Maandag 14/06/2021

Facelift voor het rijhuis

Een stad vol oude rijhuizen die aan steeds exuberantere prijzen verkocht worden, dat ziet architectenduo Graux & Baeyens niet als een probleem, maar als een kans. Zo getuigen ze in Upgrade, een nieuw boek van Gestalten dat geslaagde renovaties in de kijker zet. Een voorpublicatie.

Het is sowieso intrigerend, en vaak gaat er heel wat schoonheid in schuil. We hebben het over verwaarloosd industrieel erfgoed, zoals je dat vaak ziet in Noord-Europese havensteden zoals Gent, met zijn lege pakhuizen en verlaten dokken. Hoewel we bij die verlaten plekken vaak meteen aan industrieel en sociaal verval denken, blijkt er zich niet zelden het tegenovergestelde af te spelen. Terwijl het stadscentrum van Gent bekendstaat om zijn historisch en middeleeuws karakter, heeft de rest van de stad innovatie en groei omarmd.

Gent groeit dan ook aan een razendsnel tempo. Zoals in vele Europese steden liep het historisch centrum in de jaren 70 en 80 leeg. In de jaren 90 keerde de trend, en tegen de tijd dat het nieuwe millennium aanbrak, was de populatie in de stadskern aan het boomen. Maar Gent staat vol rijhuizen van twee, drie of vier verdiepingen. Door de toenemende vraag naar huisvesting, stijgen de woningprijzen - in het bijzonder die van rijhuizen, populair bij jonge koppels en kleine gezinnen - elk jaar. Basile Graux, medeoprichter van Graux & Baeyens, ziet daarin zowel een uitdaging als een kans. "Een groot deel van het budget gaat naar de aankoop van de eigendom, waardoor eigenaars alleen nog kunnen renoveren."

De essentie

Dat was ook het geval bij Huis G-S, gelegen in het hartje van de Muide, een voormalige arbeiderswijk in het havengebied in het noorden van Gent. De grootste troef van het negentiende-eeuwse hoekhuis is het uitzicht over de oude havendokken van de stad. Als eerste stap van de renovatie werd het huis bijna met de grond gelijk gemaakt. Alleen de essentie - gevel, trappenhuis en de structurele componenten van het dak - waarin de nieuwe ruimtes zich konden ontvouwen, bleven overeind.

Die make-over was echter geen simpele recreatie van het voormalige huis. De architecten gooiden de functionele indeling van het conventionele rijtjeshuis om. Enerzijds om het uitzicht over het water optimaal te benutten, anderzijds om meer open ruimtes te creëren. In het nieuwe huis bevinden de slaapkamers zich op de benedenverdieping, de leefruimte is op de eerste verdieping, terwijl de keuken en eetkamer zich helemaal op de bovenste verdieping situeren. Van daaruit kun je ook naar een aangrenzende, afgesloten daktuin. Zo toverden de architecten dit negentiende-eeuwse hoekhuis om tot een perfecte kruising tussen modern en historisch.

Spel met contrasten

In plaats van ze te verbergen, worden die tegenstellingen tussen oud en nieuw net in de kijker gezet. In dit spel met contrasten vallen als eerste de ruwe textuur van de gevel en de zwart geschilderde ramen op.

Op het dak van het oude gebouw werd een witte constructie geplaatst die fungeert als bovenste verdieping. Het nieuwe deel past perfect bij de daken van de aangrenzende huizen. Daar waar het uitzicht top is, werden nieuwe ramen geplaatst. Binnen kregen de bakstenen muren een zwarte of grijze kleur die mooi contrasteert met de nieuwe, monochrome, op maat gemaakte meubels.

Het opvallende huis staat op een hoek, en dankzij die prominente positie illustreert het mooi hoe, wie nu leeft en woont in Gent, toch de historische component van de stad kan blijven koesteren. In plaats van gesloten, claustrofobische kamers, zijn de ruimtes nu ingedeeld als opgestapelde volumes. De aparte kamers en het gevoel van privacy werden verruild voor open ruimtes. Resultaat: het hele huis - op de slaapkamer na - is open en zichtbaar voor bezoekers en voorbijgangers.

