Zondag 15/12/2019

Fair trade dan toch niet zo fair

Fair trade haalt lokale boeren uit de armoede met eerlijke prijzen. Mooie woorden, maar in de praktijk gaat het vooral om marketing en commercieel succes in het Westen, stelt ontwikkelingseconoom Ndongo Samba Sylla.

Weinig fair en vooral veel trade. Tot die conclusie komt de Senegalese ontwikkelingseconoom Ndongo Samba Sylla na jaren veldonderzoek naar de impact van het fair trade-label. Onder andere organisaties als Max Havelaar en Oxfam brengen bij ons koffie, bananen en cacao met een dergelijk label aan de man.

Sylla bespreekt de resultaten van zijn onderzoek in zijn boek The Fair Trade Scandal: Marketing Poverty to Benefit the Rich. De ontwikkelingseconoom is verbonden aan de linkse denktank Rosa Luxemburg Foundation. "Na het lezen van dit boek zal de volgende kop fair trade-koffie minder goed smaken", schrijft het gezaghebbende tijdschrift The Economist in zijn recensie van 's mans nieuwste werk.

Overproductie

Hoewel producten met een fair trade-kenmerk duurder zijn dan doorsnee-producten, is er geen bewijs dat ze effectief de productiekosten van lokale boeren dekken, stelt Sylla.

Sterker nog, de landen waar de producten in kwestie geconsumeerd worden, halen er het meeste winst uit. Zo berekende Sylla dat van elke dollar die Amerikaanse consumenten aan eerlijke handel besteden, slechts 3 procent meer dan normaal naar het land van herkomst gaat. Conclusie: fair trade sust vooral het geweten van rijke landen, in plaats van ontwikkelingslanden te helpen en de armoede daar tegen te gaan.

Ruerd Ruben, ontwikkelingseconoom aan de Radboud Universiteit Nijmegen, bevestigt Sylla's bevindingen. "Fair trade heeft inderdaad heel weinig veranderd in de keten tussen de lokale boer en de westerse supermarkt. Op zijn best is het effect op het inkomen van lokale boeren erg bescheiden te noemen."

Ruben is ook directeur van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie in Nederland.

Producenten moeten aan erg strenge standaarden voldoen om een fair trade-keurmerk te krijgen van organisaties als Max Havelaar. Die keurorganisaties steken heel veel tijd en energie in het certificeren, stelt Ruben.

Toch is zo'n keurmerk geen garantie op een inkomen voor een boer. Slechts een vierde van de gekeurde boeren vindt effectief de weg naar de markt.

Gekleurde bril

Weliswaar groeit de markt van fair trade-producten (in België met 7,5 procent in 2013), toch neemt die volgens Ruben niet hard toe. Althans niet om de toename aan boeren met een keurmerk te volgen. "Certificaatgevers delen keurmerken uitbundig uit. Best veel mensen hier verdienen namelijk hun inkomen met fair trade."

Daarbovenop komt dat certificaatgevers door een erg westers gekleurde bril kijken, meent bio-econoom Miet Maertens (KU Leuven). "Ze staan niet noodzakelijk stil bij de noden van de boeren zelf. Lokale boeren worden vooral opgeleid om te voldoen aan de vereiste standaarden. Ze leren te weinig hoe ze hun landbouwtechnieken kunnen verbeteren of hun oogst kunnen vergroten."

Niet bepaald goed nieuws voor het imago van fair trade. Toch benadrukken Ruben en Maertens dat deze onderzoeksresultaten ook kansen bieden aan de betrokken organisaties. "Dit is de uitgelezen kans om het huidige model te vernieuwen."

Bij keurmerk Max Havelaar blijven ze alvast in het fair trade-model geloven. "We kunnen genoeg impactstudies voorleggen om te bewijzen dat ons systeem werkt", zegt woordvoerder Karlien Wouters.

Oxfam, dat producten met een fair trade-keurmerk aanbiedt in zijn wereldwinkels, wil naar eigen zeggen in de eerste plaats mensen bewust maken van het onrecht in de wereldhandel. "De diensten van certificeerders worden voortdurend geëvalueerd", zegt de woordvoerster.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234