Donderdag 22/10/2020

Fair plaid

Te groot, te klein of gewoon versleten: Carpet of Life geeft afgedankte kleren een tweede leven als trendy tapijt, handgeknoopt door Saharavrouwen. We namen de proef op de som en stuurden vijftien kilo voormalige mode naar Marokko.

Alsof er een bom is ontploft: midden op de redactievloer ligt een gigantische berg kleren. Vijftien kilo jurken, jassen, pulls en blouses die we met enkele collega's hebben verzameld. Geen van deze stukken zal ooit nog gedragen worden, maar weggooien is zonde. Aan elk stuk kleeft een herinnering. De lievelingsjeans die we tot op de draad hebben versleten, het jurkje waar we nooit meer in zullen passen, het occasionele erfstuk. Gelukkig krijgen ze allemaal een nieuw leven.

Over een uurtje gaan alle kleren in een grote doos op de vrachtwagen naar Marokko. Niet om daar nog verder afgedragen te worden. In afgelegen Saharadorpjes zullen vrouwen er een prachtig tapijt van maken voor onze woonkamer. Regelrechte upcycling dus. En voor de Marokkaanse weefsters een unieke kans op een volwaardig inkomen om hun gezin te onderhouden.

Dagenlang zal de vrachtwagen vol kleren onderweg zijn. Bestemming is M'Hamid El Ghizlane: een plattelandsregio in het zuiden van Marokko die ook wel "de poort naar de woestijn" wordt genoemd. Daar worden de tientallen dozen en zakken vol kleren verdeeld over vrouwen in de buurt.

Wij hebben thuis de kleren al netjes gewassen en doormidden geknipt - een formaliteit voor de douane. Bovendien selecteerden we de kleren op kleur: enkel blauwtinten, wit, grijs, ecru en taupe. Het tapijt moet straks natuurlijk wel bij onze zetel passen. De Marokkaanse vrouwen verknippen alle kleren eerst tot smalle repen. Dit is het basismateriaal voor een traditioneel Boucherouite-tapijt: de Berbervariant van ons voddenkleed.

"Alles wat maar een beetje op textiel lijkt, is bruikbaar voor zo'n tapijt. Jeans, sjaals, sokken, handdoeken, wollen truien, dekbedhoezen, tafelkleden en zelfs panty's. Behalve ondergoed. Daar trekken we de lijn", lacht Marie Molterer, projectmanager van het Carpet of Life-project.

Carpet of Life is een idee van het Amsterdamse bedrijf Butterfly Works. Ze noemen zichzelf een social design studio. "Wij proberen armoede te bestrijden met behulp van design. Onze ontwerpers helpen mensen in ontwikkelingsgebieden om producten te creëren die bij ons verkoopbaar zijn. De liefdadigheid is geen eenrichtingsverkeer. Dit is een volledig gelijkwaardige samenwerking. De lokale bevolking heeft veel inspraak. Zij hebben de ambachtelijke knowhow, wij het ontwerptalent en commercieel inzicht. Via productdesign streven we naar een betere wereld", aldus Hester Ezra, medeoprichtster en art director van Butterfly Works.

Carpet of Life is een van hun jongste projecten. In het afgelopen jaar zijn enkele tientallen tapijten gemaakt. Nu al is hun portfolio een archief van ontroerende verhalen. Een kleine greep: Marcella liet haar dertienjarige dochter een tapijt ontwerpen met de kleren van haar overleden man. Wanda besloot haar trouwjurk, die al 32 jaar in de kast hing, opnieuw ten gelde te maken.

De Amerikaanse Laura keerde na drie jaar Amsterdam huiswaarts, maar haar kledingcollectie was te groot om mee te nemen. Dus liet ze van haar Hollandse herinneringen een tapijt maken. Irene deed na jaren afstand van haar handgemaakte afstudeercollectie van de modeacademie. En Cécile Narinx, de Nederlandse hoofdredactrice van Elle, stuurde onder meer haar allereerste designerstuk - een blauwe gebreide katoenen trui van Versace Classic - naar Marokko.

Molterer: "Al die herinneringen maken zo'n tapijt een bijzonder waardevol product. Niet iets dat je na een paar jaar weggooit. Naast de kledingrecyclage is Carpet of Life dus duurzaam omdat het een product is dat je lang bijhoudt."