Voor Basile Graux, die samen met zijn partner Koen Baeyens aan Sint-Lucas (KU Leuven) in Gent studeerde, is het een antwoord op de bredere architecturale cultuur van de stad. "Gent heeft, naar onze mening, een goede balans gevonden tussen oud en nieuw, gerestaureerd en gerenoveerd", vertelt hij. "Als de stad wil blijven evolueren, moet ze ruimte laten voor regeneratie. En moet ze verandering en transformatie toelaten en zelfs omarmen."

Die strategie is niet uniek en wordt niet alleen in Gent toegepast. Een iets ouder huis dat gerenoveerd werd tot een gezinswoning met drie verdiepingen in het stadscentrum van Mechelen, kun je vergelijken met Huis G-S. Dat gebouw in Mechelen werd ingesloten langs drie kanten door aangrenzende structuren. De architecten gingen voor een metamorfose van de voorgevel, om te zorgen voor meer licht en uitzicht. Daar waar alleen een paar kleine ramen voorzien waren, kwamen grote, vierkante ramen die bijna even breed zijn als de gevel zelf, en net zo hoog als een hele verdieping.

Het werk van Graux & Baeyens is enorm divers, en toch is er een rode draad doorheen al hun projecten. "We geloven dat elk project anders is, dat je vooral de juiste vragen moet stellen. We zoeken naar duidelijkheid, naar evenwicht en willen dat het resultaat één helder, formeel idee is", zegt Graux.

Metamorfose van een keuken

Een ander Gents project van Graux & Baeyens doet dan weer denken aan de typisch Londense rijhuizen. In het huis dat dateert uit de vroege twintigste eeuw wilden de bewoners hun keuken uitbreiden. Hun wens was om een lange, multifunctionele ruimte te creëren die uitkomt in de tuin. De bestaande keuken voldeed dan ook niet meer aan de noden, maar was wel nog geschikt als basis voor het nieuwe concept.

Het startpunt voor Huis W-DR was om een multifunctionele plek te creëren die ruim aanvoelt. De massieve eet- en werktafel fungeert als centraal meubelstuk. Dit is de plek waar het dagelijks leven zich afspeelt, waar plannen gemaakt kunnen worden. Twee horizontale kaders in het dak zorgen ervoor dat het licht tot diep in het huis komt. De ramen met zicht op de tuin kunnen volledig opengeschoven worden. De architecten lieten de vloer van de keuken doorlopen tot buiten, waardoor de grens tussen keuken en tuin vervaagt.

Grote architecturale veranderingen, dus. Maar de subtiele ingrepen die het daglicht naar binnen halen, zijn misschien wel de grootste verwezenlijking.

MUREN ZIJN ZO PASSÉ

Nog een typisch rijhuis uit de negentiende eeuw dat het duo onder handen nam, vind je bij het middeleeuwse hart van de stad Gent. De ideeën die de bewoners hadden voor de benedenverdieping kun je gerust ongewoon noemen, en dus werd de renovatie dat ook. De eigenaars, allebei fervente fietsers, wilden namelijk een ruimte waar ze zowel kunnen ontspannen als sleutelen aan hun fietsen. Graux & Baeyens lieten alle binnenmuren op de gelijkvloerse verdieping en de eerste verdieping slopen, met één open ruimte als resultaat.

De architecten bedachten, zoals zij het noemen, drie zwarte 'monolieten' centraal in de ruimte. Zo deden ze compartimenten ontstaan, waarrond het leven in huis zich afspeelt. Of je er nu boven staat of beneden bent, je behoudt het overzicht over hele huis en de tuin.

De originele gevel bleef bijna helemaal behouden, met uitzondering van de nieuwe, semi-transparante draaideur voor het fietsenatelier. Ook de voordeur contrasteert met de ruwe gevel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234