Woensdag 16/10/2019

Facelift voor een Gents sociaal eiland

Vijftigjarige tuinwijk Malem wordt gerenoveerd en krijgt verjongingskuur

Gent

Van onze verslaggeefster

Cathy Galle

'Visverbod voor niet-gepensioneerden' staat er op het bordje te lezen. Maurice (72) grinnikt terwijl hij ernaar wijst. Hij woont al bijna vijftig jaar in Malem, een unieke buurt op een boogscheut van de Gentse binnenstad. Hij werd er, samen met de meeste van zijn buren, langzaam oud. De vier sociale-huisvestingsmaatschappijen die precies vijftig jaar geleden de wijk bouwden, zijn onlangs begonnen met renoveren. Tegelijkertijd proberen ze de oudere bevolking te vervangen door een jongere.

Maurice is er zeker van. Hem krijgen ze niet weg uit Malem. Zijn huisje in de Sluikpersstraat mag er dan wat mistroostig bij liggen - afbrokkelende verf aan de gevel en versleten raamlijsten - hij woont er verdomd graag. Zijn buurvrouw Nadine (71) ook, hoewel zij toegeeft dat de huisvestingsmaatschappijen wel een punt hebben. "In de beginjaren zijn wij hier komen wonen, mijn man en ik en onze eerste baby. We hebben hier prachtige tijden beleefd. Jonge gezinnen nu zouden die kans ook moeten krijgen."

Voor Nadine en haar gezin was Malem ideaal. Na de Tweede Wereldoorlog was er een enorm woningtekort en hadden de huisvestingsmaatschappijen een nieuwe trend ontdekt: hoogbouwwijken. Vier Gentse maatschappijen zagen het anders. Ze sloegen, ondanks hun verschillende politieke strekkingen, de handen in elkaar en bouwden een tuinwijk tussen de Rooigemlaan en de Drongensesteenweg. De wijk vol huisjes met bijhorende tuin was bedoeld voor een vijfhonderdtal jonge gezinnen met kinderen, met in het hart van de wijk een kerk, een schooltje en een parochiaal centrum.

"We waren allemaal erg enthousiast toen we hier konden komen wonen", vertelt Nadine. "Malem is eigenlijk een eiland tussen twee zijarmen van de Leie. Het is hier zeer rustig, terwijl we op een boogscheut van het stadscentrum en pal tegen de stadsring zitten. Er is voldoende groen, we hebben twee visvijvers en de twee Leie-armen. Bovendien is de wijk via een voetgangerstunnel onder de stadsring verbonden met het centrum. Aan de andere kant van de tunnel is een grote supermarkt, in de wijk zelf is enkel een bakker en een kruidenierszaakje. Ik doe alle boodschappen gewoon te voet. Beter kan niet."

De wijk heeft een typisch karakter. Om te beginnen zijn alle 500 gevels witgekalkt en hebben de huizen een tuintje voor- en vaak achteraan. De meeste hebben ook zicht op het water. De straatnamen herinneren allemaal aan de periode waarin de wijk gebouwd werd: Sluikpersstraat, Ontmijnersstraat, Politieke Gevangenenlaan, Heldenplein...

Malem heette oorspronkelijk ook Heldenhulde-Malem, weet Guy Reynebeau, nu voorzitter van de Gentse Maatschappij voor de Huisvesting. Hij groeide hier op. "De witte wijk werd gebouwd als huldebetoon aan de verzetsstrijders. Je kunt gerust stellen dat Malem een symbool is geworden in de Vlaamse sociale huisvesting en als voorbeeld voor vele andere steden diende. Niet dat er hier zoveel luxe was, maar de tuinwijkformule en het groen maakten het leven er bijzonder aangenaam. Het leek wel alsof je ergens in een plattelandsdorp woonde, terwijl je op vijf minuten van het centrum van Gent staat. Nog steeds spelen kinderen er gewoon op straat. Niet verwonderlijk dat er voor Malem ellenlange wachtlijsten bestaan."