Iedereen gelijk

Voor het Carpet of Life-project werkt Butterfly Works samen met de Marokkaanse stichting Taragalte Concept. Zij ijveren voor het behoud van cultureel en ecologisch erfgoed in Zuid-Marokko. Initiator en creatief directeur van Taragalte Concept Ibrahim Sbai: "Deze streek op de rand van de Sahara is ontzettend kwetsbaar. Er heerst grote droogte, de oasen verdwijnen en de woestijn rukt steeds verder op. Maar niet alleen de natuur is in verval. Ook sociaal zijn er grote problemen. De huidige inwoners waren oorspronkelijk nomaden, maar nu leven ze sedentair. Noodgedwongen. Leven in de woestijn is onmogelijk geworden.

"Door het gebrek aan werk in de streek trekken veel mannen naar de stad. Helaas keren de meesten niet terug naar hun dorp. Uit schaamte omdat ze geen job vinden. Of omdat ze met een andere vrouw een nieuw gezin stichten. De vrouwen blijven alleen achter met de kinderen en zonder inkomen. Dankzij Carpet of Life verdienen ze een respectabel inkomen. Alle vrouwen hebben hetzelfde uurloon, ongeacht hun taken of talent. Wie minder aanleg heeft, knipt bijvoorbeeld de stof tot stroken. De oudere vrouwen leren het ambacht aan de jongere, maar er is geen hiërarchie in verloning. Iedereen is gelijk. Een belangrijk signaal.

"Dankzij Carpet of Life blijft de Boucherouite-traditie behouden. Deze tapijten zijn enkel voor eigen gebruik en worden altijd binnenshuis gemaakt. Je vindt ze niet in de winkel. Oorspronkelijk werd het weven doorgegeven van moeder op dochter. Het was een onmisbare vaardigheid voor meisjes die wilden trouwen. Na hun huwelijk konden ze een tapijt maken voor hun nieuwe woonst. Toen we nog leefden als nomaden gebruikten we alles wat we hadden. Afval bestond niet. Van oude kleding maakten we een Boucherouite. Die noodzaak neemt af.

"Bovendien komen ook in dit afgelegen gebied steeds meer winkels. Machinaal gemaakte tapijten zijn zo goedkoop dat velen niet meer aan weven beginnen. Dankzij Carpet for Life kan deze traditie gelukkig toch overleven. Weven is voor de vrouwen een belangrijke vorm van zelfexpressie. Er zijn een aantal patronen die je vaak ziet terugkomen in de tapijten zoals de ruitvorm met middenin een stip, symbool voor een tentenkamp met kampvuur of een kashba met lichtpunt.

"Maar er zijn geen strikte regels. De vrouwen maken ook geen ontwerp op voorhand. Ze hebben wel een idee in hun hoofd, maar ze beslissen gaandeweg hoe het tapijt er precies uit gaat zien. Op basis van intuïtie en ervaring."

Projectmanager Marie Molterer knikt: "Het concept 'design' is hen totaal vreemd. Ze creëren ook op een heel andere manier dan wij. Voor hen is het heel spontaan terwijl wij eerst schetsen, dan prototypes maken en vervolgens uitwerken. Die doelmatigheid kennen zij niet. Wie een Carpet of Life laat maken, kan op voorhand wel een bepaald patroon kiezen. Maar je weet nooit honderd procent zeker hoe het tapijt eruit zal zien. Dat is afhankelijk van de weefster. We willen de vrouwen hun creativiteit niet ontzeggen. Die onvoorspelbaarheid is ook deel van de charme."

Boost voor de regio

Momenteel werken enkele tientallen vrouwen voor Carpet of Life, verspreid over een aantal kleine dorpjes. In M'Hamid, de centrumplaats, is er een lokaal waar verschillende vrouwen samenkomen om te weven. In de omringende dorpjes zijn het meestal familieleden die samen thuis weven. Onze kleren uit België belanden bij een moeder met haar twee dochters in het dorpje Zouhia.

"Weven is echt een sociale aangelegenheid. Aan een weefgetouw zitten meestal twee, drie of vier vrouwen samen te weven. Niet zelden een moeder die haar dochter(s) leert hoe het moet. Weven is hét moment voor een goed gesprek. Het is geen moment stil. Alles passeert de revue. Persoonlijke beslommeringen, maar ook ideeën voor het tapijt. Iedereen doet suggesties over het patroon of de kleur. Een tapijt is echt een groepswerk", legt Marie Molterer uit. "De vrouwen zijn heel nauw betrokken bij hun product. Het is bijna hun kindje. Als het af is, dopen ze het weefgetouw soms met wat water. En als ze een nieuw tapijt beginnen, moeten ze gefocust blijven tot het klaar is. Het een tijd onafgewerkt laten liggen, kan niet. Dat is alsof je niet goed voor je kind zorgt. Het tapijt heeft continu aandacht nodig.

