan kun je immers verplaatsen, mocht het nodig zijn. Bovendien: hoe dichter je bij de kust komt, hoe hoger de leeftijd van de mensen die je er aantreft. “Het is de vraag wie eerder gaat, de klif of ik”, zegt een man, die ook op 91-jarige leeftijd zijn Britse gevoel voor humor nog niet kwijt is. Hij sukkelt in slaap, wachtend op het einde, in de beschutting van zijn huisje.

Buiten, op de weg, staat een waarschuwingsbord. DANGER. Cliffs subject to coastal erosion. DO NOT PROCEED.

En zo is het. Hier kun je niet verder – niet met de auto en niet met het bestaan. Terwijl de ouderen blijven, vertrekken de jongeren, want de toekomst is elders. Zeker als je Faith heet, 15 jaar oud bent en iets van het leven wilt maken.

Kusterosie: het grote plaatje

Kusterosie is een proces dat in Groot-Brittannië al duizenden jaren aan de gang is. “Na de laatste IJstijd, zo’n 9.000 jaar geleden, is de Noordzee ontstaan”, vertelt Gerd Masselink, hoogleraar geomorfologie van de kust aan de Universiteit van Plymouth. “Sindsdien beuken de golven vanuit het noordoosten op de oostkust van Engeland in. Doordat de golven de kust niet loodrecht naderen, wordt het land langzaam uitgesleten.”

Dat gaat met meters per jaar, weet Masselink. Sinds de IJstijd zijn dus al kilometers land in zee verdwenen. Hele Romeinse nederzettingen vonden hun einde in de golven.

Klimaatverandering maakt dat de afkalving van de kust nog sneller gaat dan voorheen. Vooral de stijging van de zeespiegel speelt een rol. Volgens de Met Office, de nationale weerdienst van het Verenigd Koninkrijk, zal de zeespiegel voor de kust van Oost-Engeland in 2100 tussen de 37 en 83 centimeter hoger liggen dan in de periode 1980-2000.

De meteorologische dienst is er nog niet over uit of stormen in de toekomst heviger worden. Maar zelfs als dat niet zo is, zal de verwering van de kust sneller gaan doordat de golven hoger reiken. “Vergelijk het met de Watersnoodramp van 1953, in het Nederlandse Zeeland”, zegt Masselink. “Die was zo rampzalig door de combinatie van een hevige storm én een hoge vloed.” Bij die ramp stierven 1.836 mensen in Nederland, 307 in het Verenigd Koninkrijk, 224 op zee, en 28 in België.

Wat voor de ene een bedreiging is, is voor de ander een zegen, meldt Masselink. “Doordat de kust van Engeland afkalft, wordt de Waddenzee gevoed met slib”, zegt hij. Ook langs de Engelse kust vindt een herverdeling van zand, grind en modder plaats. Terwijl op de ene plek de kust afslijt, groeit ze op de andere aan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234