Nu is Reynebeau, als voorzitter van een van de vier huisvestingsmaatschappijen die de buurt uit de grond stampten, bezig met grootse renovaties. "De vier maatschappijen werken samen aan de renovatie van de buurt, elk op zijn eigen manier evenwel. Onze collega's van de Goede Werkmanswoning bijvoorbeeld pakken het nogal groots aan en ontruimen eerst een hele straat om dan alle huizen samen te renoveren." De Breendonkstraat bijvoorbeeld is nu een beetje desolaat. Alle huisjes zijn verlaten en staan in de steigers. "Wij doen het veel geleidelijker, huisje per huisje", stelt Reynebeau. "De huizen zijn niet meer aangepast aan het hedendaagse wooncomfort. We plaatsen nu bijvoorbeeld dubbele ramen, isolatie en centrale verwarming. Andere maatschappijen bouwen zelf zolders om tot slaapkamers om er grotere gezinnen in te kunnen onderbrengen."

Tegelijkertijd proberen de maatschappijen iets te doen aan de vergrijzing in Malem. Reynebeau: "De mensen die hier als jong gezin zijn komen wonen, zijn tegenwoordig allemaal bejaard en zelfs alleenstaand. Sommige mensen wonen alleen in een huis waar eigenlijk een heel gezin in kan. Ze echt buitengooien, kunnen we niet doen. We proberen hen dus met zachte dwang uit te leggen dat ze beter zouden verhuizen. We zetten hen niet op straat maar proberen hen eerder te overtuigen zelf te veranderen."

Ook Nadine ondervond de 'zachte dwang' waarvan sprake. "De mensen van de maatschappij zijn hier komen kijken en vonden het niet kunnen dat ik een huis huur met twee verdiepingen, waarvan ik er maar één gebruik. Toen mijn benen het lieten afweten, heb ik mijn bed namelijk beneden laten plaatsen zodat ik geen trappen meer hoef te doen. Sindsdien kom ik nog zelden boven." Het oude vrouwtje begrijpt best dat zoiets eigenlijk niet kan en dat er heel wat gezinnen met kinderen staan te springen om haar huisje in te nemen, maar weg wil ze ook niet. "Ik woon hier al zo lang en woon hier erg graag. Een appartementje wil ik wel proberen, maar dan liefst in Malem zelf. Dit is mijn wijk en ik wil hier sterven."

Appartementen zijn er, op de Breendonkstraat na, nauwelijks te vinden. De huisvestingsmaatschappijen maken zich wel sterk dat er optimaal rekening wordt gehouden met de wensen van de bewoners bij de herhuisvesting. "We hebben goeie afspraken gemaakt met de vier maatschappijen", legt Reynebeau uit. "Iemand die nu bij de ene maatschappij zit maar geen geschikte woonst vindt, kan zonder problemen naar een woonst van een andere maatschappij. We proberen de bewoners bij een herhuisvesting ook waar mogelijk in de wijk zelf te houden, of in elk geval zo dicht mogelijk bij Malem."

Ook het Gentse stadsbestuur heeft overigens plannen voor de sociale woonwijk. Op de dienst stedenbouw wordt hard gewerkt aan een ruimtelijk ontwikkelingsplan voor Malem. Bedoeling is om de kwaliteiten van de tuinwijk te beschermen, legt Herman Rosseaux van stedenbouw uit. "De woonkwaliteit is er erg hoog door de prachtige omgeving. Bij de renovatiewerken willen de huisvestingsmaatschappijen de wijk aanpassen aan de moderne noden en dus bijvoorbeeld meer parkeerplaatsen voorzien. Wij willen erover waken dat dat niet ten koste van de publieke ruimte gaat. We hebben hier een unieke woonbuurt en dat willen we graag zo houden."

Gentse tuinwijk diende als voorbeeld voor veel andere steden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234