"Aan een middelgroot tapijt werken ze ongeveer twee, drie weken. Het zou misschien in vijf dagen kunnen, maar de vrouwen doen tussendoor ook nog al hun huishoudelijke taken. Alleen tijdens de zomermaanden weven ze niet. De temperatuur kan dan oplopen tot ver boven de veertig graden. Veel te warm om te werken."

Ibrahim Sbai, haar Marokkaanse collega, pikt in: "Deze regio is nog altijd tamelijk conservatief. Het leven van de vrouwen speelt zich grotendeels binnenshuis af. Met Carpet of Life geven we hen de kans om hun dagelijkse huishoudelijke leven te doorbreken. We merken dat de vrouwen dat erg fijn vinden. Zo'n verandering bereik je niet van de ene op de andere dag. Maar de weefsters zijn steeds meer op hun gemak. En onderling worden ze steeds closer met elkaar.

Milde prijzen

"Voordat Carpet of Life echt van start ging, deed ik samen met Butterfly Works verschillende projecten met de vrouwen om te peilen naar hun capaciteiten. Hun potentieel bleek zeer groot. Ze zijn erg intelligent en creatief. Via Carpet of Life kunnen ze daar ook mee naar buiten komen. De vrouwen zijn ontzettend trots, ook omdat hun werk internationaal gewaardeerd wordt. Het project geeft zo een boost aan de hele regio. En dat is precies waar Taragalte Concept op uit is. In de komende jaren willen we het project verder uitbreiden naar andere dorpen en streken. Zo kunnen we voor nog meer vrouwen deuren openen."

Carpet of Life is een project dat functioneert zonder subsidies. Met de prijs van het tapijt worden eerst alle kosten betaald - zoals het transport van en naar Marokko. Wat overblijft, gaat integraal naar de weefsters. De prijzen zijn mild, zeker voor arbeidsintensief handwerk. Een tapijt van 1m30 bij 2m10 - groot genoeg voor een behoorlijke living - kost 545 euro. Erg leuk: je kunt het hele maakproces van je eigen tapijt volgen via Facebook en Pinterest. Je ziet echt de overgang van zomerkleed naar vloerkleed.

Niet enkel modeliefhebbers hebben Carpet of Life ontdekt, ook bedrijven. Het Belgische kindermerk Fred & Ginger liet in één keer maar liefst tien tapijten maken van hun onverkochte stock zoals samples en oude stofrollen. De tapijten liggen als decoratie in de winkels. Eventueel willen ze de tapijten zelfs gaan verkopen.

Butterfly Works is alvast erg enthousiast over de samenwerking. Marie Molterer: "Fred & Ginger geeft de Marokkaanse weefsters volledige vrijheid. Hun doel is dan ook om de Marokkaanse vrouwen te inspireren met hun eigen creatieve en kleurrijke stoffen.

Oorspronkelijk waren Boucherouites veel soberder van kleur - traditionele Marokkaanse kleding is immers vaak wit, zwart of blauw. Maar sinds Carpet of Life werken de vrouwen steeds vaker met kleur. Ze vinden dat fantastisch."

Ruim een maand nadat we onze kleren richting Marokko stuurden, staat er een koerier voor de deur. In zijn handen een groot, zwaar pak, gewikkeld in een blauwe zak: het overblijfsel van vijftien kilo garderobe. Eindelijk, onze lievelingskleren zijn weer thuis.

www.nl.carpetoflife.com

Een tapijt vol herinneringen kleurt voortaan onze woonkamer.

Het weefgetouw wordt klaargemaakt, de stukken stof geknipt. Dankzij Carpet of Life kan de traditie van het weven overleven in deze streek op de rand van de Sahara.

De oudere vrouwen leren het ambacht aan de jongere. Ze maken op voorhand geen ontwerp, gaandeweg beslissen ze hoe het tapijt eruit zal zien.

Ons tapijt begint stilaan vorm te krijgen. Een middelgroot tapijt maken duurt ongeveer twee, drie weken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234